Кіріспе

Француз жазушысы және ақыны Эдмон Жабес (ʒabɛs; إدمون جابيس; Каир, 14 сәуір 1912 – Париж, 2 қаңтар 1991) – египеттік тегі бар француз жазушысы және ақыны, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін француз тілінде жазған ең белгілі әдеби тұлғалардың бірі. 1950 жылдардың соңында Францияда тұрған кезінен бастап 1991 жылы қайтыс болғанға дейін жазған шығармалары формасы және мазмұны жағынан өте ерекше.

Өмір

Мысырдың 19 ғасырға дейін тарихы бар көрнекті яһуди отбасының ұлы, ол Каирде туып өсті, онда классикалық француз білімі алды. Ол ерте жасында француз тілінде жариялап, театрға шығармалар жазды. 1930 жылдардан бастап Каирдің өнер және әдеби авангардтық мәдениетінде белсенді болып, Франциядағы ақындармен және баспагерлермен байланыс орнатты. 1952 жылы әдеби жетістіктері үшін Құрмет легионының рыцары атанды. Мысыр еврей халқының көп бөлігін (Суэц дағдарысы) қуған кезде, Ябес 1957 жылы Парижге қашып кетті. Ол әдеби ортада сюрреализмге ұқсас ақын ретінде құрметпен қарсы алынды, бірақ француздық антисемитизм және Шоаның көлеңкесі оны жазуында радикалды өзгерістер жасауға итермеледі, нәтижесінде көп томдық «Сұрақтар кітабы» жарық көрді. Мысырдан қуылғаннан кейінгі шығармалары Аушвицтің қатыгездік шындығымен терең мазаланған сананы көрсетеді. Оның туындыларында терең қайғы сезімі және еврейдің жасалуы және мәңгілік жер аударылуда қалуы туралы өткір түйсік бар. Сондай-ақ, ол соңғы кітабындағы маңызды тақырып – «Қонақжайлық кітабында» – шетелдіктерге құшақ жарудың маңыздылығын атап өтеді. 1967 жылы француз азаматы болды; сол жылы Монреальдегі Дүниежүзілік көрмеде өзінің туындыларын ұсынған төрт француз жазушысының (Сартр, Камю және Леви-Стросспен бірге) бірі болу құрметіне ие болды. 1972 жылы «Сыншылар сыйлығын», ал 1986 жылы Құрмет легионының офицері атағын алды. 1987 жылы Францияның Ұлттық поэзия сыйлығын (Grand Prix national de la poésie) жеңіп алды. Ябестің кремациясы оның қайтысынан кейін бірнеше күн өткен соң Пэр-Лашез зиратында өтті; ол 78 жасында Буадағы Эпе көшесіндегі пәтерінде жүрек талмасынан қайтыс болды.

Шығармалары

Жабес ең алдымен поэзия кітаптарымен танымал, олар көбінесе көп томдық циклдар түрінде жарық көрген. Розмари Уолдроп кем дегенде он төрт томды қазақ тіліне аударған – ол Жабестің негізгі ағылшын тіліне аудармашысы. Оның шығармаларында жиі еврей мистикасы мен кабала туралы сілтемелер кездеседі.

Ағылшын тілінде (басқа аудармашылар)

"А Share of Ink" (Шырықтың үлесі) [Таңдамал қысқа өлеңдер], Энтони Рудольф аудармасы, Менард Пресс, 1979.
Егер шөлден басқа жер болса; Таңдамал өлеңдер, Кит Уолдроп аудармасы, Пол Остердің "Алғы сөзі", Роберт Дунканның "Қорытындысы", Station Hill Press, 1988.
Шөlden кітапқа: Марсель Коэнмен әңгімелер, Пьер Жоррис аудармасы, Station Hill, 1990.