Коста-Риканың Ұлттық Азаттық Партиясы: Тарихы мен Эволюциясы

Кіріспе

Коста-Риканың саяси партиясы. Ұлттық азаттық партиясы (lang es, PLN), «жасыл және ақтар» деген лақап атымен белгілі, Коста-Рикадағы саяси партия. Партия Социалистік Интернационалдың мүшесі. Партияның жарғысы бойынша әлеуметтік-демократиялық бағытта, ішінде либералдар, «үшінші жол» қолдаушылары, орталықшылдар және әлеуметтік консерваторлар сияқты бірнеше ішкі топтар бар.

Тарих

1948 жылы каудильо Хосе Фигерес Феррер басқарған Ұлттық азаттық армиясы сол кездегі президент Рафаэль Анхель Кальдерон Гуардия мен оның коммунистік одақтастарының үкіметіне қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Азамат соғысынан кейін көтерілісшілер жеңіске жетіп, Фигерес де-факто билікті иеленді. Бірақ Фигерес Кальдерон мен оның одақтастары жасаған әлеуметтік реформаларды – әлеуметтік қамсыздандыру, жоғары білімді дерлік тегін беру және еңбек заңдарын – жоққа шығармады, керісінше, оларды сақтап қалып, тіпті әскерді тарату және капиталға салық салу сияқты прогрессивті реформалар жасады. Фигерес 1949 жылы биліктен демократиялық жолмен сайланған президент Отилио Улатеге өткізді. 1951 жылы Социал-демократиялық партия, Ұлттық проблемаларды зерттеу орталығы және Демократиялық әрекет тобы 12 қазанда 1953 жылғы сайлауға қатысу мақсатымен Ұлттық азаттық партиясын құрды. Бұл сайлау азамат соғысынан кейінгі алғашқы сайлау болды, онда Фигерес кандидат ретінде, ал демократиялық социализм – идеология ретінде ұсынылды. Сол жылы өткен парламенттік сайлауда партия 57 орынның 25-ін жеңіп алды. 2010 жылғы жалпы сайлауда бұрынғы вице-президент және PLN кандидаттығын ұсынған Лаура Чинчилла алғашқы санау бойынша 47 пайыз дауыс жинады. 2011 жылдың шілдесіндегі газеттер сауалнамасы партияның танымалдылығы төмендегенін көрсетті. Сауалнамаға жасалған пікірлерде мұрагерлік қаржылық дағдарыс, Никарагуамен шекарадағы шиеленіс және өткен қарашадағы табиғи апаттар халықтың наразылығына себеп болғаны айтылды. 2013 жылы PLN кандидаттығын 1982 жылдан бері Сан-Хосе қаласының әкімі болып табылатын Джонни Арайя (Роландо Арайяның інісі) ұсынды. Бұрынғы президенттік министр Родриго Ариас (Оскар Ариастың інісі) және бұрынғы президент Хосе Мария Фигерес (Хосе Фигерестің ұлы) сияқты үміткерлер сайлауда өте төмен көрсеткендіктен жарыстан шықты, алғашқы сайлау қажет болмады. Арайя көптеген сауалнамаларда көшбасшы болды, бірақ сайлаудың бірінші турында 29 пайыз дауыс жинап, екінші орынға шықты, бұл PLN кандидаттары үшін ең төмен көрсеткіш болды және PAC кандидаттығын ұсынған Луис Гильермо Солистен қалып қойды. Сайлаудың екінші турында Арайя кандидаттықтан бас тарды, өйткені сайлау науқанын жүргізуге ақшасы жоқ екенін және барлық сауалнамалар оның үлкен айырмамен жеңілетінін көрсеткенін мәлімдеді. Нәтижесінде екінші турда Солис 78 пайыз дауыспен (1,3 миллион сайлаушы) жеңіске жетті, ал Арайя 22 пайыз ғана жинады. Арайя екінші турда кандидаттықтан бас тартқаны үшін партиядан шығарылды (бұл Конституцияға қайшы, өйткені Конституция кандидаттықтан бас тартуға рұқсат бермейді). Осыдан кейін Арайя 2016 жылғы муниципалдық сайлауда жергілікті партиядан Сан-Хосе қаласының әкімі болып сайланды. Бұл сайлауда PLN ең көп дауыс жинаған партия болды, бірақ ол 14 қала басшысы лауазымын жоғалтып, бұрынғы муниципалдық сайлауға қарағанда әлдеқайда аз дауыс алды. Партия Луис Гильермо Солистің үкіметіне қарсы негізгі оппозиция ретінде өте жіктелген алғашқы сайлауға қатысты, онда сол кездегі депутат Антонио Альварес Десанти бұрынғы президент Хосе Мария Фигереске жеңіске жетті. Ішкі тартыстар фракциялар арасында келісімге келуге мүмкіндік бермеді, нәтижесінде Фигерес Десантинің кандидаттығын қолдауын кері алды. Десанти бұрын партияны сыбайлас жемқорлыққа қатысты сынға алып, оның әлеуметтік-демократиялық идеологиясынан бас тартқан, бірақ Оскар Ариас пен оның інісі Родригоның қолдауына ие болды. Дегенмен, 2018 жылғы Коста-Рикадағы жалпы сайлауда партияның нәтижесі ауыр болды, өйткені партия тарихындағы ең ауыр жеңіліске ұшырады, ол 18 пайыз дауыс жинады және тарихында бірінші рет екінші турға өте алмады.

