Роберт Стернбергтың махаббат туралы үшбұрыш теориясы

Кіріспе

Психологиялық теория – Роберт Стернберг. Роберт Стернберг жасаған махаббаттың үшбұрышты теориясы – адамдар арақатынастарындағы махаббаттың үш құрамдасы: жақындық, құштарлық және міндеттеме. Стернберг жақындықты – «сүйіспеншілік қарым-қатынастарындағы жақындық, байланыс және бірлік сезімі» деп түсіндіреді, құштарлықты – «романтикаға, физикалық тартымдылыққа, сексуалдық қанағатқа және осыған ұқсас құбылыстарға итермелейтін күштер» деп, ал шешім/міндеттеме ұзақ және қысқа мерзімде әртүрлі мағына береді. Қысқа мерзімде бұл – «белгілі бір адамды сүю туралы шешім», ал ұзақ мерзімде – «сол махаббатты сақтауға берілген уәде».

Жақындық

Жексінту – бір-біріне жақындық және байланыс сезімдері ретінде сипатталады. Бұл екеу арасындағы берік байланысты нығайтуға көмектеседі. Сонымен қатар, жексінту сезімі бір-бірімен жайлы болуға, екі тараптың да сезімдері өзара тең болуына мүмкіндік береді. Жексінту, негізінен, жеке немесе құпия сипаттағы нәрсе, таныс болу ретінде анықталады. Махаббаттың әртүрлі кезеңдері мен түрлерін осы үш элементтің әртүрлі үйлесімдері арқылы түсіндіруге болады; мысалы, ересектердің романтикалық қарым-қатынасы дамыған сайын әр компоненттің салыстырмалы маңыздылығы уақыт өте өзгереді. Бір элементке негізделген қарым-қатынас, екі немесе үш элементке негізделген қарым-қатынасқа қарағанда аз өмір сүруі мүмкін.

Әсерлер

Махаббат туралы ерте және кейінгі көптеген теориялардың ішінде Стернберг теориясына үлес қосатын және әсер ететін екі нақты ерте теория бар. Біріншісі – Зик Рубин ұсынған «Ұнату мен махаббат теориясы». Өз теориясында Рубин романтикалық махаббатты анықтауда, бір адамды ұнату мен оны сүюдің аражігін ажырату үшін үш негізгі принципті – сүйіспеншілік, қамқорлық және жақындық – анықтайды. Рубиннің сөзіне сүйенсек, егер адам екінші біреудің қасында болудан және онымен уақыт өткізуден ләззат алса, онда ол тек соны ұнатады. Бірақ, егер адам жақындық пен байланысқа зор құштарлық танытса, сондай-ақ өзінің де, екінші адамның да қажеттіліктеріне бірдей мән берсе, онда ол оны сүйеді. Стернберг теориясындағы оның басты принциптерінің бірі – жақындық. Бұл жақындық махаббаттың маңызды аспектісі екені анық, ол мейірімді және құмар махаббат арасындағы айырмашылықты анықтауға көмектеседі. Екіншісі – Джон Ли ұсынған махаббаттың түстік дөңгелек моделі. Ли өз теориясында махаббатқа негізгі түстерді теңеп, үш түрлі махаббат стилін анықтайды: Эрос, Людус және Сторж. Оның теориясындағы ең маңыздысы – осы үш негізгі стильді, қосымша түстер жасағандай, біріктіру арқылы махаббаттың екінші деңгейлі түрлерін жасауға болатыны туралы қорытынды. Стернберг теориясында, Ли сияқты, оның үш негізгі принципінің үйлесуі арқылы махаббаттың әртүрлі формалары туады делінеді. Стернберг сондай-ақ махаббаттың үш моделін сипаттады, оның ішінде Спирмандық, Томсондық және Турстондық модельдер бар. Спирмандық модель бойынша, махаббат – оң сезімдердің жиынтығы. Томсондық модельде махаббат – бірнеше сезімнің қосындысы, олар біріксе, сезім пайда болады. Турстондық модель үшбұрышты махаббат теориясына ең жақын, ол махаббаттың интеграцияланған тұтас емес, дерлік бірдей маңызды сезімдер жиынтығынан тұратынын, оларды жеке-жеке түсіну оңай екенін көрсетеді. Бұл модельде осы әртүрлі факторлар бір мезгілде махаббат сезімін құруға қатысады және бір-бірінен тәуелсіз болуы мүмкін.

