Кіріспе

Төмен жылдамдықтағы маневрлеуді жақсартуға арналған екі пропеллер конструкциясы.

Контра айналатын пропеллерлермен (CRP), коаксиалды контра айналатын пропеллерлермен немесе жоғары жылдамдықты пропеллерлермен жабдықталған ұшақтар, әдетте бір поршеньді қозғалтқыш немесе турбовинтомобильдің максималды қуатын контра айналыстағы коаксиалды пропеллерлер жұбын қозғау үшін пайдаланады. Екі пропеллер бір-бірінің артында орналасады, ал қуат қозғалтқыштан планетарлық немесе тісті беріліс арқылы беріледі. Контра айналатын пропеллерлер кері айналатын пропеллерлер деп те аталады, бірақ "кері айналатын пропеллерлер" термині қарама-қарсы бағытта айналатын бөлек коаксиалды емес біліктердегі винттерге қатысты көбірек қолданылады.

Операция

Ауа жылдамдығы төмен болғанда, пропеллер дискісі арқылы өтетін ауа массасы (тартылыс күші) айналатын қанаттардың әсерінен маңызды мөлшерде тангенциалдық немесе айналмалы ауа ағынын тудырады. Бұл тангенциалдық ауа ағынының энергиясы бір пропеллерлік конструкцияда зыңқырылады және ауа тік қанатшаға тиген кезде төмен жылдамдықта басқару қиындықтарын тудырады, нәтижесінде ұшақ пропеллердің айналу бағытына байланысты солға немесе оңға бұрылады. Бұл пайдасыз күшті пайдалану үшін, бірінші пропеллердің артына екінші пропеллерді орналастыру, бұзылған ауа ағынынан тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Сайып келгенде, жақсы жобаланған қарама-қарсы айналатын пропеллерде айналмалы ауа ағыны болмайды, ол пропеллер дискісі арқылы ауаның максималды мөлшерін біркелкі итеріп, жоғары өнімділікке және төменгі индукциялық энергия шығынына қол жеткізеді. Сонымен қатар, ол дәстүрлі пропеллердің асимметриялық серпіліс әсеріне қарсы тұрады (P факторын қараңыз). Кейбір қарама-қарсы айналатын жүйелер ұшу кезінде максималды қуат пен тиімділік үшін жасалған, ал круиз кезінде ұшу уақытын ұзарту үшін пропеллерлердің біреуін өшіруге мүмкіндік береді.

Артықшылықтары мен кемшіліктері

Ұшақтағы екі қарама-қарсы айналатын винттен туындайтын момент өзара теңеседі. Қарама-қарсы айналатын винттердің тиімділігі, әдеттегі винттерге қарағанда 6%-дан 16%-ға дейін артық екені анықталды. Дегенмен, олар өте шулы болуы мүмкін, алға және артқа бағыттағы шу деңгейі 30 дБ-ға дейін, ал шеңбер бойында 10 дБ-ға дейін артады. Бұрыштық жылдамдық немесе қанаттардың жүктемесін төмендету, артқы винттің қанаттарын азайту немесе диаметрін алдыңғы винттен кіші ету, сондай-ақ артқы және алдыңғы винттер арасындағы қашықтықты ұлғайту да пайдалы. Қарама-қарсы айналатын винттің тиімділігі оның механикалық күрделілігімен және осы механизмнің қосымша салмағымен азайтылады, бұл ұшақты ауырлатады, сондықтан оны тасымалдау үшін өнімділіктің бір бөлігінен бас тартылуы мүмкін. Бұл тұрғысынан қарағанда, коаксиалды қарама-қарсы айналатын винттер мен роторлар бірнеше әскери ұшақтарда, мысалы, Туполев Ту-95 "Айыз" ұшағында қолданылған. Олар сондай-ақ, жолаушылар ұшақтарында қолдану мүмкіндігі зерттелуде.

Әуе кемелерінде пайдалану

Бірнеше ел әуе кемелерінде қарама-қарсы айналатын пропеллерлермен тәжірибе жасағанмен, оларды көптеп өндіргендер Ұлыбритания мен Кеңес Одағы ғана болды. Қарама-қарсы айналатын пропеллермен жабдықталған алғашқы ұшақ АҚШ-та, Форт-Уорт, Техас штатының екі ойлап табушысы ұшақта бұл идеяны сынап көрген кезде ұшқан.

