Кіріспе

1996 жылдан 2004 жылға дейін Американың Орталық барлау агенттігінің директоры.

2008 жылдың ақпан айында ол Allen & Company инвестициялық банкінің басқарушы директоры болып тағайындалды.

Ерте өмір және білім

Джордж Джон Тенет 1953 жылдың 5 қаңтарында Нью-Йорк штатының Флашинг қаласында грек иммигранттары Евангелия мен Джон Тенеттің ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі Албаниядағы Гимара қаласының грек қауымынан шыққан және Ұлы депрессия басталар алдында Эллис аралы арқылы АҚШ-қа келгенге дейін Францияда көмір шахтасында жұмыс істеді. Оның анасы Грекияның Эпир аймағынан келген және коммунистерден қашып, Корольдік теңіз күштерінің суасты қайығында жасырынып өтті. Тенет Куинстің Литтл-Нек ауданында өсті, онда жасөспірім шағында ағасы Биллмен бірге отбасының «ХХ ғасыр» асханасында официант болып жұмыс істеді. Билл мен Джордж бір туған егіздер болғанымен, екеуінің мінездері әртүрлі болды. Стив Колл өзінің «Жүрек соғыстары» кітабында Биллді «ұялшақ, ұқыпты және оқуға құштар» (кейін кардиолог болды) ал Джорджты «көңілді, шалаң және дауыс көтеріп сөйлейтін» деп сипаттаған. Ол үнемі сөйлейтін болғандықтан, оны «сөз сарабы» деп атаған. Олардың отбасы досы және кейін асхананың иесі болған Сол Виндер оны «ешқашан құпияны сақтай алмайтын адам» дейді. Ол жаңалықтарға да қызығушылық танытқан, жергілікті ағымдағы істерді жүргізуші оған жауап хатында автограф жіберіп, оны «The New York Times газетінің болашақ редакторы» деп атаған. Ол грек православие шіркеуінде баскетбол мен софтбол ойнаған, сонымен қатар ол жерде алтарь қызметшісі болды. Оқушы кезінде футбол ойнап, мектеп газетін басқарды және 1971 жылы бітірді.

Ерте мансап

Мектепті бітіргеннен кейін алғашқы жұмысы үшін Тене 1978 жылдан 1979 жылға дейін Америкалық грек институтының ғылыми директоры болды және 1982 жылға дейін Күн энергетикасы индустриясы қауымдастығында Халықаралық бағдарламалар директоры болып жұмыс істеді. Содан кейін ол Сенатта жұмыс істей бастады, алдымен заң шығару жөніндегі көмекші, кейіннен 1982 жылдан 1985 жылға дейін Пенсильвания сенаторы Х. Джон Хайнц III-нің заң шығару директоры болды. Ол 1985-1988 жылдары Сенаттың барлау жөніндегі арнайы комитетінің (SSCI) қызметкері, содан кейін 1988-1993 жылдары SSCI штаб директоры болды. Кейіннен 1992 жылы қарашада Тенет президент сайланған Билл Клинтонның ұлттық қауіпсіздікке көшу тобына қосылды. Клинтон Тенетті Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің барлау бағдарламаларының аға директоры етіп тағайындады, ол 1993 жылдан 1995 жылға дейін қызмет етті. Тенет Ричард Хорнның қоздырған заңсыз тыңдау ісіне қатысты болды. ЦРУ мемлекеттік құпияны қорғау құқығын пайдаланып, істің тоқтатылуын күштеп іске қосты. Кейіннен іс қайта ашылып, соттан тыс келісімге келді, бірақ сот шешімінде Тенетті қоса алғанда бірнеше адам сотты алдағаны айтылды.