Of the multiple different early and later theories of love, there are two specific early theories that contribute to and influence Sternberg's theory. The first is a theory presented by Zick Rubin named The Theory of Liking vs. Loving. In his theory, to define romantic love, Rubin concludes that attachment, caring, and intimacy are the three main principles that are key to the difference of liking one person and loving them. Rubin states that if a person simply enjoys another's presence and spending time with them, that person only likes the other. However, if a person shares a strong desire for intimacy and contact, as well as cares equally about the other's needs and their own, the person loves the other. In Sternberg's theory, one of his main principles is intimacy. It is clear that intimacy is an important aspect of love, ultimately using it to help define the difference between compassionate and passionate love. The second, presented by John Lee, is the color wheel model of love. In his theory, using the analogy of primary colors to love, Lee defines the three different styles of love: Eros, Ludus, and Storge. Most importantly within his theory, he concludes that these three primary styles, like the making of complementary colors, can be combined to make secondary forms of love. In Sternberg's theory, he presents, like Lee, that through the combination of his three main principles, different forms of love are created. Sternberg also described three models of love, including the Spearmanian, Thomsonian, and Thurstonian models. According to the Spearmanian model, love is a single bundle of positive feelings. In the Thomsonian model, love is a mixture of multiple feeling that, when brought together, produce the feeling. The Thurstonian model is the closest to the triangular theory of love, and posits that love is made up of a set of feelings of approximately equal importance that are best understood on their own rather than as an integrated whole. In this model, these various factors contribute simultaneously to the experience of love, and can be disconnected from each other.

Әзірлеу

Стернбергтің үшбұрышты махаббат теориясы, құмарлық және серіктестік махаббатты анықтағаннан кейін жасалды. Құмарлық махаббат қарым-қатынастың басында қазіргі сәтте шоғырланса, серіктестік махаббат уақыт өте келе осы қарым-қатынаста терең мағынамен бірге сақталады және дамиды. Екеуі де махаббаттың әртүрлі түрлері, бірақ қарым-қатынастарда байланысты. Құмарлық махаббат - нақты бір адамға деген қатты сезім мен құштарлық. Бұл махаббат қызығушылық пен жаңалыққа толы. Қарым-қатынастың басында құмарлық махаббат маңызды және әдетте 3-12 айға созылады. Құмарлық махаббаттың химиялық компоненті бар; оны сезінушілерде фенилэтиламин және окситоцин нейротрансмиттерлерінің деңгейі артады. Панксепптен бастау алған эмпирикалық зерттеулер махаббатты мидағы опиоидтық тізбекпен байланыстырады. Бұл махаббат қарым-қатынастың кейінгі кезеңінде пайда болады және қарым-қатынастағы әр адамнан белгілі бір деңгейде білімді талап етеді. Стернберг одан кейін үшбұрышын жасады. Үшбұрыштың төбелері – жақындық, құмарлық және міндеттеме. Жақындық – сүйіспеншілік қарым-қатынастарындағы тығыз байланысты қамтитын үшбұрыштың бір бөлігі. Екі адам арасындағы жақындық олардың бір-бірін жоғары бағалайтынын білдіреді. Олар бір-бірін бақытты етуге, бір-бірімен бөлісуге, қарым-қатынаста болуға және мұқтаж болғанда көмектесуге ниетті. Жақындық сезімі бар екі адам бір-бірін қатты құрметтейді. Құмарлық махаббат құштарлыққа негіделген. Құмарлық махаббаттағы жұбайлар бір-біріне физикалық тартылым сезінеді. Жыныстық құштарлық құмарлық махаббаттың әдеттегі бөлігі болып табылады. Алайда, құмарлық махаббат жыныстық тартылыммен ғана шектелмейді. Ол жұбайларға күтім, үстемдік, бағыну, өзін-өзі іске асыру сияқты сезімдерді білдірудің бір жолы болып табылады. Ұңғылған махаббат: Ұңғылған махаббат – жақындық немесе міндеттемесіз құмарлық. Бұл «жас сүйіспеншілік» немесе әлі жете алмаған қарым-қатынастар деп есептеледі. Романтикалық махаббат: Бұл махаббат құмарлық пен жақындыққа толы, бірақ міндеттеме жоқ. Бұл романтикалық қарым-қатынас немесе бір түндік кездесу болуы мүмкін. Бірақ терең сүйіспеншілік пен адалдық сақталған жерде. Отбасы мүшелері арасындағы идеалды махаббат – серіктестік махаббаттың бір түрі, сондай-ақ жақын достар арасындағы платоническая, бірақ мықты достық та осыған жатады. Асыққан махаббат – қыз-келіншектердің шапшаң танысуы мен үйленуімен мысал келтіруге болады, онда құмарлық пен міндеттеме бар, бірақ жақындық жоқ. Мысалы, «бірінші көрісте ғашық болу». Алайда, Стернберг толыққанды махаббатты сақтау оны жеткізуден де қиын болуы мүмкін екенін ескертеді. Ол махаббаттың компоненттерін іс-қимылға айналдырудың маңыздылығын атап өтеді. «Егер білдірмесеңіз», - деп ескертеді ол, - «тіпті ең ұлы махаббат та өлуі мүмкін». Сондықтан толыққанды махаббат мәңгілік болмауы мүмкін. Егер құмарлық уақыт өте келе жоғалса, ол серіктестік махаббатқа айналуы мүмкін, ол да соншалықты күшті болуы мүмкін. Стернбергтің үшбұрышты махаббат теориясы оның кейінірек «Махаббат – әңгіме» атты махаббат теориясының берік негізін құрайды. Бұл теорияда ол көптеген ерекше және әртүрлі махаббат оқиялары махаббаттың қалай түсінілетінінің әртүрлі жолдарын көрсетеді деп түсіндіреді. Оның ойынша, уақыт өте келе бұл адамның махаббаттың не екенін немесе оған қалай болу керектігін анықтауға көмектеседі. Бұл екі теория Стернбергтің махаббаттың дуплекс теориясын құрайды. «Ең ұзақ және қанағаттандырарлық қарым-қатынастар – бұл серіктестер бір-біріне деген жақындықты сақтауға және бір-біріне деген міндеттемені нығайтуға үнемі жұмыс істейтін қарым-қатынастар». 2020 жылы «Жыныстық зерттеулер журналында» жарияланған кең ауқымды кросс-мәдени зерттеуде теорияның мәдени әмбебаптығы расталды.

