Кіріспе
Фрэнсис Гэри Пауэрс (17 тамыз 1929 – 1 тамыз 1977) – американдық ұшқыш. Ол Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) Lockheed U-2 барлау ұшағымен Кеңес Одағының әуе кеңістігінде барлау миссиясын орындап ұшып келе жатқанда атып түсірілді, бұл 1960 жылғы U-2 оқиғасына әкеп соқты. Кейіннен ол Лос-Анджелестегі KNBC телеарнасында тікұшақ ұшқышы болып жұмыс істеді және 1977 жылы тікұшақ апатында қаза тапты.
Francis Gary Powers (August 17, 1929August 1, 1977) was an American pilot whose Central Intelligence Agency (CIA) Lockheed U 2 spy plane was shot down while flying a reconnaissance mission in Soviet Union airspace, causing the 1960 U 2 incident. He later worked as a helicopter pilot for KNBC in Los Angeles and died in a 1977 helicopter crash.
Ерте өмір және білім
Пауэрс 1929 жылғы 17 тамызда Кентукки штатының Дженкинс қаласында дүниеге келді. Ол Оливер Уинфилд Пауэрс (1904–1970), көмір шахташысы, және оның әйелі Ида Мелинда Пауэрс (1905–1991) ұлы еді. Оның отбасы кейін Вирджиния штатының Паунд қаласына көшіп барды, ол штат шекарасынан аса жақын жерде орналасқан. Ол алты баланың екіншісі және жалғыз ұлы болды. Оның отбасы тау-кен қаласында тұрды, ал мұндай қалада өмір сүрумен байланысты қиындықтардың салдарынан әкесі Пауэрстің дәрігер болуын қалады. Ол ұлының осы мамандық арқылы жоғары табысқа ие болатынына сенді және бұл оның туған қаласындағы кез келген жұмыстан гөрі аз қиындықтармен байланысты болады деп ойлады.
Білім беру және қызмет көрсету
1950 жылы маусымда Теннессидегі Миллиган колледжінде бакалавр дәрежесін алғаннан кейін Пауэрс қазан айында АҚШ Әуе күштеріне қабылданып, қызметке кірді. 1952 жылы желтоқсанда Аризона штатындағы Уильямс әуе базасында USAF Pilot Training Class 52 H бағдарламасын аяқтағаннан кейін екінші лейтенант званиесі берілді. Содан кейін Пауэрс Джорджиядағы Тернер әуе базасындағы 468-ші стратегиялық истребитель эскадрильясына Republic F 84 Thunderjet ұшқышы ретінде тағайындалды. Пауэрс 1955 жылдың 2 сәуірінде Джорджия штатының Ньюнан қаласында Барбара Гей Мурға үйленді. 1956 жылдың қаңтарында ЦРУ-ға жұмысқа алынды. 1956 жылдың мамырында Невада штатының Уотертаун Стрип аймағында U-2 ұшқыштарын даярлау курсын бастады. Оның дайындығы 1956 жылдың тамызында аяқталды және оның бөлімшесі, Екінші ауа райын бақылау эскадрильясы (Уақытша) немесе 10-шы бөлімше, Түркияның Ингирлик әуе базасына орналастырылды. 1960 жылға қарай Пауэрс көптеген құпия әуе барлау миссияларының қатысушысы болды. Оның отбасы мүшелері оның НАСА-ның ауа райын бақылаушы ұшқышы екеніне сенді.
U-2 оқиғасы
Пауэрс 1956 жылы капитан шенімен Әуе күшінен демобилизацияланды. Одан кейін ол ЦРУ-ның U2 бағдарламасына GS 12 азаматтық шенімен қосылды. U-2 ұшқыштары 70 000 фут (21336 м) биіктікте тыңшылық миссияларын орындады, бұл Советтік әуе қорғанысының жете алмайтын биіктігі деп есептелді. U-2 жаңа үлгідегі камерамен жабдықталған. 1960 жылдың 1 мамырында Пауэрстің U-2A, 56 6693 ұшағы Пәкістанның Пешавар қаласындағы әскери әуе базасынан, Бадабердегі (Пешавар әуе станциясы) АҚШ әуе станциясының көмегімен ұшып кетті. Бұл "Кеңес Одағының бүкіл аумағын басып өтудің" алғашқы әрекеті болды, бірақ бұл тәуекелге тұрарлық нәрсе деп саналды. Жоспарланған бағыт бізді бұрынғыдан да Ресейдің тереңіне алып баратын және ешқашан суретке түсірілмеген маңызды нысандардан өтетін еді.