Ұлыбритания

Ф. В. Ланчестер 1907 жылы қарсы айналатын пропеллердің патенін алған. Қарсы айналатын винттері бар британдық ұшақтардың ең табыстылары – Rolls Royce Griffon қозғалтқышымен жабдықталған Avro Shackleton және Double Mamba Mk.101 қозғалтқышын қолданған Fairey Gannet. Double Mamba екі жеке қуат бөлімінен тұрды, олардың әрқайсысы бір пропеллерді айналдырды, бұл ұшу кезінде бір қуат бөлімін (қозғалтқышты) өшіруге мүмкіндік берді, соның арқасында ұшу ұзақтығы артты. Кемелік тағы бір ұшақ – Westland Wyvern – қарсы айналатын винттермен жабдықталған. Martin Baker MB 5 сынақ ұшағы да осы типтегі пропеллерді қолданды. Supermarine Spitfire және Seafire ұшақтарының кейінгі нұсқалары қарсы айналатын винттері бар Griffon қозғалтқышын пайдаланды. Spitfire/Seafire және Shackleton жағдайында қарсы айналатын винттерді қолданудың басты себебі – пропеллер лопастарының ауданын ұлғайту, демек, қозғалтқыштың қуатын арттыру болды, бұл ұшақтың шасси биіктігімен шектелген пропеллер диаметрінің ішінде мүмкін болды. Short Sturgeon екі Merlin 140 қозғалтқышын қарсы айналатын винттермен қолданды. Bristol Brabazon прототипінде сегіз Bristol Centaurus қозғалтқышы болды, олар төрт жұп қарсы айналатын винттерді айналдырды, әрбір қозғалтқыш бір винтті қозғалтты. Соғыстан кейінгі SARO Princess прототипіндегі он қозғалтқыштың сегізі қарсы айналатын винттермен жабдықталған.