In 1948, a rebel group called National Liberation Army commanded by caudillo José Figueres Ferrer led a rebellion against the government of then President Rafael Angel Calderón Guardia and his communist allies. After the Civil War the rebels were victorious and Figueres took power de facto. Yet, Figueres did not overrule the social reforms made by Calderón and allies, like Social Security, almost free college education and Labor Laws but kept them and even made a series of progressive reforms himself like abolishing the army and introducing taxation on capital. Figueres gave up power in favor of the democratically elected president Otilio Ulate in 1949. In 1951, the Social Democratic Party, the Centre for the Study of National Problems and the group Democratic Action formed the National Liberation Party in October 12 in order to participate in the 1953 election, the first election since the civil war, with Figueres as nominee and democratic socialism as their ideology. In the same year's parliamentary election, the party won 25 out of 57 seats. In the 2010 general election, Laura Chinchilla, the previous vice president and the PLN candidate, won the election with an initial count of 47 percent. A newspaper poll in July 2011 showed a decline in party popularity. Commentary on the poll pointed to an inherited fiscal crisis, border friction with Nicaragua, and natural disasters the previous November as contributing factors to public discontent. In 2013, PLN’s candidate was San José Mayor since 1982 Johnny Araya (Rolando Araya’s brother) after other aspirants like former Presidential Minister Rodrigo Arias (Óscar Arias’ brother) and former president José María Figueres (José Figueres’ son) dropped from the race due to be very low in the polls making a primary unnecessary. Araya was the frontrunner for a while in most polls but he went second in the first electoral round earning only 29% of the votes, the lowest percentage ever for a PLN’s nominee, and behind PAC’s nominee Luis Guillermo Solís. For the run off election Araya resign his candidacy arguing that he had no more money to run a campaign and that all polls showed him losing by wide margin. Effectively in the second round Solís won with 78% of the votes (1.3 million voters) and Araya gained only 22%. Araya was expelled from the party after a resolution of the Ethics Committee due to his resignation as candidate in the second round (something unconstitutional, as the Constitution does not allow resigning a candidacy) thus Araya ran for Mayor of San José with a local party winning the election in the 2016 municipal election, in which PLN was the most voted party, yet it lost 14 mayoralties and received much fewer votes that in the previous municipal election. The party, as then main opposition to Luis Guillermo Solís's government, went into a very divisive primary in which then deputy Antonio Álvarez Desanti won over former president José María Figueres. Internal fighting made impossible to reach an agreement among the factions leading to Figueres withdrawing his support of Desanti's nomination. Desanti, who had previously left the party whilst criticizing it for corruption and abandoning its social democratic ideology, had the support of Oscar Arias and his brother Rodrigo, however. Nevertheless its results in the 2018 Costa Rican general election were crushing, as the party suffered its worst defeat in history with only 18% of votes and failing to gain a spot in the run off ending as third for the first time in its history.

Президенттік

Сайлау кандидаттарыБірінші турЕкінші турДауыс саны%ОрынНәтижеДауыс саны%ОрынНәтиже 1953 Хосе Фигерес Феррер 123,444 64.7% 1-орын 1958 Франсиско Орлич 94,788 42.8% 2-орын 1962 192,850 50.3% 1-орын 1966 Даниэль Одубер 218,590 49.5% 2-орын 1970 Хосе Фигерес Феррер 295,883 54.8% 1-орын 1974 Даниэль Одубер 294,609 43.4% 1-орын 1978 Луис Альберто Монге 364,285 43.8% 2-орын 1982 568,374 58.8% 1-орын 1986 Оскар Ариас 620,314 52.3% 1-орын 1990 Карлос Мануэль Кастильо 636,701 47.2% 2-орын 1994 Хосе Фигерес Ольсен 739,339 49.6% 1-орын 1998 Хосе Мигель Корралес 618,834 44.4% 2-орын 2002 Роландо Арая 475,030 31.1% 2-орын ─ 563,202 42.0% 2-орын 2006 Оскар Ариас 664,551 40.9% 1-орын 2010 Лаура Чинчилья 896,516 46.9% 1-орын 2014 Джонни Арая 610,634 29.7% 2-орын ─ 374,844 22.1% 2-орын 2018 Антонио Альварес 377,688 18.6% 3-орын 2022 Хосе Фигерес Ольсен 571,518 27.3% 1-орын ─ 924,699 47.2% 2-орын

Парламент

Сайлау жетекшісі Дауыстар % Орындықтар +/– Орын Үкімет 1953 Жозе Фигерес Феррер 114,043 64,7% Жаңа 1-ші 1958 Франсиско Орлих 86,081 41,7% 10 1-ші 1962 184,135 49,8% 9 1-ші 1966 Даниэль Одубер 202,891 48,9% 0 1-ші 1970 Жозе Фигерес Феррер 269,038 50,7% 3 1-ші 1974 Даниэль Одубер 271,867 40,9% 5 1-ші 1978 Луис Альберто Монге 155,047 48,2% 2 2-ші 1982 527,231 55,5% 8 1-ші 1986 Оскар Ариас 560,694 47,8% 4 1-ші 1990 Карлос Мануэль Кастильо 559,632 41,9% 4 2-ші 1994 Жозе Фигерес Олсен 658,258 44,6% 3 1-ші 1998 Жозе Мигель Корралес 481,933 34,8% 5 2-ші 2002 Роландо Арайя 412,383 27,1% 6 2-ші 2006 Оскар Ариас 589,731 36,5% 8 1-ші 2010 Лаура Чинчилья 708,043 37,3% 1 1-ші 2014 Джонни Арайя 526,531 25,7% 6 1-ші 2018 Антонио Альварес 416,638 19,5% 1 1-ші 2022 Жозе Фигерес Олсен 515,231 24,8% 2 1-ші