Кіріспе
Роберт Менасс (21 маусым 1954 жылы туған) – австриялық жазушы.
Robert Menasse (born 21 June 1954) is an Austrian writer.
Өмірбаян
Менассе Венада дүниеге келген. Студент кезінде ол Венада, Зальцбургте және Мессинада неміс тілі мен әдебиетін, философия мен саясаттануды оқыды. 1980 жылы «Der Typus des Außenseiters im Literaturbetrieb. Am Beispiel Hermann Schürrer» («Әдебиеттегі шеттенушінің типі. Герман Шүррер мысалында») атты докторлық диссертациясын қорғады. 1981-1988 жылдары Менассе Бразилияның Сан-Паулу университетінің әдебиет теориясы институтында кіші лектор болып жұмыс істеді. Содан бері ол жеке публицист, колонка жазушы және португал тілінен неміс тіліне роман аудармашысы болып жұмыс істейді. Оның алғашқы романы «Sinnliche Gewissheit» (1988) Бразилияда эмиграцияда өмір сүрген австриялықтар туралы жартылай автобиографиялық әңгіме. «Literatur und Kritik» журналы 1989 жылы Менассенің алғашқы өлеңін («Kopfwehmut») жариялады. Оның кейінгі романдары: «Selige Zeiten, brüchige Welt» (1991, ағылшын тіліне «Тастың қанаттары» деп аударылды), «Schubumkehr» (1995, ағылшын тілінде «Қері итеру» деп аударылды) және «Die Vertreibung aus der Hölle» (2001, ағылшын тілінде «Тозақтан қуылғандар» деп аударылды). Менассенің тілі кейде ойыншыл, кейде сылқымды сарказмға толы. Оның романдарының қайта-қайта жаңғырылатын тақырыптары – адам қарым-қатынасындағы жалғыздық пен бөтендік сезімі, сондай-ақ кейіпкерлерінің өмірлік жағдайларының салдары. Туындыларында Менассе неміс тілді елдерде әлі де кең таралған антисемитизмнің жасырын формасы деп санайтын нәрселерді жиі сынға алады. Менассе Австрия туралы бірнеше эссе жазды (әсіресе австриялық идентичность және тарих туралы; «Land ohne Eigenschaften» (1992) т.б.). Соңғы уақытта ол Еуропаның және Еуропалық Одақтың болашағы туралы жазды, қайта ұлттықтандыруға ұмтылыстарды (әсіресе Германияда, сондай-ақ басқа елдерде) және еуропалық интеграцияға қарсы қозғалыстарды сынға алды, оларды 2007-2008 жылдардағы қаржылық дағдарысқа және оның салдарына (Еуро дағдарысы) реакция ретінде түсіндірді («Der europäische Landbote», 2012). Бразилиядан Еуропаға оралғаннан бері Менассе негізінен Берлин, Вена және Амстердам қалаларында тұрды. Қазіргі уақытта Венада тұрады және үйленген. 2011 жылдан бері Менассе Шри-Ланкадағы «One World» қорымен бірлесіп, жазушыларға резиденция бағдарламасын ұйымдастырып келеді. Оның кітаптары жиырмадан астам тілге аударылған, олардың ішінде: араб, баск, болгар, қытай, хорват, чех, дат, ағылшын, фламанд, француз, грек, хинди, итальян, голланд, норвег, поляк, португал, орыс, серб, словен, испан және швед тілдері бар. Бүгінде Менассе Венада, Төменгі Австриядағы Вальдфиртельде және Брюссельде кезектесіп тұрады. Ол футболшы Ханс Менассенің ұлы және журналист әрі жазушы Ева Менассенің ағасы.
