Ричард Хелмс: АҚШ Орталық Барлау басқармасының директоры және дипломаты

Ричард Хелмс – АҚШ Орталық Барлау басқармасының (ЦББ) 1966-1973 ж. директоры. Екінші дүйн. соғысынан бастап ЦББ-де өркендеп, түрлі президенттер кезінде қызмет етті.

60 мин оқу

100%

Дереккөз: Richard Helms — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

АҚШ Орталық барлау қызметінің директоры (1966–1973) австралиялық табиғат зерттеушісі Ричард МакГарра Хелмс (30 наурыз 1913 – 23 қазан 2002) – 1966 жылдан 1973 жылға дейін Орталық барлау қызметінің директоры (DCI) қызметін атқарған американдық мемлекеттік қызметкер және дипломат. Хелмс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Стратегиялық қызмет кеңсесінде барлау жұмысын бастады. 1947 жылы Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) құрылғаннан кейін, ол Трумэн, Эйзенхауэр және Кеннеди президенттігі кезеңінде оның қатарында жоғары көтерілді. Содан кейін Хелмс Джонсон және Никсон президенттері тұсында DCI болды, 1973 жылдың басында Джеймс Р. Шлезингерге қызметін табыстады. DCI болып жұмыс істеген кезеңде Хелмс агенттікті алдыңғы директоры Джон МакКонның басшылығымен басқарды. 1977 жылы Чилидегі бұрынғы жасырын операциялардың салдарынан Хелмс Конгрестің алдында адасқандығы үшін сотталған жалғыз DCI болды. Хелмстің мемлекеттік қызметтегі соңғы лауазымы 1973 жылдың сәуірінен 1976 жылдың желтоқсанына дейін Ирандағы елшілік қызметі болды. Бұған қоса, Хелмс 1970 жылдардың ортасында Сенаттың ЦРУ-ны тергеуі кезіндегі Чёрч комитетінің алдында маңызды куәгер болды, ал 1975 жыл "Барлау жылы" деп аталды. Бұл тергеуге Хелмстің 1973 жылы ЦРУ-ның сананы бақылау бағдарламасына қатысты барлық құжаттарды жоюға бұйрық беруіне байланысты үлкен кедергі келтірілді.

Ерте мансап

Хелмс Пенсильвания штатында туып өскен. Ол Швейцариядағы Institut Le Rosey мектебінде оқыды. Еуропадағы осы жоғары мектепте Хелмс француз және неміс тілдерін үйренді. Ол Массачусетс штатындағы Уильямс колледжін бітіріп, қайта оралды. Содан кейін ол Еуропада және «Индианаполис Таймс» газетінде журналист болып жұмыс істеді. Америка Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан кезде үйленді, ол Әскери-теңіз күштеріне қосылды. Кейін Хелмс соғыс уақытындағы Стратегиялық қызметтер кеңсесіне (OSS) алынды, ол үшін ол кейіннен Еуропада қызмет етті. Одақтас әскерлер жеңіске жеткеннен кейін Хелмс Германияда орналастырылды.

Джонсонның президентілігі

1966 жылғы маусымда Хелмс Орталық барлау қызметінің директоры болып тағайындалды. Сол айдың соңында Ақ үйde президент Линдон Бэйнс Джонсон ұйымдастырған салтанатты шарада ант берді. Алдыңғы жылдың сәуір айында Джон МакКон DCI лауазымынан қанағаттанды. Джонсон оның орнына су асты қайықтарынан ұшырылатын Polaris зымыраны бойынша жұмысымен танымал адмирал Уильям Раборнды жаңа DCI (1965–1966) етіп тағайындады. Джонсон Хелмсті Орталық барлау қызметі директорының орынбасары (DDCI) қызметіне таңдады. Раборн мен Хелмс Техастағы LBJ ранчосына бірге сапар жасады. Раборн ЦРУ-дың ерекше интеллектуалдық мәдениетімен қатар институционалдық күрделіліктеріне толыққанды сәйкес келмеді. Ол 1966 жылы қызметтен кетті. DCI ретінде Хелмс президент Джонсонның әкімшілігінің екінші жартысында қызмет етті, содан кейін президент Никсонның алғашқы мерзімінде 1973 жылға дейін осы лауазымды жалғастырды. Хелмс ЦРУ тарихында өзінің қатарларынан өскен алғашқы директор болды. Вьетнам соғысы Джонсон жылдарындағы басты мәселе болды. ЦРУ Оңтүстік-Шығыс Азиядағы саяси-әскери мәселелерге толыққанды қатысып, барлау ақпаратын жинады және ашық және жасырын операциялар жүргізді. Мысалы, ЦРУ Лаостағы азшылық Һмонг тайпасының және Вьетнамдағы ауылдық қарсы көтеріліс күштерінің, сондай-ақ таулы аймақтардағы азшылық Монтагнардтардың қарулы күштерін ұйымдастырды. Сонымен қатар, ЦРУ Оңтүстік Вьетнам саясатына, әсіресе Диемнен кейін белсенді түрде араласты. "ЦРУ-дың міндеттерінің бірі – шынайы Оңтүстік Вьетнам үкіметін құруға көмектесу еді". Хелмс Вьетнамға екі рет, ал президент Джонсонмен бірге Гуамға барды.

