Жон Колтер: Льюис пен Кларк экспедициясының мүшесі және алғашқы таушыл

Кіріспе

Льюис және Кларк экспедициясының мүшесі

Джон Колтер (шамамен 1770–1775 – 7 мамыр 1812 немесе 22 қараша 1813) Льюис және Кларк экспедициясының (1804–1806) мүшесі болды. Тарихтағы ең әйгілі экспедициялардың біріне қатысқан болса да, Колтер 1807–1808 жылдары қыста жасаған саяхаттарымен әйгілі. Ол кейін Йеллоустоун ұлттық паркіне айналған аймаққа еуропалық тегінен алғаш рет кірген және Тетон тау жотасын көрген адам болды. Колтер айлар бойы далада жалғыз өмір сүрді және ол алғашқы таушыл адам деп есептеледі.

Ерте өмір

Джон Колтер 1774 жылы Вирджиния колониясының Стюартс-Драфт қаласында туған, отбасының болжамдарына сүйенсек. Кольтер, Коултер немесе Колтер деген фамилияның қайсысы дұрыс екендігі туралы пікірталас бар, ал Уильям Кларк күнделіктерінде осы үш жазу нұсқасын да қолданғандықтан мәселе одан әрі күрделенді. Колтердің сауатты болғандығы немесе жазуды білгендігі белгісіз. Миссури штаты тарихи қоғамында сақталған екі қолтаңба фамилияның дұрыс жазылуын "Колтер" деп көрсетеді және Колтер кем дегенде өз атын жаза білгенін дәлелдейді.

Льюис пен Кларк экспедициясы

Джон Колтер, Джордж Шэннон және Патрик Гасспен бірге экспедицияға қосылды, ал Льюис Питтсбургте және жақын маңдағы Элизабетте (Пенсильвания) кемелерін аяқтауды күтті. Бұл шекаралық өмір салтынан дамыған сыртқы дағдылары Мериуэтер Льюиске әсер етті, ал 1803 жылы 15 қазанда Льюис Колтерге Льюис және Кларк экспедициясына қосылуға шақырылған кезде жеке салтқа ие болуды және айына бес доллар жалақы төлеуді ұсынды. Экспедиция қараша айында Миссисипи өзеніне келіп, желтоқсан айында Сент-Луистен солтүстікке қарай Вуд өзенінде 1803-1804 жылдардағы қысқы лагерін құрды. Льюис пен Кларк лагерьден алыста дайындалып жатқанда, Колтер мен тағы үш рекрут Льюистің бұйрығына бағынбай, лагерьден виски дүкеніне барады. Қайтып оралғаннан кейін Льюис Колтер мен басқаларды он күндік карантинге отырғызды. Көп ұзамай Колтер сержант Джон Ордвейді өлтірем деп қорқытқаннан кейін әскери соттың алдына шығарылды. Ахуалды қайта қарағаннан кейін, ол кешірім сұрап, реформа жасауға уәде бергеннен кейін Колтер қайтадан қабылданды. Колтер топтағы ең жақсы аңшылардың бірі болып саналды және оны айналадағы ауылды аң етін іздеуге жалғыз жіберді. Мыңдаған шақырым жерді басып өткен соң, 1806 жылы экспедиция қазіргі Солтүстік Дакотадағы Манда ауылдарына оралды. Олар Миссури өзенінің жоғарғы жағына бобёр терісін іздеп бара жатқан Форрест Хэнкок пен Джозеф Диксонды кездестірді. 1806 жылдың 13 тамызында Льюис пен Кларк Колтерге екі ай бұрын құрметпен босатылуға рұқсат берді, сонда ол екі аң аулаушыны өздері барлаған аймаққа қайтара алды. Ол босатылғаннан кейін 35 ай 26 күн бойы жалпы сомасы 179,33 доллар төлеген. Алайда, Вайоминг тарихшысы Дж. К. Роллинсон жеке хатында ол Колтердің серіктерінің бірінің өгей ұлымен кездескенін, көбінесе Хэнкоктің, ал Диксонның 1827 жылы Висконсинге аймақтан кеткенін айтады. Колтер, ықтимал, Тогвоти асуының маңында немесе солтүстік Жел өзенінің жотасындағы Юнион асуында континенттік бөліністі кесіп өткеннен кейін Джексон көлінің жағалауының бөліктерімен өтті. Содан кейін Колтер Тетон жотасының астындағы Джексон-Холды зерттеді, кейін Тетон асуын өтіп, Пьер-Холда, қазіргі кезде Айдахо штатындағы Тетон алабы деп аталады. Оның денесін жағаға алып келіп, бөлшектеп өлтірді. Кеңес өткеннен кейін Колтерге кетуді бұйырды және оны қашуға шақырды. Көп ұзамай оның үндістер тобы қуып жүргенін анықтады. Бірнеше шақырымнан кейін жалаңаш Колтер шаршап, мұрнынан қан ағып жатты, бірақ топтың көпшілігіне қарағанда алда, оған тек бір ғана шабуылшы жақын болды. Ол содан кейін жалғыз адамды жеңуге қол жеткізді: Ол қайтадан басын бұрды, және оған жиырма метр емес, жабайыны көрді. Ол күткен соққыдан қашуға бел буып, кенет тоқтап, бұрылып, қолын созып, бірден қашып кетеді. Америка тумасы, әрекет кенеттен таң қалды, және, бәлкім, Колтердің қанды көрінісі, сондай-ақ тоқтатуға тырысты, бірақ жүгірумен шаршап, ол жерге жабысып, және оның қолындағы сынған найзасын лақтыруға тырысып жатқанда, құлады. Ол бірден тік бөлігін алып, оны жерге тіктеп, ұшып кетті. Колтер өлтірген үндісінен жамылғы алыпты. Ол өзінің қашуын жалғастырып, бірнеше үндістердің артынан жүгіріп, бастаған жерінен 8 шақырым қашықтықтағы Мэдисон өзеніне жетті. Түнде ол көтеріліп, он бір күн бойы Кіші Үлкен мүйіздегі саудагерлердің қамалына дейін жүрді. 1810 жылы Колтер Монтана штатының Три Форкс қаласында орналасқан тағы бір форттың құрылысына көмектесті. Ол тері жинап қайтып келгеннен кейін, екі серіктесін Қара аяқтардың өлтіргенін біледі. Бұл оқиға Колтерді шөл даладан біржола кетуге көндірді және ол 1810 жылдың аяғына дейін Сент-Луиске оралды. Ол алты жылға жуық уақыттан бері өркениеттен тыс өмір сүрген. 1810 жылы Уильям Кларкпен бірге болған және соңғы кездескеннен бері оның зерттеулері туралы егжей-тегжейлі есептер берген. Бұл ақпараттан Кларк карта жасады, ол бұрын айтылған сәйкессіздіктерге қарамастан, келесі 75 жыл ішінде зерттеулер жүргізілген аймақтың ең толық картасы болды. Басқа дереккөздер оның 1813 жылы 22 қарашада қайтыс болғанын көрсетеді.