ЦРУ мансабы

Тене 1995 жылы шілде айында Орталық барлау қызметінің директорының орынбасары болып тағайындалды. 1996 жылдың желтоқсанында Джон Дьючтің күрт отставкаға келуінен кейін Тене директор міндетін атқарушы болып қызмет етті. Бұдан кейін Антони Лейк Конгресстегі республикашылдардың оның кандидатурасын тоқтатуға сәтті әрекеттенгенін түсінген соң, ол өтінімінен бас тартты. 1997 жылдың 11 шілдесінде Сенат бірауыздан мақұлдағаннан кейін Тене ресми түрде директор болып тағайындалды. Джимми Картер Джордж Бушті бас барлаушы қызметінен алмастырғаннан бері, Орталық барлау қызметінің директоры әдетте жаңа әкімшілікпен алмастырылып келеді, бірақ Тенет Клинтон әкімшілігінің соңына дейін және Джордж Буштың мерзімінің басында қызмет етті. 1999 жылы директор барлау операцияларының (ЦРУ-ды қоса) жалпы бюджетін жариялаудан бас тартты, бұл оның екі жыл бұрынғы жариялануынан өзгеше болды. Бұл үкімет ашықтығын жақтаушылардың сынына ұшырады. Тенет Қырғи-қабақ соғысынан кейін қиын жағдайға түскен ЦРУ-ны жаңарту миссиясын бастады. Жыл сайын жұмысқа алынатын агенттердің саны рекордтық төмен деңгейге жетті, Қырғи-қабақ соғысы кезеңіндегі ең жоғары көрсеткіштен 25 пайызға төмендеді. Тенет агенттіктің бастапқы мақсатына жүгінді, ол "тағы бір Перл-Харбордың алдын алу" болды. Қырғи-қабақ соғысынан кейінгі әлемде қауіп қайдан туындауы мүмкін екенін анықтау қажет еді. Тенет "Ресей мен Қытайдың өзгеруі", Солтүстік Корея, Иран және Ирак сияқты "бұзық елдер" және терроризм сияқты ықтимал мәселелерге назар аударды.

1999 жылы Белградтағы Қытай елшілігінің бомбаға ұшырауы

1999 жылғы 7 мамырда Косово соғысы кезінде АҚШ бомбалаушылары Сербияның Белград қаласындағы Қытай елшілігін бес JDAM басқарылатын бомбамен атқылап, үш қытай тілшісін қаза қылды және 20-сын жарақаттады. АҚШ бұл шабуылдың кездейсоқ болғанын мәлімдеді. Конгресс комитеті алдындағы куәлігінде Тенет кейіннен бұл шабуыл оның агенттігі ұйымдастырған және басқарған кампаниядағы жалғыз оқиға болғанын мойындады, бірақ ол оның қасақана жасалмағанын айтты. Кейінгі талдаулар Пентагон сақтайтын әскери нысаналар туралы деректер базасындағы қате уақтылы түзетілмегенін немесе жаңартылмағанын, ал мұндай оқиғалардың алдын алуға арналған басқа да жүйелер күтілгендей жұмыс істемегенін көрсетті. Осы және басқа да оқиғалардың нәтижесінде АҚШ ұшқыштарының соғыс ережелеріне жүйелі өзгерістер енгізілді, оның ішінде нысана туралы ақпаратты және координаталарды тексеруге арналған тізімдер қосылды. Қытай АҚШ-тың оқиғалар туралы нұсқасын қабылдаған жоқ, бірақ Тенет өзінің жариялаған еңбегінде Иракты бомбалауға дейін Қытай ресми емес арналар арқылы Агенттікке Бағдадтағы елшілігінің GPS координаталарын бергенін, осылайша ЦРУ елшіліктің нақты орналасқан жерін білгенін қамтамасыз ету үшін айтты.

Израиль мен Палестинаның атысты тоқтатуы

2001 жылы Тенет қысқа мерзімді израиль-палестиналық атысты тоқтатуға делдалдық етті.

Поллардты босатуға қарсылық

Тенет сотталған тыңшы Джонатан Поллардты босатуға күшпен қарсылық көрсетті, тіпті президент Клинтон оны кешірсе, отставкаға кететінін айтты.