Вьетнам: бағалар

1966 жылы Хелмс жаңа Бас директор ретінде ЦРУ-ға Вьетнам төңірегіндегі саяси пікірталасқа толыққанды қатысы бар мекеме мұрагерлік етті. ЦРУ саяси мәселелер бойынша өз ұстанымын қалыптастырғанмен, дебатқа бейтарап үлес қосуы күтілді. Америка барлау агенттерінің Вьетнамдағы тарихы екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жапон оккупациясына қарсы коммунистік қарсылық қозғалысымен байланысты OSS байланыстарына дейін жетеді. 1953 жылы ЦРУ-дың Вьетнам жөніндегі алғашқы жылдық Ұлттық барлау бағасы француздықтардың болашағы «өте тез нашарлауы мүмкін» екенін көрсетті. 1954 жылы француздардың шығуынан кейін ЦРУ офицерлері, соның ішінде подполковник Эдвард Лансдейл, жаңа президент Нго Динь Диемге оңтүстікте тәуелсіз үкіметті қайта құруға көмектесті – Вьетнам Республикасы. Дегенмен, ЦРУ есебі Диемнің болашағына оңтайлы баға бермеді. Көптеген сарапшылары сол кездегі отаршылдыққа қарсы және ұлтшылдық ахуалда солтүстіктегі жаңа коммунистік режимнің табысқа жететінін мойындады, оның ұзақ мерзімді партия жетекшісі Хо Ши Минге зор құрмет көрсетілді. 1954 жылғы ЦРУ есебінде Женева келісімдері бойынша 1956 жылға жоспарланған жалпыұлттық сайлаулар өткізілсе, Хо партиясы «Вьетминь дерлік жеңіске жетеді» делінген. Жалпыұлттық сайлаудан қашытылды. 1959 жылғы есептерге сәйкес, ЦРУ Диемді реформалар жүргізсе «ең жақсы антикоммунистік мүмкіндік» деп қарады, бірақ Дием реформалардан әрдайым жалтарғанын да мәлімдеді. 1960 жылдары саяси жағдайдың өршуімен және Американың араласуының күшеюімен, ЦРУ сарапшылары жасаған келесі есептер Оңтүстік Вьетнамның болашағына қатысты пессимизмді күшейтті. «Вьетнам саяси қате болуы мүмкін. Бұл барлау қатесі емес». Соңында ЦРУ бұл мәселеде қақтығысқа толы екі лагерге бөлінді. Вьетнамдағы ЦРУ операцияларында белсенді болғандар, мысалы, Люсьен Конейн мен Уильям Колби, өздерінің даулы жобаларының нәтижесіне қатысты берік оптимизмді ұстады. Қауіпті жағдайлардағы бірлескен жұмыс және осындай оперативтік қызметкерлердің өзара байланысы олардың оң көзқарастарын нығайтты. «Операциялық және талдау бөлімдері арасындағы институционалдық айырмашылық бұрынғыдан да анық байқалды». Кейін Хелмс ЦРУ-дағы жағдайды былай сипаттады. Бастапқыда барлау басқармасы мен Ұлттық бағалау кеңсесі әскери жағдайға пессимистік көзқарас білдірді. Оңтүстік Вьетнамда белсенді әрекет еткендер соғысты жеңуге болатынына сенімді болды. Оперативтік қызметкерлер осы сенімсіздіксіз Оңтүстік Вьетнаммен тікелей жұмыс істей алмас еді, олардың өмірі жиі қауіпте болды. Вашингтонда мен екі аттың үстінде отырған цирк салт аттысы секілді болдым, әрқайсысы өз жолымен шапқылап келеді. Жағымсыз жаңалықтар Джонсон Әкімшілігінде ыңғайсыздық тудыратын еді. «Әрбір сәтсіздіктен кейін ЦРУ «Мен саған айтқанмын» деуден немесе соғыстың бекерлігін баса айтудан көп пайда көре алмады», - деп жазады автор Ренела ЦРУ-дың қиын жағдайы туралы. Бір жағынан, DCI МакКонның Вьетнам жөніндегі алаңдаулы есебі мен жағымсыз пікірлері президент Джонсонның ішкі шеңберінен оны шеттетуіне себеп болды. Соның салдарынан МакКон 1965 жылы отставкаға кетті. Хелмс МакКонның ЦРУ-дан кеткенін еске алды, өйткені «ол президент Джонсонпен қарым-қатынасына қанағаттанбады. Оны жеткілікті көре алмады және оның ықпалы жоқ еді». Хелмстің институционалдық естелігі, мүмкін, кейін Джонсонтың басшылығымен қызмет еткен кезде DCI ретінде оның шешімдеріне әсер етуге тырысты. ЦРУ барлау қызметкері Рей Клайнның айтуынша, «65-66 жылдарға дейін бағалаулар ешқандай бағытта айтарлықтай бұрмаланбады». Алайда Джонсонның тұсында Американың Вьетнамға деген саяси міндеттемесі күшті болғандықтан, «дұрыс жауап беруге қысым келді», - деді Клайн. «Мен соғыста жеңіске жетуге болады деп айтуға қысым сезіндім».

In 1966, Helms as the new DCI inherited a CIA "fully engaged in the policy debates surrounding Vietnam." The CIA had formed "a view on policy but [was] expected to contribute impartially to the debate all the same." American intelligence agents had a relatively long history in Vietnam, dating back to OSS contacts with the communist led resistance to Japanese occupation forces during World War II. In 1953 the CIA's first annual National Intelligence Estimate on Vietnam reported that French prospects may "deteriorate very rapidly". After French withdrawal in 1954, CIA officers including Lt. Col. Edward Lansdale assisted the new President Ngo Dinh Diem in his efforts to reconstitute an independent government in the south: the Republic of Viet Nam. Nonetheless, CIA reports did not present an optimistic appraisal of Diem's future. Many of its analysts reluctantly understood that, in the anti colonialist and nationalist context then prevailing, a favorable outcome was more likely for the new communist regime in the north under its long term party leader Ho Chi Minh, who was widely admired as a Vietnamese patriot. A 1954 report by the CIA qualifiedly stated that if nationwide elections scheduled for 1956 by the recent Geneva Accords were held, Ho's party "the Viet Minh will almost certainly win." The nationwide elections were avoided. According to 1959 reports, the CIA saw Diem as "the best anticommunist bet" if he undertook reforms, but also stated that Diem consistently avoided reform. As the political situation progressed during the 1960s and American involvement grew, subsequent CIA reports crafted by its analysts continued to trend pessimistic regarding the prospects for South Vietnam. "Vietnam may have been a policy failure. It was not an intelligence failure." The CIA eventually became sharply divided over the issue. Those active in CIA operations in Vietnam, e. g., Lucien Conein, and William Colby, adopted a robust optimism regarding the outcome of their contentious projects. Teamwork in dangerous circumstances, and social cohesion among such operatives in the field, worked to reinforce and intensify their positive views. "At no time was the institutional dichotomy between the operational and analytic components more stark." Helms later described the predicament at CIA as follows. From the outset, the intelligence directorate and the Office of National Estimates held a pessimistic view of the military developments. The operations personnel—going full blast in South Vietnam—remained convinced the war could be won. Without this conviction, the operators could not have continued their difficult face to face work with the South Vietnamese, whose lives were often at risk. In Washington, I felt like a circus rider standing astride two horses, each for the best of reasons going its own way. Negative news would prove to be highly unwelcome at the Johnson White House. "After each setback the CIA would gain little by saying 'I told you so' or by continuing to emphasize the futility of the war," author Ranelagh writes about the CIA predicament. In part it was DCI McCone's worrisome reports and unwelcome views about Vietnam that led to his exclusion from President Johnson's inner circle; consequently, McCone resigned in 1965. Helms remembered that McCone left the CIA because "he was dissatisfied with his relation with President Johnson. He didn't get to see him enough, and he didn't feel that he had any impact." Helms' institutional memory probably contested for influence over his own decisions as DCI when he later served under Johnson. According to CIA intelligence officer Ray Cline, "Up to about 1965/66, estimates were not seriously biased in any direction." As American political commitment to Vietnam surged under Johnson, however, "the pressure to give the right answer came along," stated Cline. "I felt increasing pressure to say the war was winnable."

