Кіріспе
Теодор Джордж "Тед" Шекли, Jr. (16 шілде 1927 – 9 желтоқсан 2002) – 1960 және 1970 жылдардағы АҚШ-тың ЦРУ-ның көптеген маңызды және даулы операцияларына қатысқан офицер. Ол ЦРУ-дың ең көп марапатталған офицерлерінің бірі. "Ашық шашы мен құпиялы жолдары" болғандықтан, Шекли әріптестері арасында "Алтыншаштық көлеңке" деп аталды. 1960 жылдардың басында Шеклидің жұмысына Кубалық зымыран дағдарысы кезінде Майамидегі станция бастығы, сондай-ақ ол басқарған Куба жобасы (Операция Мангус деп те аталады) кірді. Ол Вьетнам соғысы кезінде "Феникс бағдарламасының" директоры болды деп есептеледі, сондай-ақ 1966-1968 жылдар аралығында Лаоста ЦРУ станциясының бастығы және 1968 жылдан 1972 жылдың ақпанына дейін Сайгон станциясының бастығы қызметін атқарды. 1976 жылы ол ЦРУ-ның құпия операциялар жөніндегі директорының орынбасары болып тағайындалды, ЦРУ-дың құпия операцияларын басқаруда екінші тұлға болды. 1968 жылдың соңында ол Сайгонға Вьетнамдағы станция бастығы болып ауысты. Шекли Феникс бағдарламасын және провинциялық барлау бөлімшелерін (PRU) басқаруға жауапты болды, бұл Вьетконг инфрақұрылымының мүшелеріне қарсы жасырын өлтіру және тұтқындау науқаны еді. Алайда, өзінің естеліктерінде Шекли Феникс бағдарламасының бастамашысы емес екенін (ол Сайгонға келгенге дейін басталған) және тіпті оны мақұлдамағанын, оның тиімділігі көңіл көншітпейтінін және ақпарат алу бағдарламасы емес, өлтіру бағдарламасы ретінде "жаман беделге" ие болғанын айтты. 1969 жылдың қарашасында ол бағдарламаға ЦРУ-дың қатысуын алты айлық "тоқтату кезеңімен" аяқтауға шешім қабылдады, содан кейін оны Оңтүстік Вьетнамның бақылауына берді, ЦРУ агенттерін CORDS қызметкерлері алмастырды. Шекли Оңтүстік Вьетнамда 1972 жылдың ақпанына дейін қызмет етті, содан кейін Лэнглиге (Виргиния штаты) оралды. Томас Боденхаймер мен Роберт Гулдтың мәлімдемесіне сәйкес, Шекли Австралияның Нуган Хэнд банкімен байланысты болды, онда 1975 жылы Сайгон құлағаннан кейін героин саудасынан түскен миллиондаған долларлық табыс аударылды.
Theodore George "Ted" Shackley, Jr. (July 16, 1927 – December 9, 2002) was an American CIA officer involved in many important and controversial CIA operations during the 1960s and 1970s. He is one of the most decorated CIA officers. Due to his "light hair and mysterious ways", Shackley was known to his colleagues as "the Blond Ghost". In the early 1960s, Shackley's work included being station chief in Miami, during the period of the Cuban Missile Crisis, as well as the Cuban Project (also known as Operation Mongoose), which he directed. He was also said to be the director of the "Phoenix Program" during the Vietnam War, as well as the CIA station chief in Laos between 1966 and 1968, and Saigon station chief from 1968 through February 1972. In 1976, he was appointed Associate Deputy Director for Operations, second in charge of CIA covert operations. In late 1968, he then moved to Saigon to become station chief for Vietnam. Shackley was responsible for running the Phoenix Program and the Provincial Reconnaissance Units (PRUs), a secret assassination and capture campaign aimed at members of the Vietcong infrastructure. However, in his memoirs Shackley claimed that he had not been the mastermind of the Phoenix Program (which had already started before his arrival in Saigon) and did not even approve of it, given its disappointing effectivity at producing intelligence material and "its poor press image" of being an assassination program rather than one for information procurement. In November 1969, he decided a six months "phase out" of CIA's involvement in the program before transferring it under South Vietnamese control, CIA agents being replaced by CORDS personnel. Shackley served in South Vietnam through February 1972 when he returned to Langley, Virginia. According to Thomas Bodenheimer and Robert Gould, Shackley was linked to the Australian Nugan Hand Bank where heroin trade profits worth millions of dollars were transferred to after the Fall of Saigon in 1975.