Sternberg's triangular theory of love was developed after the identification of passionate love and companionate love. Passionate love is focused on the present at the onset of a relationship, while companionate love endures and grows over time with deep meanings in that relationship. Both are different kinds of love but are connected in relationships. Passionate love is associated with strong feelings of love and desire for a specific person. This love is full of excitement and novelty. Passionate love is important in the beginning of the relationship and typically lasts 3 12 months. There is a chemical component to passionate love; those experiencing it enjoy an increase in the neurotransmitters phenylethylamine and oxytocin. There is empirical research, particularly from Panksepp linking love to the opioid circuit in the brain. This type of love comes later on in the relationship and requires a certain level of knowledge in each person in the relationship. Sternberg created his triangle next. The triangle's points are intimacy, passion, and commitment. Intimate love is the corner of the triangle that encompasses the close bonds of loving relationships. Intimate love felt between two people means that they each feel a sense of high regard for the other. They wish to make each other happy, share with each other, be in communication with each other, help when one is in need. Two people with intimate love deeply value each other. Passionate love is based on drive. Couples in passionate love feel physically attracted to each other. Sexual desire is typically a component of passionate love. Passionate love is not limited to sexual attraction, however. It is a way for couples to express feelings of nurture, dominance, submission, self actualization, etc. Infatuated love: Infatuated love is passion without intimacy or commitment. This is considered "puppy love" or relationships that have not become serious yet. Romantic love This love is passionate and intimate but has no commitment. This could be a romantic affair or a one night stand. but where a deep affection and commitment remain. The love ideally shared between family members is a form of companionate love, as is the love between close friends who have a platonic but strong friendship. Fatuous love can be exemplified by a whirlwind courtship and marriage—it has points of passion and commitment but no intimacy. An example of this is "love at first sight". However, Sternberg cautions that maintaining a consummate love may be even harder than achieving it. He stresses the importance of translating the components of love into action. "Without expression," he warns, "even the greatest of loves can die." Thus, consummate love may not be permanent. If passion is lost over time, it may change into companionate love, which can be just as strong. Sternberg's triangular theory of love provides a strong foundation for his later theory of love, entitled Love as a Story. In this theory, he explains that the large numbers of unique and different love stories convey different ways of how love is understood. He believes that over time this exposure helps a person determine what love is or what it should be to them. These two theories create Sternberg's duplex theory of love. "Personal relationships that have the greatest longevity and satisfaction are those in which partners are constantly working on sustaining intimacy and reinforcing commitment to each other." In a large scale cross cultural study published in the Journal of Sex Research in 2020, the cultural universality of the theory was supported.