Лаос: "құпия соғыс"

1962 жылғы "екінші Женева конвенциясы" Лаос Корольдігінің бейтараптығын заң жүзінде бекітті, бұл ретте Кеңес Одағы мен американдықтардан да міндеттемелер алынды. Дегенмен, Лаостағы мұндай бейтарап жағдай тез арада, факті бойынша қауіпке ұшырады, мысалы, Солтүстік Вьетнамның коммунистік Патет Лаоға қару-жарақпен көмектесуі арқасында. 1963 жылы ЦРУ-ға Корольдіктің "бейтараптығын" қарулы түрде қорғау міндеті жүктелді. Содан кейін Хелмс DDP лауазымын атқарды, осылайша жалпы күш-жігерді басқарды. Бұл құпия соғыс болды, өйткені NVN және ЦРУ екеуі де 1962 жылғы Женева шарттарын бұзды. Содан кейін 1960 жылдары ЦРУ бұл міндетті көбінесе жергілікті тайпаларды, ең алдымен Хмонгтарды оқыту және қаруландыру арқылы орындады. Хелмс оны "біз жеңген соғыс" деп атады. Ең көп дегенде бірнеше жүз ЦРУ қызметкері қатысты, бұл Вьетнам соғысының шығындарының аз бөлігін құрады. 1961 жылы Кубадағы Шошқалар шығанағындағы оқиғаға байланысты ЦРУ-ның қабілетіне сын айтылғанмен, Лаоста ЦРУ бірнеше жыл бойы ірі ауқымды жарымәскери операцияны сәтті жүргізді. Вьетнам соғысының қақпасында Лаос Корольдігінің көп бөлігі функционалды түрде бейтарап болып қала берді, бірақ оның оңтүстік-шығыс шекарасы арқылы даулы Хо Ши Мин жолы өтті. ЦРУ операциясы басшысы Ван Пао басқаратын 30 мың Хмонг сарбазын, сондай-ақ таулы аймақтағы 250 мың, көбінесе Хмонг халқына қолдау көрсетті. Нәтижесінде Лаоста 80 мыңнан астам NVN әскері "байланылып" қалды. Никсонның Вьетнам саясаты кезінде ЦРУ құпия соғыстың құпиялығын сақтау туралы алаңдады. 1970 жылы Хелмс "Лаостағы операцияларға арналған бюджеттік қаражатты ЦРУ-дан Қорғаныс министрлігіне ауыстыру" туралы шешім қабылдады. Сол кезде Оңтүстік-Шығыс Азиядағы маңызды американдық тұлға және кейін DCI болған Уильям Колби, "ірі ауқымды жарымәскери операция ЦРУ-ның құпия бюджеті мен саясатына сәйкес келмейді" деді. Алайда Лаос туралы Хелмс "Мен оны әрқашан біз жеңген соғыс деп атаймын" деп жазды. 1966 жылы ЦРУ оны "үлкен жетістікке қол жеткізген оқиға" деп сипаттады. Колби келісті. Сенатор Стюарт Саймингтон 1967 жылы Лаос астанасы Вьентьяндегі ЦРУ штаб-пәтерінің басшысымен кездескеннен кейін оны "соғыс жүргізудің тиімді тәсілі" деп атады. Бірақ басқалар келіспеді, ал "құпия соғыс" кейіннен саяси шабуылдардың нысаны болды. Автор Вайнер американдық биліктің империялық түрде араласуын және 1975 жылы Американың Хмонг одақтастарын тастап кетуін сынады. Хмонгтардың мак өсіру салдарынан да проблемалар туды. Саяси жағдайлардың өзгеруіне байланысты соғыс ақырында жаман аяқталды. Хелмс президент Никсонның ардагері Киссинджер арқылы 1973 жылы Вьетнам соғысын аяқтау үшін Парижде келіссөздер жүргізгеннен кейін Америка одақтастарына қолдау көрсетуді тоқтатып, "Оңтүстік-Шығыс Азиядағы рөлінен бас тартқанын" мойындайды. Лаос берілді, ал Хмонгтар қиын жағдайға түсті. Хелмстің мәліметінше, соңында 450 мың лаостың, оның ішінде 200 мың Хмонгтың АҚШ-қа көшіп кеткені анықталды. Лаостағы осы күрес Вьетнам соғысының шекарасында жалғасып жатқанда, DCI Хелмс бірнеше сенаторлар Лаостағы "ЦРУ құпия соғысы" туралы хабардар болмағандарына наразылық білдірген кезде ойранға түсті. Хелмс үш президенттің – Кеннеди, Джонсон және Никсонның – бұл жасырын операцияны, "құпия соғысты" мақұлдағанын және 50 сенатордың оның барысы туралы хабардар болғанын еске алады, мысалы, сенатор Саймингтон Лаосқа екі рет барған. Хелмс бұл өзгеріс туралы былай дейді: 1970 жылы сенатор Стюарт Саймингтон сенаторлар тобымен бірге Лаостағы "ЦРУ құпия соғысы" туралы "жақында ғана білгендері" деп мәлімдеген нәрсеге "көктем, шок және ашу" білдірген кезде, бұл күрт өзгеріс болды. Мен сол кезде мұның себебін түсінбедім. Көңілімде осы сұраққа жауап жоқ.

The "second Geneva Convention" of 1962 settled de jure the neutrality of the Kingdom of Laos, obtaining commitments from both the Soviets and the Americans. Nonetheless, such a neutral status quo in Laos soon became threatened de facto, e. g., by North Vietnamese (NVN) armed support for the communist Pathet Lao. The CIA in 1963 was tasked to mount an armed defense of the "neutrality" of the Kingdom. Helms then served as DDP and thus directed the overall effort. It was a secret war because both NVN and CIA were in violation of Geneva's 1962 terms. Thereafter during the 1960s the CIA accomplished this mission largely by training and arming native tribal forces, primarily those called the Hmong. Helms called it "the war we won". At most several hundred CIA personnel were involved, at a small fraction of the cost of the Vietnam War. Despite prior criticism of the CIA's abilities due to the 1961 Bay of Pigs disaster in Cuba, here the CIA for years successfully managed a large scale paramilitary operation. At the height of the Vietnam War, much of royal Laos remained functionally neutral, although over its southeast borderlands ran the contested Ho Chi Minh trail. The CIA operation fielded as many as 30,000 Hmong soldiers under their leader Vang Pao, while also supporting 250,000 mostly Hmong people in the hills. Consequently, more than 80,000 NVN troops were "tied down" in Laos. At the time of Nixon's Vietnamization policy, CIA concern arose over sustaining the covert nature of the secret war. In 1970 Helms decided "to transfer the budgetary allocations for operations in Laos from the CIA to the Defense Department." William Colby, then a key American figure in Southeast Asia and later DCI, comments that "a large scale paramilitary operation does not fit the secret budget and policy procedures of CIA." About Laos, however, Helms wrote that "I will always call it the war we won." In 1966, the CIA had termed it "an exemplary success story". Colby concurred. Senator Stuart Symington, after a 1967 visit to the CIA chief of station in Vientiane, the Laotian capital, reportedly called it "a sensible way to fight a war." Yet others disagreed, and the 'secret war' would later draw frequent political attacks. Author Weiner criticizes the imperious insertion of American power, and the ultimate abandonment of America's Hmong allies in 1975. Other problems arose because of the Hmong's practice of harvesting poppies. Due to political developments, the war ultimately ended badly. Helms acknowledges that after President Nixon, through his agent Kissinger, negotiated in Paris to end the Vietnam war in 1973, America failed to continue supporting its allies and "abdicated its role in Southeast Asia." Laos was given up and the Hmong were left in a desperate situation. Helms references that eventually 450,000 Laotians including 200,000 Hmong emigrated to the United States. While this Laotian struggle continued on the borderlands of the Vietnam War, DCI Helms was blindsided when several senators began to complain that they had been kept in the dark about the "CIA's secret war" in Laos. Helms recalls that three presidents, Kennedy, Johnson, and Nixon, had each approved the covert operation, the "secret war", and that 50 senators had been briefed on its progress, e. g., Senator Symington had twice visited Laos. Helms elaborates on the turnabout:

In 1970, it came as a jolt when, with a group of senators, Senator Stuart Symington publicly expressed his "surprise, shock and anger" at what he and the others claimed was their "recent discovery" of "CIA's secret war" in Laos. At the time I could not understand the reason for this about face. Nor have I since been able to fathom it.