Әл-Қаида және терроризмге қарсы соғыс

1999 жылға қарай әл-Қаида маңызды террористік қауіпке айналды. 1998 жылы Африкадағы АҚШ-тың екі елшілігіне жасалған шабуылдар Үнді мұхитының батыс аймағындағы американдық мүдделерге жасалған шабуылдардың соңғысы болды. Ал 2000 жылы Аденде USS Cole кемесі нысанаға алынып, оны батыруға тырысты, нәтижесінде 17 теңізші қаза тапты.

Бен Ладен жоспары

1999 жылы Тенет «Әл-Қаидамен» күресудің ауқымды «Жоспарын» ұсынды. Дайындық жұмыстары барысында ол ЦРУ-ның Терроризмге қарсы орталығына (ТКО) жаңа басшылар таңдады. Кофер Блэк ТКО-ға, ал Ричард Бли (Тенеттің кеңсесінен шыққан «жоғары білікті басшы») ТКО-ның Бен Ладен бөлімшесіне тағайындалды. Тенет ТКО-ға Жоспарды әзірлеуді тапсырды. Қыркүйек айында ұсынылған ұсыныстарда АҚШ және Ауғанстан агенттерін пайдаланып, Бен Ладен желісіне қарсы операциялар жүргізу және ақпарат алу мақсатында «Ауғанстанның баспанасына» ену көзделді. Қазан айында Бен Ладен бөлімшесінің офицерлері Ауғанстанның солтүстігіне сапар жасады. Жоспар бекітілген соң, Агенттік «Әл-Қаида жасушасын» (оның функциялары ТКО-ның Бен Ладен бөлімшесінің функцияларымен қатар) құрды, ол операциялық басшылықты жүзеге асыруға жауапты болды. ЦРУ өзінің шектеулі қаржылық ресурстарын Жоспарға шоғырландырды, нәтижесінде оның шағын мақсаттарының біразы іске асырылды. 1999 жылдан бастап Бен Ладен және «Әл-Қаида» туралы ақпарат жинау күрт артты. «11 қыркүйекке дейін картада осы ақпарат жинау бағдарламалары мен адамдық [хабарлама] желілерінің Ауғанстанды қамтитындай көп саны көрсетілген болар еді», - деді Тенет. (Бірақ бұл Бен Ладеннің жақын шеңберінен тыс жерлерді қамтыды). 2005 жылғы Бас инспектордың есебіне қайшы, Джордж Тенет 2001 жылдың 10 шілдесінде өткен шұғыл отырыста сол кездегі ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Кондолиза Райске төнгelді қауіп туралы хабарлаған, оның командасы оған «Келесі апталар немесе айларда АҚШ-қа қарсы маңызды террористік шабуылдар болады» деп мәлімдеген.

Predator ұшағы

Сонымен қатар, ЦРУ Ауғанстанда Бин Ладенді табу үшін "Предатор" деп аталатын кішкентай қашықтан басқарылатын барлау ұшағымен тәжірибе жасады. 2000 жылдың күзінде CTC қызметкерлерінің бақылауымен және АҚШ Әскери-әуе күштерінің ұшқыштары ұшырған, ЦРУ-ның Лэнгли штаб-пәтеріндегі басқару орталығынан басқарылған бірнеше ұшу, әл-Қаида жетекшісінің болу мүмкіндігін көрсетті. Блэк және басқалары Бин Ладенді және басқа да "Каида" жетекшілерін жою мақсатында "Предаторды" адапталған Hellfire танкке қарсы зымырандарымен қаруландыруды жақтады. Бірақ заңдық және техникалық қиындықтар туындады. Тенетті ең көп алаңдатқан нәрсе – ЦРУ-ның мақсатты өлтірулермен айналысуға қайта оралуы болды. 2001 жылдың жазында Невада штатындағы Ұлы Аңғар шөлінде өткізілген тікелей оқ ату сынақтары әр түрлі нәтижелер берді. Тенет 2001 жылдың 4 қыркүйегінде өткен Министрлер кабинеті деңгейіндегі Бас директорлар комитетінің отырысында бұл мәселе бойынша сақтықпен кеңес берді. Егер Кабинет ЦРУ-ға қарулы дронды пайдалануға рұқсат бергісі келсе, "олар оны ашық көзбен, егер даулы немесе қате соққы болса, оның салдарына толыққанды дайын болуы керек" деді Тенет. Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Кондолиза Райс қаруланған "Предатордың" қажет екенін, бірақ әзірге дайын емес екенін тоғыстырды. Барлау ұшуларын қайта бастауды ЦРУ-ға ұсынуға келісілді. "Бұрын тартынған" Тенет Агенттікке осылай тапсырды. ЦРУ-ға "қару-жарақпен жабдықталған ұшақтарды орналастыруға" рұқсат берілді.