Батыс жарты шарда және Чилиде
1972 жылдың мамыр айынан бастап Шекли ЦРУ-ның "Батыс жарты шар бөлімін" басқарды. Шекли бөлімді басқаруға келген кезде, оның міндеттерінің бірі Чилиде "үкіметті ауыстыру" болды (АҚШ-тың Чили ісіне араласуы / FUBELT жобасы). Осы кезеңде Шекли бұрынғы ЦРУ офицері Филип Эджидің ісімен де айналысты, ол Кубалық барлау қызметіне өткен деген күдік туды. Эджи таныстарына ЦРУ-ны әшкерелейтін мақала жазатынын айтқан (1975 жылы "Компания ішінде: ЦРУ күнделігі" деген атпен жарық көрді). Шекли Эджидің кітабының басылмай тұрып көшірмесін алуға қол жеткізді, журналист Дэвид Корнның сөзіне сүйенсек, тіпті Эджиге тыңшылыққа қойылған теру машинасын да ұйымдастырды.
Операциялар жөніндегі директордың орынбасары
1976 жылғы мамыр айында Шекли ЦРУ директоры Джордж Буш басшылығымен Операциялар жөніндегі директордың орынбасары болып тағайындалды. Джимми Картер Джеральд Фордты президенттік лауазымнан ығыстырып, Бушты Стэнсфилд Тернермен ауыстырғаннан кейін, Шекли 1977 жылғы желтоқсанда қызметтен босатылды, ал 1979 жылы Картер әкімшілігі ЦРУ қызметкерлері мен ақпарат берушілер желісін қысқарту туралы хабарлады – содан кейін ол ұйымнан ресми түрде зейнеткерлікке шықты. Деректерге сәйкес, Тернер Шеклидің Ливияға жарылғыш заттарды контрабандалаған күдікпен тергеліп жатқан бұрынғы офицер Эдвин П. Уилсонмен байланысы болғанына наразы болғандықтан, Шеклиді ЦРУ-дан мәжбүрлеп шығарған. Федералды прокурор Лоуренс Барселла Шеклидің Уилсонның Египет-Америкалық Көлік және Қызметтер Корпорациясының (EATSCO) құрамында болғанына күдікпен қарады, ол оның қару-жарақ контрабандасының жасырын ортасы болды және сонымен қатар Қорғаныс министрлігіне алаяқтықпен есеп-шот жүргізгеніне айыпталды. Ол кезде Шекли 1976 жылы президент Джеральд Форд қайта сайланғанда ЦРУ директоры болар еді деп мәлімдеді және осы тергеу ғана оны жаңа президент Рональд Рейган басшылығымен ЦРУ директоры немесе директордың орынбасары болудан алғандығын айтты. 1982 жылы Уилсон Муаммар әл-Қаддафидің Ливиясына 22 тонна С4 пластикалық жарылғыш затын сатқаны және қару экспорттағаны үшін сотталды. 2003 жылғы 29 қазанда жарылғыш заттарға қатысты айып жойылды.