Израиль: алты күндік соғыс

Израильдік барлау қызметімен байланыс 1953 жылдан 1974 жылға дейін ЦРУ қарсы барлау қызметінің Джеймс Джесус Энглтонмен жүргізілді. Мысалы, израильдіктер 1956 жылы ЦРУ-ға Хрущевтің құпия докладының ресей тіліндегі мәтінін тез ұсынды, онда қайтыс болған кеңес диктаторы Иосиф Сталинге қатысты ауыр сын айтылды. 1966 жылдың тамызында Моссад наразы израильдік ұшқыштан кеңес МиГ-21 истребителін сатып алуды ұйымдастырды. Кейін Моссадтың Меир Амит атты қызметкері Вашингтонға келіп, DCI Хелмске Израиль Америкаға ұшақты, оның бұған дейін құпия сақталған технологиясын, оның қалай ұшқанын анықтау үшін беретінін айтты. 1967 жылдың мамырында өткен ҰҚК отырысында Хелмс Израильдің әскери дайындығын жоғары бағалады және тұтқынға алынған МиГ-21 истребителінен израильдіктер "жақсы сабақ алды" деді. 1967 жылы ЦРУ талдауы Израиль мен көршілес араб мемлекеттері арасындағы қарулы қақтығыс мүмкіндігін қарастырып, "израильдіктер бір аптадан он күнге дейін соғыста жеңіске жетеді" деп болжады. Израиль "араб күштерінің кез келген комбинациясын салыстырмалы түрде қысқа мерзімде жеңе алады", ал қажетті уақыт "кім бірінші соққы берді" және жағдайларға байланысты еді. Бірақ ЦРУ-ның Израильге қолдау білдіретін болжамын АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі және Джонсонға адал Артур Голдберг сынға алды. Израиль "қосымша әскери көмек" сұрағанымен, Хелмс Израиль соғыс басталғанға дейін халықаралық күтулерді бақылауға тырысқанын ойлады. Араб соғысының қаупі күшейген кезде президент Джонсон Хелмстен Израильдің мүмкіндіктері туралы сұрады, ал Хелмс өз агенттігінің болжамына берілді. Жоғарғы кеңесшілерімен өткен кездесуде Джонсон ЦРУ бағасымен келісетіндерді сұрады, барлығы келісті. "Хелмстің өз ставкасын қорғауға талпынуы зор болғанға ұқсайды". Себебі пікірлер екіге бөлінді, мысалы, кеңес барлауы арабтардың жеңіске жететініне сенді және Израильдің жеңісіне "таң қалды". Адмирал Стенсфилд Тернер (DCI 1977–1981) "Хелмс өзінің мансабындағы ең биік нүкте 1967 жылы Агенттіктің дәл болжауы болды деп мәлімдеді" деп жазды. Хелмс Американы осы қақтығыстан аулақ ұстады деп сенді. Бұл оның Джонсон әкімшілігінің ішкі шеңберіне, президентпен "сәрсенбілік түскі асқа" кіруіне де әкелді. Нәтижесінде Израиль көршілес жауларын жеңіске ұшырып, 1967 жылдың маусым айындағы алты күндік соғыста жеңіске жетті. Соғыс басталғанға төрт күн қалғанда, "Израильдің жоғары лауазымды өкілі" Хелмстің кеңсесіне келіп, мұндай алдын ала шешімге жақын екенін айтты. Кейін Хелмс бұл ақпаратты президент Джонсонға жеткізді. Бұл қақтығыс Американың Израильге деген "эмоционалдық симпатиясын" күшейтті. Соғыстан кейін Америка соғысушы тараптар арасындағы тепе-теңдікті сақтауды тоқтатып, Израильді қолдауға көшті, ақырында Францияны Израильдің басты әскери жеткізушісі ретінде ығыстырды. Соғыстың үшінші күнінің түстен кейін, NSA-мен жабдықталған американдық SIGINT тыңдау кемесі USS Liberty, Синайдың солтүстігіндегі халықаралық суларда израильдік әскери ұшақтары мен торпедалық қайықтарының шабуылына ұшырады. Бұл АҚШ әскери-теңіз кемесі қатты зақымданып, адамдар қаза болды. Израильдіктер американдықтарға дереу хабарлап, кейіннен "Либертиді (455 фут ұзындықта) мысырлық жағалаулық бу кемесі Эль Кусейрмен (275 фут ұзындықта) шатастырғанын" түсіндірді. АҚШ үкіметі кешірім сұраған және түсіндірген өтінішті ресми түрде қабылдады. Кейбіреулер осы ұстанымды әлі де қабылдауда. Бірақ автор Томас Пауэрс айтқандай, "ғалымдар мен әскери сарапшылар" "басты мәселе шабуылдың қасақана жасалғаны емес, неліктен израильдіктер оны қажет деп тапқандығы" деп мәлімдеді. Хелмс өзінің "Көзімнен қарап" атты естеліктерінде "Либерти" кемесіне қалай және неге шабуыл жасалғаны туралы өзінің қызығушылығын былай білдірді: "Алты күн ішіндегі ең алаңдататын оқиғалардың бірі 8 маусым күні таңертең болды, Пентагон "Либерти" кемесі, қарусыз АҚШ әскери-теңіз флотының байланыс кемесі Жерорта теңізінде шабуылға ұшырағанын және американдық жауынгерлер кемені қорғауға ұмтылғанын хабарлады. Келесі шұғыл хабарлар Израильдің реактивті ұшақтары мен торпедалық қайықтары шабуыл жасағанын көрсетті. Қатты зақымдалған "Либерти" кемесі су бетінде қалды, 34 адам қаза тауып, жүзден астам адам жараланды. Израиль билігі кейіннен апат үшін кешірім сұрады, бірақ Вашингтонда кеме американдық әскери кеме деп анықталмағанына сенетіндер азая түсті. Кейіннен, уақытша құпия ақпараттан жасалған меморандумда шабуыл қателік болғаны және "АҚШ-қа ... қарсы жасалмағаны" делінді. Қосымша дәлелдер пайда болғанда, күмәндік күшейді. Бұл менің орынбасарым, адмирал Руфус Тейлор, менің пікірімді жазды. "Маған осы суреттер қазірдің өзінде израильдіктер "Либерти" олардың мақсаты болуы мүмкін екенін білгенін және оған шабуыл жасағанын көрсетуде, бұл командалық және басқарудағы шатасу немесе төменгі лауазымдағылардың нұсқауларды елемеуі салдарынан болды". Мен осыдан кейін өткен тергеу комиссиясының жұмысына қатыспадым, сондай-ақ комиссияның израильдіктер "Либерти" кемесіне шабуыл жасағанда не істеп жатқанын білгенін ешқандай күмәндік болмауы керек деген қорытындысына қатыспадым. Мен бұл кемеге шабуыл жасау қажеттігіне негіз болғанын немесе шабуылды кім тапсырғанын әлі түсінбедім". Хелмс ЦРУ-ның арнайы жинағындағы сұхбатында: "Израильдіктер не істеп жатқанын білгеніне ешқандай күмәнім жоқ. "Либерти" кемесіне шабуыл жасау туралы шешімді кім қабылдады, мен оны біле алмаймын. Бірақ олардың бұл американдық кеме екенін білмегендері туралы кез келген мәлімдеме абсурд". Соғыстың алтыншы күнінің таңында президент Джонсон Хелмсті Ақ үйдің жағдайлық бөлмесіне шақырды. Кеңес Премьері Алексей Косыгин соғыс жалғасқан жағдайда әскери араласумен қауестендіретін қоңырау шалды. Қорғаныс министрі Роберт С. Макнамара Жерорта теңізінің ортасынан Левантқа дейін Алтыншы флотты жіберуді ұсынды. Джонсон келісті. Хелмс стратегиялық шиеленіске байланысты "вицералдық физикалық реакцияны" еске алды, бұл 1962 жылғы Куба зымырандық дағдарысының сезіміне ұқсас болды. "Дүниенің қауіпсіздігі Голан биіктігіндегі жауынгерлік әрекеттер күні аяқталар алдында сақталды", - деп жазды Хелмс кейін.