КСРО, Ресей және Украина

1950 жылдары КСРО-ның Кузнецов жобалау бюросы NK 12 турбовинтын әзірледі. Ол сегіз пернелі контр-айналмалы винтті қозғалтады және, ол қолданыстағы ең қуатты турбовинт болып табылады. Төрт NK 12 қозғалтқышы Tupolev Tu 95 Bear ұшағына – қолданыстағы жалғыз турбовинттік бомбалаушыға, сондай-ақ ең жылдам винтті ұшақтардың біріне қуат береді. Tu-114 – Tu-95 ұшағының туындысы, винтті ұшақтардың жылдамдығы бойынша әлемдік рекордты иеленеді. Tu-95 сондай-ақ континентаралық қашықтыққа ұша алатын алғашқы совет бомбалаушысы болды. Tu 126 AEW ұшағы мен Tu 142 теңіздік патрульдік ұшағы – Tu 95 негізінде жасалған тағы екі NK 12 қуатты жоба. NK 12 қозғалтқышы тағы бір танымал совет ұшағына, Антонов Ан-22 Антеус ауыр жүк таситын ұшағына қуат береді. Ан-22 ұшағы бір кезде әлемдегі ең үлкен ұшақ болып есептелген, және әлі күнге дейін әлемдегі ең үлкен турбовинттік ұшақ болып табылады. 1960-1970 жылдары ол максималды жүктеме мен биіктік арақатынасы, сондай-ақ максималды биіктікке көтерілген жүктеме санаттарында бірнеше әлемдік рекордтарды орнатты. А 90 Орлионок (A 90 Orlyonok) – орташа өлшемді совет экранопланында NK 12 қозғалтқышының қолданылуы да бар. A 90 бір NK 12 қозғалтқышын, оны T тәрізді құйрығының үстіне орнатып, ал мұрын бөлігіне екі турбовентиляторды орнатқан. 1980 жылдары Кузнецов қуатты контр-айналмалы қозғалтқыштарды әзірлеуді жалғастырды. 1980 жылдардың соңында сынақтан өткен NK 110, NK 12 сияқты, алдыңғы және артқы жағында төрт пернелі контр-айналмалы винт конфигурациясына ие болды. Оның диаметрі NK 12-ден кіші болғанмен, қуаттылығын қамтамасыз етіп, ұшып көтерілу күшін берді. NK 62 ұшқышының диаметрі мен перне конфигурациясы NK 110-ға ұқсас болды, бірақ ол жоғары ұшу итермелеуін ұсынды. Дегенмен, NK 12-ден айырмашылығы, бұл соңғы қозғалтқыштар ешбір ұшақ жобалау бюросымен қабылданбады. 1994 жылы Антонов An-70 ауыр көліктік ұшағын жасады. Ол төрт Progress D-27 пропфан қозғалтқыштарымен жұмыс істейді, олар контр-айналмалы винттерді қозғалтады. D-27 қозғалтқышының және оның винтінің сипаттамалары оны турбовентиляторлық және турбовинттік қозғалтқыштардың гибридіне айналдырады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ бірнеше прототиптермен жұмыс істеді, оның ішінде Northrop XB 35, XB 42 Mixmaster, Douglas XTB2D Skypirate, Curtiss XBTC, A2J Super Savage, Boeing XF8B, XP 56 Black Bullet, Fisher P 75 Eagle және Convair XFY "Pogo" және Lockheed XFV "Salmon" VTOL истребителдері мен Hughes XF 11 барлау ұшағы. Convair R3Y Tradewind ұшақ кемесі қарама-қарсы айналатын винттермен пайдалануға берілді. Дегенмен, поршеньді және турбовинтті ұшақтар өз дамуының шыңына жетті, ал таза турбореактивті және турбовентиляторлық қозғалтқыштардың пайда болуы, екеуі де винтсіз болғандықтан, бұл жобалардың тез арада ескіруіне әкелді. АҚШ-тың винт өндірушісі Hamilton Standard 1983 жылы Fairey Gannet ұшағын сатып алып, винт шуы мен қанаттардың дірілдік кернеуіне қарама-қарсы айналудың әсерін зерттеді. Gannet ерекше қолайлы болды, себебі тәуелсіз басқарылатын винттер қарама-қарсы және бір айналу арасындағы айырманы салыстыруға мүмкіндік берді.

Өте жеңіл қолдану

Австриялық Sun Flightcraft компаниясы Rotax 503 және 582 қозғалтқыштарында қолданылатын қарама-қарсы айналатын беріліс қорабын таратумен айналысады. Коакс P-ді NeuraJet компаниясының Ханс Нойдорфер жасаған, ол жеңіл ұшақтар мен парашюттерге 15-20% көбірек қуат дамытуға, сонымен қатар бұрылу моментін азайтуға мүмкіндік береді. Өндіруші сондай-ақ Коакс P беріліс қорабын пайдалану арқылы екі қарама-қарсы айналатын перненің шу деңгейі төмендегенін хабарлады.

Суда қолдану

Блисс Левитт торпедасы сияқты торпедалар көбінесе шектеулі диаметрде максималды жылдамдыққа қол жеткізу үшін және торпеданың өз бойлық осінің айналасында бұрылуына себеп болатын күшті тежеу үшін қарама-қарсы айналатын пропеллерлерді пайдаланады. Демалыс қайықтары: 1982 жылы Volvo Penta DuoProp таңбасымен қарама-қарсы айналатын қайық винтін ұсынды. Патенттелген бұл құрылғы содан бері сатылымда. Volvo Penta патенттерінің мерзімі біткеннен кейін Mercury де MerCruiser Bravo 3 деген ұқсас өнімді шығарды. Сауда кемелері: Дәстүрлі механизмдер құрылымында қарама-қарсы айналатын пропеллерлердің қолданылуы сирек, себебі олардың құны жоғары және күрделі. 2004 жылы ABB үлкен қуатты орнатулар үшін өнім шығарды: алдыңғы пропеллер дәстүрлі вал желісінде, ал артқы пропеллер ABB Azipod-та орналасқан. Төмен қуат деңгейлерінде қарама-қарсы айналатын механикалық азимуттық итергіштер CRP үшін ыңғайлы, олардың ішкі бейімделуінің арқасында. Rolls Royce және Steerprop өнімдерінің CRP нұсқаларын ұсынды.