novels are loneliness and alienation within human relationships and as a result of his character's lives' circumstances. In his work Menasse often criticises what he sees as the latent form of antisemitism still widespread in the German speaking world today. Menasse has also written some essays on Austria (especially on Austrian identity and history; "Land ohne Eigenschaften" (1992) a. o.). More recently, he wrote about the future of Europe and the European Union, criticizing tendencies of re nationalization (especially in Germany, but also elsewhere) and anti European integration movements, which he interprets as a reaction to the financial crisis of 2007–2008 and its aftermath (Euro crisis) ("Der europäische Landbote", 2012). Since returning to Europe from Brazil, Menasse has mainly lived in the cities of Berlin, Vienna and Amsterdam. He currently lives in Vienna and is married. Since 2011 Menasse has been curating a writer in residence programme with the one world foundation in Sri Lanka. His books have been translated in over twenty languages, among others: Arabic, Bask, Bulgarian, Chinese, Croatian, Czech, Danish, English, Flemish, French, Greek, Hindi, Italian, Dutch, Norwegian, Polish, Portuguese, Russian, Serbian, Slovenian, Spanish, and Swedish. Today, Menasse lives alternately in Vienna, in the Waldviertel (Forest Quarter) in Lower Austria, and in Brussels. He is the son of the footballer Hans Menasse and the brother of the journalist and writer Eva Menasse.
Романдар
Роберт Менасстің алғашқы әңгімесі Nägelbeißen (ағылш. Nail Biting) 1973 жылы Neue Wege журналында жарияланды. 1975 жылдан 1980 жылға дейін ол өзінің аяқталмаған және жарияланбаған романы Kopfwehmut (ағылш. Mind's Melancholy) бойынша жұмыс істеді, ол 1970-ші жылдардағы Венада өтетін әлеуметтік роман. Оның алғашқы жарияланған романы "Сезімдік нақтылық" (ағылш. Sensual Certainty) 1988 жылы Бразилияда басталған трилогияның ("Күңкею трилогиясы", ағылш. Trilogy of Dismay) бірінші бөлігі ретінде жарық көрді. Трилогияға 1991 жылы жарық көрген "Бақытты уақыттар, сынғыш әлем" (ағылш. Wings of Stone) романы да кіреді, ол бір мезгілде қылмыстық оқиға, философиялық роман және еврей отбасының тарихы болып табылады, сондай-ақ 1995 жылғы "Кері бұрылыс" (ағылш. Reverse Thrust) романы мен 1995 жылғы "Күңкею феноменологиясы" (ағылш. Phenomenology of Dismay) қосымшасы да кіреді. "Кері бұрылыс" романында, "Бақытты уақыттар, сынғыш әлем" романында таныстырылған әдебиет мұғалімі Романның жеке өміріне қарсы тұрып, Менасс 1989 жылы Темір перденің құлауын және Австрияның шағын ауылындағы бұрынғы тәртіптің бұзылуын сипаттайды. Бұл роман, заманауи рухты көркем бейнелеу ретінде, 1999 жылы Гриммельсхаузен сыйлығымен марапатталды және авторды кеңінен танымал етті. "Кері бұрылыс" романының атауы және "Күңкею трилогиясы" Гегельдің "Рух феноменологиясы" тұжырымын кері бұратынын көрсетеді. Гегель адам санасының дамуы арқылы барлық нәрсені қамтитын рухқа жететінін болжаса, Менасс кері дамуды постулаттайды, оның соңғы сатысы Гегельге сәйкес сананың ең қарапайым түрі – "сезімдік нақтылық" болады. "Тозақтан қуылғандар" (2001; ағылш. Expulsion from Hell) романында Менасс тарихтың объективтілігіне күмән келтіреді, сонымен қатар автордың жеке тарихымен және оның еврей тегімен байланыстырады. Он тілге аударылған "Тозақтан қуылғандар" романы үшін Менасс Бен Израиль кейіпкері және нақты тұлғасы туралы зерттеулерінің нәтижесінде Абелярдың Менасс Бен Израиль мен Спинозаға тигізген әсері туралы гипотезаны жасады, бұл туралы эссесінде "Ағарту: үйлесімді стратегия" жариялады. 2007 жылы ол "Дон Хуан де ла Манча" атты туындысын жариялады, онда газет редакторы Натанның (сүйіспеншілік) өмірінен көбінесе ойдан шығарылған оқиғаларды баяндайды – жалқаулық, құштарлық, сезімталдық және махаббатты қанағаттандыру іздеуінің араласуы. Натан кейіпкері 1970-ші жылдарда "сексуалдық революция" талабымен әлеуметтенген буынды бейнелейді. 2017 жылы Менасс "Астана" (ағылш. The Capital) атты аналитикалық романын жариялады, ол Еуропалық Одақтың астанасы ретінде Брюссель туралы алғашқы роман ретінде сипатталды және ол неміс кітап сыйлығын жеңіп алды. Оқиға мәдениет департаментінің қызметкерлеріне арналған, олар ЕО комиссиясының мерейтойына орай имиджін жақсартуға тиіс. Романның басты кейіпкері Поте өзінің отбасы тарихын зерттейді. Бұл мақсатқа Аушвицтегі концлагерьлерден аман қалғандармен "Үлкен мерейтойлық жоба" арқылы қол жеткізіледі. Кейіпкерлердің өмірбаяндары оқырмандарды Еуропаның алты еліне жетеледі. Сахна режиссері Том Кюнел және драматург Ральф Фидлер романды жиырмаға жуық кейіпкерді жеті актер ойнайтын театрлық нұсқаға аударды, ол 2018 жылдың қаңтарында Цюрихтегі Theater am Neumarkt театрында көрсетілді. Джейми Буллок жасаған ағылшын тіліндегі аудармасы "Капитал" MacLehose Press баспасында 2019 жылдың ақпан айында жарық көрді.