Liaison with Israeli intelligence was managed by James Jesus Angleton of CIA counterintelligence from 1953 to 1974. For example, the Israelis quickly provided the CIA with the Russian text of Khrushchev's Secret Speech of 1956 which severely criticized the deceased Soviet dictator Joseph Stalin. In August 1966 Mossad had arranged for Israeli acquisition of a Soviet MiG 21 fighter from a disaffected Iraqi pilot. Mossad's Meir Amit later came to Washington to tell DCI Helms that Israel would loan America the plane, with its up until now secret technology, to find out how it flew. At a May 1967 NSC meeting Helms voiced praise for Israel's military preparedness, and argued that from the captured MiG 21 the Israelis "had learned their lessons well". In 1967, CIA analysis addressed the possibility of an armed conflict between Israel and neighboring Arab states, predicting that "the Israelis would win a war within a week to ten days." Israel "could defeat any combination of Arab forces in relatively short order" with the time required depending on "who struck first" and circumstances. Yet CIA's pro Israel prediction was challenged by Arthur Goldberg, the American ambassador to the United Nations and Johnson loyalist. Although Israel then had requested "additional military aid" Helms opines that here Israel wanted to control international expectations prior to the outbreak of war. As Arab war threats mounted, President Johnson asked Helms about Israel's chances and Helms stuck with his agency's predictions. At a meeting of his top advisors Johnson then asked who agreed with the CIA estimate and all assented. "The temptation for Helms to hedge his bet must have been enormous". After all, opinions were divided, e. g., Soviet intelligence thought the Arabs would win and were "stunned" at the Israeli victory. Admiral Stansfield Turner (DCI 1977–1981) wrote that "Helms claimed that the high point of his career was the Agency's accurate prediction in 1967." Helms believed it had kept America out of the conflict. Also, it led to his entry within the inner circle of the Johnson administration, the regular 'Tuesday lunch' with the President. In the event, Israel decisively defeated its neighborhood enemies and prevailed in the determinative Six Day war of June 1967. Four days before the sudden launch of that war, "a senior Israeli official" had privately visited Helms in his office and hinted that such a preemptive decision was imminent. Helms then had passed the information to President Johnson. The conflict reified America's "emotional sympathy" for Israel. Following the war, America dropped its careful balancing act between the belligerents and moved to a position in support of Israel, eventually supplanting France as Israel's chief military supplier. In the afternoon of the third day of the war, the American SIGINT spy ship USS Liberty, outfitted by the NSA, was attacked by Israeli warplanes and torpedo boats in international waters north of Sinai. This U. S. Navy ship was severely damaged with loss of life. The Israelis quickly notified the Americans and later explained that they "had mistaken the Liberty (455 feet long) for the Egyptian coastal steamer El Quseir (275 feet long). The US government formally accepted the apology and the explanation." Some continue to accept this position. Yet "scholars and military experts," according to author Thomas Powers, state that "the hard question is not whether the attack was deliberate but why the Israelis thought it necessary." In his memoirs A Look Over My Shoulder, Helms expressed his bewilderment as to how and why the USS Liberty was attacked: "One of the most disturbing incidents in the six days came in the morning of June 8 when the Pentagon flashed a message that the U. S. S. Liberty, an unarmed U. S. Navy communications ship, was under attack in the Mediterranean, and that American fighters had been scrambled to defend the ship. The following urgent reports showed that Israeli jet fighters and torpedo reports had launched the attack. The seriously damaged Liberty remained afloat, with thirty four dead and more than a hundred wounded members of the crew. Israeli authorities subsequently apologized for the accident, but few in Washington could believe that the ship had not been identified as an American naval vessel. Later, an interim intelligence memorandum concluded the attack was a mistake and "not made in malice against the U. S." When additional evidence was available, more doubt was raised. This prompted my deputy, Admiral Rufus Taylor, to write me his view of the incident. "To me, this picture thus far presents the distinct possibility that the Israelis knew that Liberty might be their target and attacked anyway, either through confusion in Command and Control or through deliberate disregard of instructions on the part of subordinates." I had no role in the board of inquiry that followed, or the board's finding that there could be no doubt that the Israelis knew exactly what they were doing in attacking the Liberty. I have yet to understand why it was felt necessary to attack this ship or who ordered the attack." In his CIA special collection interview, Helms said, " I don't think there can be any doubt that the Israelis knew exactly what they were doing. Why they wanted to attack the 'Liberty,' whose bright idea this was, I can't possibly know. But any statement to the effect that they didn't know that it was an American ship and so forth is nonsense." On the morning of the sixth day of the war, President Johnson summoned Helms to the White House Situation Room. Soviet Premier Alexei Kosygin had called to threaten military intervention if the war continued. Defense Secretary Robert S. McNamara suggested that the Sixth Fleet be sent east, from the mid Mediterranean to the Levant. Johnson agreed. Helms remembered the "visceral physical reaction" to the strategic tension, similar to the emotions of the 1962 Cuban Missile Crisis. "It was the world's good fortune that hostilities on the Golan Heights ended before the day was out," wrote Helms later.