Атып тасталды
Пауэрс Свердловск үстінен S 75 Двина (SA 2 "Guideline") жер-әуе ракетасымен атып түсірілді. Барлығы 14 Двина ракетасы ұшырылды, оның біреуі U-2 ұшағын тосқауылға алуға жіберілген МиГ-19 истребителіне тиді, бірақ ол жеткілікті биіктікке көтеріле алмады. Пилоты, Сергей Сафронов, катапульданып шықты, бірақ алған жарақатынан көз жұмды. Тағы бір советтік ұшақ, жаңадан құрастырылған Су-9 транзиттік рейсте, Пауэрстің U-2 ұшағын ұстауға әрекеттенді. Қарусыз Су-9 ұшағына U-2 ұшағымен соқтығысуға бұйрық берілді, бірақ жылдамдық айырмашылығына байланысты ол сәтті болмады. Пауэрс Косулино ауданында ұшып келе жатқанда, оның U-2 ұшағына үш S 75 Двина ракетасы ұшырылды, алғашқысы ұшаққа тиді. "Ұшақтың қалған бөлігі айналып, мұрыны аспанға, ал құйрығы жерге қарап, төңкерілді". "Операция үстіне ұшу" кітабында айтылғандай, Пауэрс бомбалар жарылмас бұрын пилот кабинасынан шыға алатынына көз жеткізгенше, камераның өзін-өзі жою механизмін іске қосуды кейінге шегерді. G күші күтпеген жерден оны айналып жатқан ұшақтан лақтырып жібергенде, ол енді деструктивті қосқыштарға жете алмады. Парашютпен төмен түсіп бара жатқанда, Пауэрс қашқыштық картасын шашыратып, өзіне-өзі қол жұмсау құрылғысының бір бөлігінен құтылды – мойнына ілген, уысқан инъекциялық тігісі бар күміс доллар монетасы, бірақ ол уысқан тігісін сақтап қалды. "Дегенмен, мен қашып құтылуға үміттендім". Ол жерге қатты құлап, дереу тұтқындалды және Мәскеудегі Лубянка түрмесіне жеткізілді. Пауэрс жерге қонғаннан кейін екінші парашютті байқады, "біршама қашықтықта және биікте, жалғыз қызыл және ақ парашют".
АҚШ үкіметінің алдауға тырысуы
АҚШ үкіметі Пауэрстің Кеңес Одағы үстінде жоғалып кеткенін білгенде, олар пилоты "қышқылтегімен қиындықтарға тап болғаннан кейін" бағытынан ауытқыған "метеорологиялық ұшақ" деп жалған мәлімдеме жасады. ЦРУ қызметкерлері ұшақ дерлік толықтай сақталған күйде құлағанын және кеңестік тарап ұшқышын, сондай-ақ ұшақтың көптеген құрал-жабдықтарын, оның ішінде жаңа, аса құпия жоғары биіктіктегі камерасын қалпына келтіргенін білмеді. Пауэрс КГБ-да айлар бойы жанжалды сұрақтарға жауап берді, содан кейін тыңшылық әрекеттері үшін кінәсін мойындап, көпшілік алдында өтініш сұрады.
АҚШ БАҚ-тағы суреті
Ақ үйдің Пауэрсті тірі ұстағанын мойындағаннан кейін, американдық БАҚ Пауэрсті темекі тартпаған және алкоголь ішпеген, нағыз американдық ұшқыш-батыр ретінде көрсетті. Шындығында, Пауэрс темекі шегіп, арасында ішімдік ішкен. ЦРУ оның әйелі Барбараға баспасөзге сөйлеу алдында ұйықтау дәрісі беруді ұсынды және оған баспасөзге қайталап айту үшін сөздер берді, осылайша оны адал әйел ретінде көрсетуді көздеді. ЦРУ таратып айтқан ақпарат бойынша, оның аяғы су шаңғысымен сырғанау кезінде сынған, бірақ шын мәнінде ол көп ішіп, басқа бір ер адаммен билеген кезде жарақат алған.