11 қыркүйек шабуылдары

11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін көптеген сарапшылар барлық "барлау қызметтерінің сәтсіздіктерін" шабуылдардың алдын алудың басты себептерінің бірі деп сынға алды. 9/11 оқиғасын тергейтін 9/11 комиссиясының жанындағы тыңдауда Тенет 2001 жылдың тамызында, 11 қыркүйекке дейін Бушпен кездеспегенін мәлімдеді. Бірақ сол күні кешке ЦРУ өкілі Тенеттің көрсетмесін түзетіп, оның тамыз айында Бушпен екі рет кездескенін хабарлады. Тенет өзінің естеліктерінде 2001 жылдың тамызында Техас штатының Кроуфорд қаласындағы Буштің ранчосына жасаған есте қаларлық сапары туралы жазады. 2007 жылдың тамызында ЦРУ бас инспекторының 2005 жылы жазылған, бірақ құпия сақталған есебі жарияланды. 19 беттік қорытындыда Тенеттің 2001 жылдың қыркүйегінен бұрын "Әл-Қаиданың" қаупін жақсы білгені, бірақ ЦРУ басшылығының шабуылдардың алдын алу үшін жеткілікті шаралар қабылдамағаны және Тенеттің жеке өзі "барлау қоғамдастығының Әл-Қаидаға қарсы жоспар әзірлеудегі сәтсіздігі үшін соңғы жауапкершілікті" мойнына алатыны айтылады. Әскерилердің көбірек қолданылуы олардың арасында қаза болды. Олардың біріншісі – 2001 жылдың 25 қарашасында Қала-и-Джанги шайқасында қаза тапқан бұрынғы теңіз жаяу әскері офицері Джонни Мишель Спанн. Тенет Спанның қазасы туралы ЦРУ қызметкерлеріне жеке хабарлады.

Ирактың қатерлі заттарын жою туралы дау

Тәжірибелі журналист Боб Вудвордтың "Шабуыл жоспары" кітабында жазылған мәліметтерге сәйкес, Тенет жеке өкілеттігімен Ирактағы жаппай қырып-жою қарулары (ЖҚЖҚ) туралы барлау есептеріне ықпал етті. 2002 жылдың 12 желтоқсанындағы кездесуде ол Бушқа Ирактың ЖҚЖҚ-ға ие екенін дәлелдейтін мәліметтердің "бірден-бір шешім" екендігіне сендірді. Бірнеше ай бойы бұл мәлімдемені растаудан бас тартқаннан кейін, Тенет оның контекстен тыс алынғанын мәлімдеді. Ол бұл мәлімдемені американдықтарды Иракқа шабуыл жасауға көндіру жолдары туралы талқылау барысында жасағанын түсіндірді. 2003 жылы АҚШ бастаған коалиция күштерінің Иракқа басып кіргеннен кейін жүргізілген іздестірулерде маңызды ЖҚЖҚ табылған жоқ. 2002 жылдың қыркүйегінде Сенаттың барлау комитеті Тенетпен жабық есік артында кездесті. Сенатор Боб Грэм Ирак бойынша Ұлттық барлау бағалауын (ҰББ) сұрады. Тенет: "Біз ешқашан Ирак бойынша Ұлттық барлау бағалауын жасаған емеспіз" деп жауап берді және Конгреске беру туралы өтінішке қарсылық көрсетті. Грэм: "Бұл біз, Конгресс мүшелері және Америка халқы алдағы уақытта қабылдайтын ең маңызды шешім. Бізге неге қатысатынымызды толық түсіну қажет" деді. Тенет әскери немесе оккупация кезеңі туралы есеп дайындаудан бас тартты, бірақ ЖҚЖҚ бойынша ҰББ жасауға келісті. Грэм Сенаттың барлау комитетінің Тенетке деген көзқарасының өзгеруіне және барлау қауымдастығының әкімшіліктің тілегіне қаншалықты бағынышты болғанын түсінуге себеп болған кездесу деп сипаттады. Әкімшілік барлауды өз шешімдерін негіздеу үшін пайдаланды, оны жариялық қатынастар кампаниясының бір бөлігі ретінде қолданды. Конгресс 2002 жылдың қазан айында Тенет ұсынған ҰББ негізінде Ирак соғысын қолдауға дауыс берді. Алайда, 2004 жылдың 7 шілдесінде жарияланған Сенаттың екі партиялық барлау комитетінің соғысқа дейінгі барлау туралы баяндамасында 2002 жылғы ҰББ-дегі негізгі тұжырымдардың асыра айтылғаны немесе нақты барлау деректерімен қолдалмағаны анықталды. Сенаттың баяндамасында АҚШ барлау қауымдастығының "бұзылған корпоративтік мәдениеттен және нашар басқарудан" зардап шеккені, нәтижесінде барлық жағынан қате ҰББ жасалғаны көрсетілді.