LBJ: Сейсенбі күнгі түскі ас

1967 жылғы маусымдағы алты күндік соғыстың мерзімі, логистикасы және нәтижесі жөнінде ЦРУ-дың нақты болжамының нәтижесінде Хелмстің президент Линдон Бэйнс Джонсон үшін іс жүзіндегі құндылығы айқын болды. Оның жаңа мәртебесін мойындау көп ұзамай болды. Хелмс жақын арада президенттің басты кеңесшілері шетелдік саясат мәселелерін талқылаған үстелге отырды: LBJ-мен сейсенбі күндері үнемі түскі асқа. Хелмс оны "қаладағы ең ізделісті билет" деп атады. 1984 жылы ЦРУ тарихшысына берген сұхбатында Хелмс алты күндік соғыстан кейін Джонсонмен шетелдік саясат, оның ішінде Кеңес Одағы туралы терең жеке әңгімелер жүргізгенін еске алды. Хелмс былай деді: Менің ойымша, сол кезде ол өзінің ақыл-ойының өзінің ішкі шеңберімен байланыстырып, саясатты және шешім қабылдау процесін жақсы идея деп шешті. Сол кезден бастап ол мені сейсенбі күнгі түскі асқа шақыра бастады және мен оның әкімшілігінің соңына дейін сол топтың мүшесі болып қалдым. Хелмстің түскі асқа шақырылуы Джонсонның бес жылдық президенттік өкілеттігінің үш жарым жылында және Хелмстің жеті жылға жуық DCI лауазымындағы қызметінің бірінші жылында болды. Содан кейін Джонсон әкімшілігінде Хелмс жоғары деңгейдегі саясатты жасауға жақын болды, Американың жоғары саяси жетекшілеріне үнемі қол жеткізе алды. Бұл Хелмстің Вашингтондағы ықпалы мен беделінің шыңы болды. Хелмс өзінің естеліктерінде "әдеттегі сейсенбілік түскі асқа" сипаттама береді. Біз Ақ үйдің екінші қабатындағы отбасылық қонақ бөлмеде шерри ішіп отырдық. Егер президент, әдетте, қатаң кестеге сәйкес келетін болса, бірнеше минут кешіксе, ол бөлмеге кіргізіп, біздің бар екенімізді мойындап, бізді Пенсильвания даңғылына көрініс ашатын отбасылық асханаға жетелеуге асықты. Отыру протокол бойынша жүргізілді, мемлекеттік хатшы (Дин Раск) президенттің оң жағында, ал қорғаныс министрі (Роберт Макнамара, кейін Кларк Клиффорд) сол жағында отырды. Бас штабтың төрағасы генерал Бас Уилер қорғаныс министрінің жанында отырды. Мен Дин Расктың жанында отырдым. Ал қалған үстелді Уолт Ростоу (Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі арнайы кеңесші), Джордж Кристиан (Ақ үйдің баспасөз хатшысы) және Том Джонсон (баспасөз хатшысының орынбасары) құрады. Соғыс аяқталғаннан кейін ЦРУ сұхбаттарында Хелмс саясатты талқылауда атқарған рөлін еске алды. Бейтарап тарап ретінде Хелмс қолданыстағы мәселеге қатысты фактілерді ұсына алды. Мұндай рөлдің артықшылығы – "ойынды әділ ұстауда" шешімділік болды. Хелмстің айтуынша, белгілі бір саяси ұстанымды жақтағандардың көпшілігі өздерінің позицияларын қолдау үшін фактілерді, саналы немесе санасыз түрде, таңдап алады. Сонда бейтарап адамның дауысы әңгімені нақты параметрлер шегінде бағыттауға көмектесетін пайдалы қызмет атқара алады. Әрине, Джонсонның күшті саяси тұлғасы түскі ас кезінде басымдық құрды. Өзінің орнынан Хелмс президент Джонсонның айналасындағыларды басқару және пікір алмасу атмосферасын күшпен басқару үшін өзінің жеке басының негізгі қарама-қайшылықтарын қолданған тәсіліне таң қалды. Вьетнамның мәңгілік мәселесіне қатысты, азаматтық соғыстағы ел ретінде, Хелмс Вашингтондағы саяси араласудың маңызды институционалдық ойыншысы ретінде жетекшілік етті. ЦРУ қызметкерлері бұл мәселе бойынша екіге бөлінді. DCI ретінде Хелмстің күнделікті міндеттері ЦРУ-ның ақпараттарын жаңарту және ЦРУ операциялары туралы американдық атқарушы билікке хабарлаудан тұрды. Вьетнам туралы ақпарат кеңінен таралды. Американдық саяси консенсус ақырында бұзылды. Халықтың пікірі екіге бөлінді, бұл мәселелер қызу пікірталас тудырды. Вьетнамдық "батылға" қатысты ішкі және сыртқы жағдайларда шатақ болды. Хелмс өзінің Америкаға деген көзқарасын және өзінің күшті жоғары тұрған адамы, президентке барынша жақсы қызмет етуге тырысты.

As a result of the CIA's accurate prognosis concerning the duration, logistics, and outcome of the Six Day War of June 1967, Helms' practical value to the President, Lyndon Baines Johnson, became evident. Recognition of his new status was not long in coming. Helms soon took a place at the table where the president's top advisors discussed foreign policy issues: the regular Tuesday luncheons with LBJ. Helms unabashedly called it "the hottest ticket in town". In a 1984 interview with a CIA historian, Helms recalled that following the Six Day War, he and Johnson had engaged in intense private conversations which addressed foreign policy, including the Soviet Union. Helms went on:

And I think at that time he'd made up his mind that it would be a good idea to tie intelligence into the inner circle of his policy making and decision making process. So starting from that time he began to invite me to the Tuesday lunches, and I remained a member of that group until the end of his administration. Helms' invitation to lunch occurred about three and a half years into Johnson's five year presidency and a year into Helms' nearly seven year tenure as DCI. Thereafter in the Johnson administration, Helms functioned in proximity to high level policymaking, with continual access to America's top political leadership. It constituted the pinnacle of Helms' influence and standing in Washington. Helms describes the "usual Tuesday lunch" in his memoirs. [W]e gathered for a sherry in the family living room on the second floor of the White House. If the President, who normally kept to a tight schedule, was a few minutes late, he would literally bound into the room, pause long enough to acknowledge our presence, and herd us into the family dining room, overlooking Pennsylvania Avenue. Seating followed protocol, with the secretary of state (Dean Rusk) at the President's right, and the secretary of defense (Robert McNamara, later Clark Clifford) at his left. General Bus Wheeler (the Chairman of the Joint Chiefs of Staff) sat beside the secretary of defense. I sat beside Dean Rusk. Walt Rostow (the Special Assistant for National Security Affairs), George Christian (the White House Press Secretary), and Tom Johnson (the deputy press secretary) made up the rest of the table. In CIA interviews long after the war ended, Helms recalled the role played in policy discussions. As the neutral party, Helms could come up with facts applicable to the issue at hand. The benefit of such a role was the decisiveness in "keeping the game honest". Helms comments that many advocates of particular policy positions will almost invariably 'cherry pick' facts supporting their positions, whether consciously or not. Then the voice of a neutral could perform a useful function in helping to steer the conversation on routes within realistic parameters. The out sized political personality of Johnson, of course, was the dominating presence at lunch. From his perch Helms marveled at the learned way President Johnson employed the primary contradictions in his personality to direct those around him, and forcefully manage the atmosphere of discourse. Regarding the perennial issues of Vietnam, a country in civil war, Helms led as an important institutional player in the political mix of Washington. Staff within the CIA were divided on the conflict. As the DCI, Helms' daily duties involved the difficult task of updating CIA intelligence and reporting on CIA operations to the American executive leadership. Vietnam then dominated the news. Notoriously, the American political consensus eventually broke. The public became sharply divided, with the issues being vociferously contested. About the so called Vietnamese 'quagmire' it seemed confusion reigned within and without. Helms saw himself as struggling to best serve his view of America and his forceful superior, the President.