John Colter, along with George Shannon and Patrick Gass, joined the expedition while Lewis was waiting for the completion of their vessels in Pittsburgh and nearby Elizabeth, Pennsylvania. The outdoor skills he had developed from this frontier lifestyle impressed Meriwether Lewis, and on October 15, 1803, Lewis offered Colter the rank of private and a pay of five dollars per month when he was recruited to join what became the Lewis and Clark Expedition. The expedition arrived at the Mississippi River in November and in December established its 1803 1804 winter camp at Wood River, north of St. Louis. While Lewis and Clark were away from camp making preparations, Colter and three other recruits disobeyed Lewis’ orders, leaving the camp to go to a whiskey shop. Upon his return, Lewis disciplined Colter and the others with ten days’ confinement to quarters. Soon thereafter, Colter was court martialed after threatening to shoot sergeant John Ordway. After a review of the situation, Colter was reinstated after he offered an apology and promised to reform. Colter was considered to be one of the best hunters in the group and was routinely sent out alone to scout the surrounding countryside for game meat. After traveling thousands of miles, in 1806 the expedition returned to the Mandan villages in present day North Dakota. There, they encountered Forrest Hancock and Joseph Dickson, two frontiersmen who were headed into the upper Missouri River country in search of beaver furs. On August 13, 1806, Lewis and Clark permitted Colter to be honorably discharged almost two months early so that he could lead the two trappers back to the region they had explored. Upon his discharge, Colter had earned payment for 35 months and 26 days, totaling $179.33 1/3rd dollars. However, Wyoming historian J. K. Rollinson asserts in a personal letter that he had met the stepson of one of Colter's companions, mostly likely Hancock's as Dixon is known to have left the region for Wisconsin in 1827. Colter probably passed along portions of the shores of Jackson Lake after crossing the Continental Divide near Togwotee Pass or more likely, Union Pass in the northern Wind River Range. Colter then explored Jackson Hole below the Teton Range, later crossing Teton Pass into Pierre's Hole, known today as the Teton Basin in the state of Idaho. His body was brought ashore and hacked to pieces. After a council, Colter was told to leave and encouraged to run. It soon became apparent that he was running for his life pursued by a group of Indians. A fast runner, after several miles the naked Colter was exhausted and bleeding from his nose but far ahead of most of the group with only one assailant still close to him. He then managed to overcome the lone man:

Again he turned his head, and saw the savage not twenty yards from him. Determined if possible to avoid the expected blow, he suddenly stopped, turned round, and spread out his arms. The Native American, surprised by the suddenness of the action, and perhaps at the bloody appearance of Colter, also attempted to stop; but exhausted with running, he fell whilst endeavouring to throw his spear, which stuck in the ground, and broke in his hand. Colter instantly snatched up the pointed part, with which he pinned him to the earth, and then continued his flight.|John Bradbury, 1817. Colter took a blanket from the Indian he had killed. Continuing his run with a pack of Indians following, he reached the Madison River, 5 mile (8 km) from his start, and hiding inside a beaver lodge, escaped capture. Emerging at night he climbed and walked for eleven days to a trader's fort on the Little Big Horn. In 1810, Colter assisted in the construction of another fort located at Three Forks, Montana. After returning from gathering fur pelts, he discovered that two of his partners had been killed by the Blackfeet. This event convinced Colter to leave the wilderness for good, and he returned to St. Louis before the end of 1810. He had been away from civilization for almost six years. Around 1810, he visited with William Clark and provided detailed reports of his explorations since they had last met. From this information, Clark created a map which, despite its previously mentioned discrepancies, was the most comprehensive map produced of the region of the explorations for the next 75 years. Other sources indicate he died on November 22, 1813.

Мұра

Колтердің мұрасы Америка батысы мен шекарасының бейнесіне зор әсер етті, ал «Колтердің қашқыны» көптеген түрде қайта жаңартылып, бейімделді, соның ішінде Вашингтон Ирвингтің оны қайта баяндауы да бар. Шекарадағы усақ-түйекке көшкен тау адамының қалыпты бейнесі Николас Биддлдің Колтерді сипаттауының нәтижесі болуы мүмкін, ол оны жабайы даланың аң ауру мүмкіндіктеріне оңай құмар болатын және қарапайым қоғамға оралу перспективасынан қорқатын адам ретінде бейнелейді. Колтерді еске алу үшін тақта оның туған жеріне жақын, Стюартс-Драфттан шығысқа қарай 340 тас жолының бойындағы тоқтау орнында орнатылды. 1998 жылы жол кеңейтілген кезде тақта 340 және 608 тас жолдарының қиылысынан солтүстікке қарай жылжытылды. Кентукки штатының Мейсвилл қаласында Колтерді Льюис және Кларк экспедициясының «Кентуккиден шыққан тоғыз жас жігіттің» бірі ретінде еске алуға арналған Кентукки тарихи белгісі орналасқан.

Танымал мәдениет

Джон Колтердің өмірі туралы алғашқы фильм 1912 жылы түсірілген үнсіз фильм – «Джон Колтердің қашуы» болды. Корнел Уайльдтың 1965 жылғы «Жылаңаш олжа» фильмінің түпкі сценарийі көбінесе Монтанадағы қара аяқты үндістердің Колтерді қууына негізделген. «Арроудың жүгірісі» (1957) және «Тау адамы» (1980) сияқты фильмдерде Колтердің қашуына тікелей байланысты эпизодтар бар. А. Б. Гатридің 1947 жылғы «Тау медицинасы» әңгімесі Колтердің қашуы туралы көркем әңгіме болып табылады. «Into The Wild Frontier» (2022) телесериалының бір бөлімі Джон Колтерге арналған. 1 маусым, 1 серия: «Джон Колтер: Тау адамының патшасы», 43 минут.

Колтер тас

1931-1933 жылдар аралығында Айдахо штатының фермері Уильям Бирд пен оның ұлы Тетон тауларының батысында орналасқан Тетонияда (Айдахо штаты) егістік даласын тазалау кезінде адам басының пішінінде ойылған тасты тапты. Риолит лавасынан жасалған бұл тас ұзын, кең және қалың болып келеді, бетінің оң жағында "Джон Колтер" деген жазу, ал сол жағында "1808" саны қашалған. Бұл тас 1933 жылы А. К. Лионнан сатып алынып, 1934 жылы Гранд-Теттон ұлттық паркіне сыйға тартылды. Тетон тауларының көптеген шыңдарына шағылысқан тау альпинисі, геолог және Гранд-Теттон ұлттық паркінің табиғат зерттеушісі Фритиоф Фрикселл тастың сыртқы әсерге ұшырағандығын, яғни жазулар көрсетілген жылы жасалған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Колтерге тиесілі болуы мүмкін тағы бір артефакт 1880 жылдары Йеллоустоун ұлттық паркінде табылды. Филип Эштон Роллинс Кольтер ағысының жанында үлкен X әрпінің астына "J C" әріптерімен қашалған бір бөлік ағаш тапты, бұл Кольтермен байланысы жоқ, бірдей атауға ие болған өзен. Роллинс және оның серіктері бұл қашаудың шамамен сексен жыл бұрын жасалғанын анықтады. Алайда, 1890 жылы Йеллоустоун паркінің қызметкерлері артефактты мұражайға жеткізу кезінде жоғалтып алды.