Отставка

Жеке себептерді келтіре отырып, Тенет 2004 жылғы 3 маусымда президент Бушқа отставкаға кететінін ұсынды. Тенеттің сөзіне қарағанда, бұл «жеке шешім болды және бір ғана себебі бар – керемет отбасымның денсаулығы, басқа ештеңе де жоқ». Ол 11 шілдеде, Клинтон тағайындағаннан кейін нақты жеті жыл өткен соң қызметтен кетті. Бұрынғы бас директор Стэнсфилд Тернер: «Президент өте қиын жағдайда екенін сезініп, Ирактағы ахуал үшін кінәні басқа біреуге таңбалауға тырысып жатыр, бұл оның соңғы әрекетінің бірі» деді. Бірақ Буш Тенеттің еңбегіне қолдау білдіріп: «Оның кететініне өкінемін. Ол американ халқы үшін керемет жұмыс жасады» деді. Тенеттің Орталық барлау қызметінің директоры лауазымындағы жеті жылдық мерзімі АҚШ тарихында Аллен Даллестен кейін екінші орында тұр. Human Rights Watch және The New York Times редакторы Тенетті «азаптауға сөз байласу және басқа да қылмыстар үшін» соттауға шақырды.

Кейінгі өмірі

2004 жылғы 14 желтоқсанда президент Джордж Буш Томми Франкс пен Пол Бремермен бірге Тенетке Президенттік бостандық медалін табыс етті. Буш Тенеттің «радикалды террористік желілерден Америкаға туындаған қауіпті бірінші болып танып, оған қарсы шаралар қолданғанын» айтты. Алайда, Буштың бұл шешімі кейбір сынға ұшырады: Демократ сенатор Карл Левин: «Ол президентке немесе елге тиісті қызмет етпеді деп ойлаймын». «Менің ойымша, Джордж Буш Тенет пен Бремерді марапаттағанда, бұрынғы марапатталғандарға қолданылған стандартты қолданбады», - деді Джон Керри өкілі Дэвид Уэйд арқылы. Тенет үш жыл бойы бұрынғы университеті – Джорджтаун Сыртқы істер мектебіндегі Дипломатияны зерттеу институтында Дипломатия практикасының ерекше профессоры және аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Оның ресми оқытуы 2005 жылдың күзінде басталды. 2006 жылдың қазан айында Тенет британдық қорғаныс компаниясы Qinetiq-ке тәуелсіз директор болып қосылды. Төраға Джон Чишолм Тенеттің «барлық салалардағы ерекше жетістіктері мен қауіпсіздік тәжірибесі» туралы айтты. Ол 2007 жылдың қазан айында директорлар кеңесінен (оның бұрынғы лауазымын зейнеткер АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы Эдмунд Джамбастиани иеленді) және қараша айында сот-медициналық бағдарламалық жасақтама компаниясы Guidance Software директорлар кеңесінен кетті. Ол Qinetiq-тің Солтүстік Америкадағы директорлар кеңесіне қосылды, сондай-ақ Allen & Company инвестициялық банкінің басқарушы директоры болды. Бұл құпия банк Тенеттің тағайындалуын жарияламады, және ол келесі жылдың ақпан айында жария болғанға дейін белгісіз болды. Ол, басқа да көптеген танымал грек-американдықтармен бірге, студенттерге қоғамдық істер дағдыларын үйретуге бағытталған The Next Generation Initiative қорының кеңесшілер кеңесінің мүшесі. Ол сондай-ақ Канье Уэсттің «Clique» әнінде еске алынды, онда ол бір кезде Тенетпен кездесіп, олардың бірдей Maybach көліктері туралы сөйлескенін айтты, бірақ Уэст Тенеттің оны сатып алудың орнына жалға алғанын болжады. Тенеттің өкілі кездесудің болғанын растады, бірақ Maybach тақырыбы талқыланбады.