Вьетконгтық сандар

Анализшілер қатарында, АҚШ барлау қауымдастығының барлық деңгейінде пікір қарама-қайшылықтары мен бөлінулер туындауы мүмкін. Хелмстің заңмен бекітілген міндеті әртүрлі американдық барлау қызметтерінің, мысалы, Қорғаныс барлау агенттігінің немесе АҚШ Мемлекеттік департаментінің Барлау және зерттеу бюросының ұсынатын ақпараттағы келіспеушіліктерді немесе қарама-қайшы пікірлерді келістіру болып табылды. ЦРУ өз бағалаулары бойынша келісімге келсе, басқа ведомстволардың есептері келіспеуі мүмкін, қиындықтар туғызып, ведомствоаралық келісімді күрделендіретін еді. Соңғы консенсусқа жету процесі даулы келіссөздерге ұласуы мүмкін. 1965 жылы Джонсон соғысты күшейтіп, Оңтүстік Вьетнамға көптеген американдық жауынгерлерді жіберді және Солтүстік Вьетнамды бомбалауға ұшақтарға бұйрық берді. Дегенмен, әскерилер оны одан да күшейтуге қысым көрсетті. Соңынан болған «қағаз соғыстарында» Хелмске ЦРУ-да әскери әрекеттер туралы, мысалы, Ханойды бомбалаудың саяси тиімділігі туралы ақпараттарды беру жиі сұралды. Әскерилер соғыстағы өздерінің әрекеттерін қайта қарауға наразылық білдірді. Америка стратегиясы тозу соғысына ұласқан. Мақсат – Вьетконг жауының шығындарын олар уақтылы толықтыра алмайтындай деңгейге жеткізу болатын. Сәйкесінше, коммунистік көтерілісшілердің кез келген уақыттағы жауынгерлер саны соғыстың бағыты жақсы ма, әлде нашар ма екенін анықтаудағы маңызды фактор болып табылды. ЦРУ-ға жаудың жойылған күштері туралы әскерилердің көрсеткіштеріне сәйкес болу үшін саяси қысым күшейді. Хелмстің басшылығымен ЦРУ-дың Вьетконгтың әскер саны туралы есептері көбінесе орташа болды; сонымен қатар ЦРУ АҚШ армиясы қолданып жатқан стратегия Ханойды келіссөздерге мәжбүрлейтін-дігіне күмән келтірді. Хелмстің өзі күмәнмен қарады, бірақ Джонсон одан жеке пікірін сұрамады. Армия мен ЦРУ арасындағы Вьетконг жауынгерлерінің саны туралы дау қызу болып, әкімшілікте жақсы белгілі болды. Бір дереккөзге сәйкес, ЦРУ директоры Ричард Хелмс «Линдон Джонсонқа АҚШ-тың Вьетнамға араласуының қаупі туралы ескерту үшін оның ықпалын пайдаланды». Ал Стенсфилд Тернер (DCI 1977–1981) Хелмстің Линдон Джонсонмен кеңесшілік қарым-қатынасын президенттік лауазымға тым адал деп сипаттайды. Сондықтан ЦРУ қызметкерлерінің Вьетнам туралы ашық пікірлері кейде президент Джонсонға жеткенше өзгертілді. Бір кезде ЦРУ сарапшылары жаудың күшін 500 мың деп бағаласа, әскерилер оны 270 мың деп мәлімдеді. Бұл мәселені қанша талқыласа да, келісімге келу мүмкін болмады. Нәтижесінде, 1967 жылдың қыркүйегінде Хелмстің басшылығымен ЦРУ Вьетнамдық коммунистік күштердің жауынгерлік қабілетіне қатысты әскерилердің төмен көрсеткіштерімен келісті. Бұл оқиғаға тікелей қатысқан ЦРУ сарапшысы Хелмске қарсы ресми шағым түсірді, ол Агенттік шеңберінде қарастырылды.

Differences and divisions might emerge within the ranks of analysts, across the spectrum of the USG Intelligence Community. Helms had a statutory mandate with the responsibility for reconciling the discrepancies in information, or the conflicting views, promoted by the various American intelligence services, e. g., by the large Defense Intelligence Agency or by the Bureau of Intelligence and Research at the United States State Department. While the CIA might agree on its own Estimates, other department reports might disagree, causing difficulties, and making inter agency concord problematic. The process of reaching the final consensus could become a contentious negotiation. In 1965, Johnson substantially escalated the war by sending large numbers of American combat troops to fight in South Vietnam, and ordered warplanes to bomb the North. Nonetheless, the military put stiff pressure on him to escalate further. In the "paper wars" that followed, Helms at the CIA was regularly asked for intelligence reports on military action, e. g., the political effectiveness of bombing Hanoi. The military resented such a review of its conduct in the war. The American strategy had become the pursuit of a war of attrition. The objective was to make the Viet Cong enemy suffer more losses than it could timely replace. Accordingly, the number of combatants fielded by the communist insurgency at any one time was a key factor in determining whether the course of the war was favorable or not. The political pressure on the CIA to conform to the military's figures of enemy casualties became intense. Under Helms, CIA reports on the Viet Cong order of battle numbers were usually moderate; the CIA also questioned whether the strategy employed by the U. S. Army would ever compel Hanoi to negotiate. Helms himself was evidently sceptical, yet Johnson never asked for his personal opinion. This dispute between the Army and the CIA over the number of Viet Cong combatants became bitter, and eventually common knowledge in the administration. According to one source, CIA Director Richard Helms "used his influence with Lyndon Johnson to warn about the growing dangers of U. S. involvement in Vietnam." On the other hand, Stansfield Turner (DCI 1977–1981) describes Helms' advisory relationship to Lyndon Johnson as being overly loyal to the office of president. Hence, the CIA staff's frank opinions on Vietnam were sometimes modified before reaching President Johnson. At one point the CIA analysts estimated enemy strength at 500,000, while the military insisted it was only 270,000. No amount of discussion could resolve the difference. Eventually, in September 1967, the CIA under Helms went along with the military's lower number for the combat strength of the Vietnamese Communist forces. This led a CIA analyst directly involved in this work to file a formal complaint against DCI Helms, which was accorded due process within the Agency.