Иран-Контралар ісі
1986 жылдың 5 ақпанында Шекли Иран-Контра ісін тергеген Тауэр комиссиясымен сұхбаттасты. Шекли 1984 жылдың қараша айында Батыс Германияның Гамбург қаласында SAVAK қарсы барлау бөлімінің бұрынғы басшысы, генерал Манучер Хашемимен кездескенін мәлімдеді. Онда Хашеми Шеклиді Манучер Горбанифармен таныстырып, Горбанифардың Ирандағы байланыстарының «фантастикалық» екенін айтты. ЦРУ-ға сенімділігі және шыншылдығы күмәнді тұлға ретінде танымал Горбанифар, Хашемимен бірге Иранда ықпалы бар екенін көрсетуге тырысып, ирандықтардың тұтқынға алынған кеңестік жабдықтарды TOW зымырандарына айырбастауға дайын екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, Горбанифар Бейрутте ұсталған төрт американдық азаматты (соның ішінде Уильям Фрэнсис Бакли*) босату үшін ақшалай сыйақы ұсынды және делдалдыққа өзі кірісуге ниет білдірді. Шекли Горбанифардың 1984 жылдың 7 желтоқсанына дейін мерзім қойғанын айтты. Шекли осы ұсынысқа қатысты хаттама дайындап, оны АҚШ Мемлекеттік департаменті арқылы генерал Вернон А. Уолтерске жіберді. Шеклидің сөзіне қарағанда, Мемлекеттік департамент мәселені басқа арналар арқылы шешуге тырысатынын мәлімдеді. *(Вернон Уолтерс Уильям Фрэнсис Баклидің ұсталуына қатысты мәселені шешкен жоқ, ал оны кейін ирандықтар азаптап өлтірді.) 1985 жылдың мамырында Шекли Майкл Лидинмен кепілге алу мәселесін талқылап, қарашада Горбанифармен өткен кездесуге қатысты дайындаған есебіне Уолтерстен жауап алмағанын айтты. Лидин есептің көшірмесін сұрап, басқалар да кепілге алу мәселесін зерттеуге қызығушылық танытып отырғанын мәлімдеді. Маусым айында Шекли екінші жаңартылған есепті дайындады, онда Горбанифардың ұқсас ұсынысы келтірілген, онда ол «ақшадан басқа да нәрселерді қамтитын өзара шарттарды талқылауды» ұсынды. Ол есепті Лидинге берді, ол оны Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің терроризмге қарсы күрес жөніндегі штаб офицері Оливер Нортқа жіберді. Есепте Горбанифардың ұқсас ұсынысы бар, онда ол «ақшадан басқа да нәрселерді қамтитын өзара шарттарды талқылауды» ұсынды. Оған да жауап келмеді. 1987 жылдың 2 ақпанында «Вашингтон Пост» газеті Шеклидің қару-жарақ пен кепілге алу келісіміне қатысы бар деген айыптамаларды жоққа шығаратын мақаласын жариялады. Гамбургте Горбанифармен кездесуі және Мемлекеттік департамент пен Лидинге берген есептерінің мәнін егжей-тегжейлі баяндағаннан кейін ол былай деп жазды: «Егер біреу менің кепілге алу үшін араласуымның мен қару-жарақтарды Иранға жеткізуге қатыстым және, демек, контраларға қаржы, материал немесе қару-жарақпен көмектестім деген пікірді білдірсе, мен таңғалып, таңғаламын және логиканы меннен өзгеше оқулықтан оқығандар бар деген қорытындыға келемін. Ашығын айтқанда, мен ешқашан қару-жарақ пен кепілге алуды алмастыруға әкелген мәміленің ешбір бөлігіне қатыспағанмын, сондай-ақ контралар атынан да ешқандай іс-қимыл жасаған емеспін». 1987 жылы Мьянмалық әскери қолбасшы Кхун Саның АҚШ Әділет министрлігіне жазған хатында да осыған ұқсас айыптамалар келтірілді. Джеймс «Бо» Гритц жіберген хатта Шекли 1960 және 70 жылдары Алтын Үшбұрыштан героин контрабандасын ұйымдастырғаны айтылды. 1988 жылы Флориданың Оңтүстік округінің АҚШ округтік соты Кристистің талабын негіссіз деп танып, оны қанағаттандырмады және Институтқа адвокаттық қызметтері үшін 955 000 доллар, ал сот шығындары үшін 79 500 доллар төлеуді бұйырды. Бұл шешім АҚШ-тың 11-ші округтік апелляциялық соты және АҚШ Жоғарғы соты тарапынан расталды.
Өлім
Шекли Мэриленд штатының Бетезда қаласындағы үйінде рактан қайтыс болды. Ол 75 жасқа толыпты.