Мәдениет теориясы бойынша очерктер мен жазбалар
Өзінің саяси және журналистік еңбегінде Менасс "ескі стильдегі ағартушылық ойшыл" ретінде қарастырылады, оның зияткерлік алдыңғылары, әсіресе Гегель мен Маркс, сондай-ақ Георг Лукач, Эрнст Блох және Франкфурт мектебінің философтары. "Социалдық серіктестік эстетикасы" (1990) және "Сәулетсіз ел" (1992) сияқты эсселер Менассқа эссеші ретінде атақ әкелді, бірақ сонымен қатар "өз ұясын ластағаны" үшін сынға ұшырады. Кейіннен "Гистерия және басқа тарихи қателіктер" (1996) және "Ақымақтық мүмкін" (1999), "Маған Австрияны түсіндіріңіз" (2000) және "Бұл Австрия болды" (2005) эссе жинақтары жарық көрді. Бұл мәтіндерде автор екінші Австрия Республикасының саяси тарихы, менталитеті және әдеби тарихымен сындық және ирониялық көзқараспен айналысады, өзінің отанындағы қазіргі мәдени саясат жағдайына қатысты пікір білдіреді және австрофашизмнің жасырын сабақтастығына үнемі назар аударады. 2005 жылдан бастап, яғни Франкфурт поэтикалық лекциясынан кейін, "Әлемнің құлдырауы ретінде ерік және бейнелеу" (Die Zerstörung der Welt als Wille und Vorstellung), Менасс өзінің эсселерін Еуропалық Одақ және жаһандану тақырыбына көбірек арнады. Осы еуропалық немесе әлемдік контексте Менасс демократиялық саясаттағы кемшіліктер деп санайтын нәрселерді және осы кемшіліктердің құрылымдық тұрғыдан анықталғаны туралы идеяны сынға алады, бұл мүмкін болатын баламалардың перспективаларын бұрмалайды. Ол Еуропалық Одаққа принципиалды түрде қарсы емес, бірақ демократиялық кемшіліктерге қатысты сынында, әсіресе жеке ұлттық мемлекеттердің ықпалы мен билігіне негізделген, ал Комиссия сияқты таза еуропалық институттарды оң бағалайды. "Еуропалық хабаршы" (Der Europäische Landbote, 2012; ағылшын тіліндегі аудармасы 2016 жылы "Ашулы азаматтар, Еуропалық бейбітшілік және демократиялық тапшылықтар: немесе бізге берілген демократия үшін неге күресуіміз керек" деп аталды) еңбегінде Брюсселдегі Еуропалық Одақтың жоғары деңгейдегі ұлттық емес органдары мен бюрократиясының портретін салады және Клаудио Магристің "Габсбург мифін" идеясын "Еуропа мифіне" айналдырады. Бұл сондай-ақ Габсбург монархиясына қатысты жаңа және оңтайлы көзқарасқа әкеледі. Осыған байланысты Менасс саясаттанушы Ульрике Геромен бірлесіп қалыптастырған, ұлттық мемлекеттерден тыс аймақтардың Еуропасы негізінде "Еуропалық Республика" тұжырымының жүзеге асырылуын қолдайды.