Мемориал

2007 жылдың сәуірінде Тенеттің «Дауылдың ортасында: ЦРУ-дағы жылдарым» атты мемуарлары жарық көрді. Ол 2007 жылғы 29 сәуірде «60 минут» бағдарламасында Буш әкімшілігін қатты сынға алды. Кітап жарық көргеннен кейінгі алғашқы аптада ең көп сатылған кітап атанды. Рон Сускиндтің «Бір проценттік доктрина: 9/11-ден бері Американың жауларын қууда» (2006) кітабында Әбу Зөбайда, бір кезде әл-Қаиданың операциялар жетекшісі болған, төмен дәрежелі қызметкер және психикалық ауруға шалдыққан деген мәлімдеме жасалған. Тенеттің естеліктерінде: 2006 жылы жарияланған бір есепте Әбу Зөбайданың психикалық тұрақсыздығы және әкімшіліктің оның маңыздылығын жоғары бағалағаны туралы айтылған. Қателік! Әбу Зөбайда әл-Қаиданың көптеген операцияларының тоғысында тұрды және маңызды ақпаратты тергеушілермен бөлісе алды. Әбу Зөбайданың ақыл-есі салмақты емес деген қауесеттің бастауы оның жеке күнделігі болған, онда ол түрлі бейнелерді сомдаған. Осы тұрақсыздықтан кейбір жас психологтар Зөбайданың бірнеше тұлғасы бар деген қорытындыға келді. Агенттіктің психиатрлары оның күнделігін өзін-өзі жеткізу үшін қолданған әдеби тәсіл деп анықтады. Ол өзін шынайы түрде жеткізді. Сыншылар Тенеттің кітабындағы нақты қателіктерге назар салды. Кітаптың бірінші бетінде Тенет 2001 жылғы 12 қыркүйекте Пентагон кеңесшісі Ричард Перлмен болған әңгімесін баяндайды. Тенеттің сөзіне сенсек, Перл оған «Ирак шабуыл үшін жауап беруі керек» деп тікелей айтқан. Бірақ бұл әңгіме сол күні болуы мүмкін емес, өйткені Перл 12 қыркүйекте Парижде қалып қойды және үш күннен кейін ғана Вашингтонға оралды. Перл кейінірек екі адамның Тенеттің айтуынша, бір таңертең кездескенін, бірақ бұл кездесу сол аптаның соңында болғанын, 12 қыркүйекте емес екенін мәлімдеді. Алайда Перл Тенетпен кездескенде ешқандай сөз алмаспағанын қатыстыра айтты.

Жеке өмір

Тенет А. Стефани Гликас Тенетке үйленген. Олардың бір ұлы бар, Джон Майкл.

Тану

1998 жылы Тене Америка жетістіктері академиясының «Алтын тақта» сыйлығымен марапатталды. 2018 жылы Тене Вашингтон институтының «Ғалым-мемлекет қайраткері» сыйлығын алды.