ЦРУ алмасуға қарсылық білдіреді
ЦРУ, әсіресе ЦРУ қарсы барлау басқармасының бастығы Джеймс Джесус Энглтон, Пауэрсті ФБР-ға тыңшылық қылғандығы үшін ұсталып, сотталып, түрмеге жабылған "Рудольф Абель" атты КГБ полковнигі Уильям Фишерге айырбастауға қарсы болды. Қай жағдайда болса да, Энглтон Пауэрс кеңестіктерге барлық білгенін айтқан деп күдіктенді, сондықтан Пауэрс АҚШ үшін құнды емес деп есептеді. Екінші жағынан, Энглтонның сөзіне қарағанда, Уильям Фишер ЦРУ-ға аз ақпарат берді, тіпті өзінің нағыз есімін де ашудан бас тартты, осы себепті Уильям Фишер әлі де потенциалды құндылыққа ие болды. Алайда, Гари Пауэрстің әйелі Барбара Пауэрс көбінесе ішіп, басқалармен қарым-қатынас құрған. 1961 жылдың 22 маусымында полиция оны жүргізу ережелерін бұзғаны үшін тоқтатып, мас күйде жүргізіп бара жатқандығын анықтады. Ол ЦРУ, Lockheed Corporation және Әуе күштері тарапынан жан-жақты тексерілді, содан кейін ЦРУ директоры Джон МакКон мынадай мәлімдеме жасады: "Мырза Пауэрс өзінің міндеттері мен нұсқауларына, сондай-ақ американдық азамат ретіндегі міндеттемелеріне сай әрекет етті". 1962 жылдың 6 наурызында ол сенатор Ричард Расселл-младший төрағалық еткен Сенаттың Қарулы Күштер Комитетінің отырысына қатысты, онда сенаторлар Прескотт Буш, Леверет Салтонсталл, Роберт Бёрд, Маргарет Чейз Смит, Джон Стеннис, Стром Турмонд және Барри Голдуотер де болды. Отырыс барысында сенатор Салтонсталл: "Мен сізді батыл, жақсы жас американдық азамат ретінде құттаймын, сіз өзіңізге берілген нұсқауларды орындадыңыз және өте қиын жағдайларда бар күшіңізді салдыңыз", - деді. Сенатор Буш: "Мен оның үлгілі түрде және еліне қызмет етудің ең жоғары дәстүрлеріне сәйкес әрекет еткеніне қанағаттандым, мен оны тұтқындық кезіндегі мінез-құлқы үшін құттықтаймын", - деді. Сенатор Голдуотер оған қолмен жазылған хат жіберді: "Сіз еліңіз үшін жақсы жұмыс жасадыңыз".
Ажырасу және қайта үйлену
Пауэрс 1962 жылы 14 тамызда әйелінен ажырасуға талап ашты, оны негізсіз қарғап, зорлағанын мәлімдеді. Пауэрс ажырасуға себептердің қатарында оның ізгіліксіздігі мен ішімдікке құмарлығын көрсетіп, ол оның қайтып келгеннен кейін үнемі ашуланып, таблеткаларды шамадан тыс ішкенін айтты. Ол ЦРУ штаб-пәтерінде қысқа ғана уақыт жұмыс істегенде танысқан Клаудия Эдвардс "Сью" Даунимен қарым-қатынас құрды. Даунидің бұрынғы некесінен Ди есімді баласы болды. Олар 1963 жылы 26 қазанда үйленді. Олардың ұлы Фрэнсис Гэри Пауэрс кіші 1965 жылы 5 маусымда дүниеге келді. Бұл неке өте бақытты болды, ал Сью күйеуінің өлімінен кейін оның есімін сақтау үшін бар күшін салды.
Мақтау
1964 жылдың наурыз айында сөйлеген сөзінде, бұрынғы ЦРУ директоры Аллен Даллес Пауэрс туралы: «Ол өте қауіпті тапсырмада өте жақсы қызмет етті, және мен оның кейбір қарсыластары мен сыншылары білетінінен осы туралы көбірек білемін деп ойлаймын, және оған бүгін осыны айтуға қуаныштымын», – деді.
Кейінгі мансап
Пауэрс 1962 жылдан 1970 жылға дейін Lockheed компаниясында сынақ ұшқышы болып жұмыс істеді, алайда оның жалақысын ЦРУ төледі. 1970 жылы ол Курт Джентримен бірлесіп "Операция үстіне ұшу" кітабын жазды. "Кітап жарық көргені Лэнглиде наразылық тудырды" деген сылтаумен Lockheed оны жұмыстан шығарды. Содан кейін Пауэрс Лос-Анджелес радиостанциясы KGIL үшін жол ақпаратын жеткізуші ұшқыш болды. Одан кейін KNBC телеарнасының тікұшақ арқылы жаңалықтарды хабарлаушысы болды.
Өлім
Пауэрс 1 тамыз 1977 жылы Сан-Фернандо аңғарының үстінде Лос-Анджелес телеарнасы KNBC Channel 4 үшін тікұшақты ұшырып бара жатқанда, ұшақ апатқа ұшырап, оны және оның операторы Джордж Спирсті қаза қылды. Олар Санта-Барбара округіндегі өрттерді түсіріп, KNBC тікұшағымен кері қайтып келе жатқанда апат болды. Оның Bell 206 JetRanger тікұшағы отын таусылып, Калифорния штатының Энсино қаласындағы Сепульведа бөгетінің демалыс аймағына құлады, Бербанк әуежайына жоспарланған қону жеріне бірнеше шақырым жетпей. Ұлттық көлік қауіпсіздігі жөніндегі кеңестің (NTSB) есебінде апаттың себебі пилоттың қателігі деп көрсетілген. Пауэрстің ұлының сөзіне қарағанда, авиамеханик бұзылған отын бакын Пауэрске ескертпестен жөндеп қойған, нәтижесінде ол дұрыс оқымаған. Соңғы сәтте ол аймақта ойнап жатқан балаларды байқап, тікұшақты оларға тимеу үшін басқа бағытқа бұрған деп болжануда. Егер соңғы секундтағы бұрылыс болмаса, ол қауіпсіз қона алатын еді, бірақ бұл авторотациялық түсуді қиындатты.
Мұра
Пауэрстің ұлы Фрэнсис Гэри Пауэрс 1996 жылы Суық соғыс мұражайын құрды. Смитсондар институтымен байланысты, ол 2011 жылы Вирджиния штатының Уоррентон қаласында, Вашингтоннан тыс жердегі бұрынғы Армия байланыс базасында орналасқан тұрақты үйін тапқанға дейін көшпелі көрме ретінде жұмыс істеді.
Танымал мәдениетте
1976 жылы «Франсис Гэри Пауэрс: U-2 шпиондық оқиғасының нағыз тарихы» телефильмінде Ли Мейджорс Пауэрс рөлін ойнады. 1989 жылы Билли Джоэлдің «We Didn't Start the Fire» әніндегі бір шумақ осы оқиғаға сілтеме жасайды. 1999 жылы History Channel телеарнасы «History Undercover» сериясы аясында Артур Кент жүргізген «U-2 құпиясы» бағдарламасын көрсетті. Бағдарламаны Indigo Films компаниясы жасады. 2015 жылы түсірілген «Көпірлер арасындағы келісім» фильмінде Пауэрсті елге қайтару бойынша келіссөздер бейнеленген, онда Пауэрс рөлін Остин Стоуэлл, ал келіссөзші Джеймс Донован рөлін Том Хэнкс сомдады. 2018 жылдың сәуір айында The Aviationist журналы Пауэрске құрмет ретінде жазылған «Powers Down» әні туралы мақала жариялады.