Вьетнам: Феникс

Нго Динь Дием (1954–1963 жылдар аралығындағы президент) өзінің көтеріліске қарсы саясатының маңызды бөлігі ретінде, Вьетконгтың ауылдағы әрекеттерін тоқтату үшін стратегиялық ауылдарды құруды енгізген еді. Бірнеше алғышарттардан кейін 1967–1968 жылдары даулы Phoenix бағдарламасы іске қосылды. Әртүрлі вьетнамдық күштер (барлау, әскери, полиция және азаматтық) Вьетконгтың қолдау желілеріне қарсы майданда жұмылдырылды. ЦРУ оның жобалауы мен басқаруында басты рөл атқарды, вьетнамдықтардың, атап айтқанда провинциялық басшы полковник Тран Нгок Чаудың тәжірибесіне сүйенді. Phoenix бағдарламасын ресми түрде ЦРУ емес, CORDS басқарды. 1968 жылдың басында DCI Хелмс Уильям Колбиге Вьетнамға барып, CORDS-ті басқару үшін, елшілік дәрежесіндегі уақытша демалысқа шығуға келісім берді. Осылайша, Хелмс Роберт Комердің "оны алдап өткенін" сезіп, "қатты ашуланды". Комер сол кезде Оңтүстік Вьетнамдағы CORDS бейбітшілік бағдарламасын басқарды. Жқында Хелмс Колбиді ЦРУ-дағы жоғары лауазымға көтерді: Кеңес Одағы бөлімінің басшысы (бұрын Колби ЦРУ-дың Қиыр Шығыс бөлімін басқарған, оған Вьетнам да кірген). Енді Колби ЦРУ-дан CORDS-ке ауыстырылды, Phoenix бағдарламасын басқару үшін. Хелмстің айтуынша, көптеген американдықтар Phoenix бағдарламасын бақылау және басқару жұмысына қатысты, соның ішінде "ЦРУ қызметкерлерінің саны үнемі артып отырған сияқты". Phoenix бағдарламасы бойынша арнайы оқудан өткен вьетнамдық күштер ауылдық жерлерде Вьетконг инфрақұрылымына тікелей қарсы тұрды, мысалы, коммунистік ұйымдарға енуге, олардың жетекшілерін тұтқындауға, сұраққа алуға немесе өлтіруге тырысты. Вьетнам соғысы қатыгез азаматтық соғысқа ұқсады; Вьетконг мыңдаған вьетнамдық ауыл басшыларын өлтірді. Өкінішке орай, "өртпен өрт сөндіру" стратегиясы бойынша Phoenix бағдарламасының күштері азаптауды қолданды, жергілікті және ресми жемқорлыққа қатысты, нәтижесінде көптеген күмәнді кісі өлтірулерге, мүмкін мыңдаған адам қаза болды. Ол өзінің ауыр кемшіліктеріне қарамастан, Колби бұл бағдарлама Вьетконгтың табыстарын тоқтату үшін жеткілікті жұмыс істеді деп салады. Колби Phoenix операциясын Лаостағы ЦРУ-дың "құпия соғыстағы" салыстырмалы табысымен салыстырды. Хелмс Phoenix бағдарламасының алғашқы күш-жігерінің "жетістікке жеткенін және NVN [Солтүстік Вьетнам] басшылығын қатты алаңдатқанын" атап өтті. Кейін Хелмс Phoenix бағдарламасының жемқорлыққа және нәтижесіз зорлық-зомбылыққа қарай прогрессивті түрде сырғып кетуін баяндайды, бұл оның алғашқы табысын жойды. Осыған сәйкес, тоқтатылған кезде Phoenix бағдарламасы осы салада пайдасыз болып, саяси жауапкершілік тудырды. Хелмс өзінің естеліктерінде мына жағдайды келтіреді: Phoenix бағдарламасын американдық кеңесшілер мен байланыс офицерлерінің тікелей басқаруы немесе қадағалауы жоқ вьетнамдықтар басқарды. Американдық қызметкерлер өкілеттіктерді теріс пайдалануды жою үшін бар күштерін жұмсады - жеке есеп айдасу, достарына сыйлық беру, жазалау, тұтқындарды қатаң ұстау, жалған айыптау, заңсыз мүлікті тәркілеу - бұл Phoenix қарсы көтеріліс күш-жігерінің қосымша нәтижесі болды. Вьетконг терроризмінен туған қанға батқан атмосферада, шетелдік байланыс офицерлері енгізген ережелер мен директивалар кек алу мен пайда табуды тоқтатуы мүмкін деген ой шындыққа сай емес еді. Соғыстан кейін Вьетнамның коммунистік басшыларымен және Вьетконг ұйымымен таныс әскери командирлермен сұхбаттар жүргізілді, олардың соғыс жүргізу қабілеті мен инфрақұрылымын қолдау туралы мәліметтер алынды. Стенли Карноудың айтуынша, олар Phoenix операциясының оларға қарсы өте тиімді болғанын айтты. Томас Рикс, теңізшілер корпусының және Phoenix бағдарламасының қарсы көтеріліс тактикасының тиімділігін бағалау кезінде, олардың құндылығын "Ханойдың соғыс тарихынан" алынған деректермен растады. Егер жемқорлық қылмыстылығы мен оның саяси салдарларын ескермесек, Phoenix партизандары, мүмкін, Вьетконгтың қолдау желілеріне, яғни балық жүзіп жүрген теңізге қарсы тұру үшін, ARVN және АҚШ армиясының тұрақты бөлімшелерінен жақсырақ болды. Алайда, соғыстың толық күрделілігіндегі әскери сабақтарды армия кейіннен түсінді, полковник Саммерс мәлімдеді. Phoenix бағдарламасының мұрасы туралы айтқанда, оны күмәнді жағдайлар қорқытады. Өзін одан алшақтатқан Хелмс былай деді: "Phoenix бағдарламасы белсенді жергілікті басшылар басқарған кезде қаншалықты табысты болса да", ұлттық бағдарлама ретінде ол саяси жемқорлыққа беріліп, "сәтсіз аяқталды". Колби үлкен қателіктерді мойындады, бірақ соңында оң нәтижелерге ие болды. Джон Ранелаг былай деп жазады: "Phoenix бағдарламасының артықшылықтарына ЦРУ жауапты емес (алайда агенттік болған жағдайды анық мақұлдады)". Автор Тим Вайнер Phoenix бағдарламасының зорлық-зомбылықтарын Ирак соғысының басындағы осыған ұқсас жағдайлармен салыстырады.

As a major element in his counterinsurgency policy, Ngo Dinh Diem (President 1954–1963) had earlier introduced the establishment of strategic hamlets in order to contest Viet Cong operations in the countryside. From several antecedents the controversial Phoenix program was launched during 1967–1968. Various Vietnamese forces (intelligence, military, police, and civilian) were deployed in the field against Viet Cong support networks. The CIA played a key role in its design and leadership, and built on practices developed by Vietnamese, i. e., the provincial chief, Colonel Tran Ngoc Chau. CIA was not officially in control of Phoenix, CORDS was. In early 1968, DCI Helms had agreed to allow William Colby to take a temporary leave of absence from the CIA in order to go to Vietnam and lead CORDS, a position with ambassadorial rank. In doing so, Helms personally felt "thoroughly disgusted" thinking Robert Komer had "put a fast one over on him". Komer was then in charge of the CORDS pacification program in South Vietnam. Recently Helms had promoted Colby to a top CIA post: head of the Soviet Division (before Colby had been running the CIA's Far East Division, which included Vietnam). Now Colby transferred out of CIA, to CORDS to run Phoenix. Many other Americans worked to monitor and manage the Phoenix program including, according to Helms, "a seemingly ever increasing number of CIA personnel". After receiving special Phoenix training, Vietnamese forces in rural areas went head to head against the Viet Cong Infrastructure, e. g., they sought to penetrate communist organizations, to arrest and interrogate or slay their cadres. The Vietnam War resembled a ferocious civil war; the Viet Cong had already assassinated thousands of Vietnamese village leaders. Unfortunately, in its strategy of fighting fire with fire, forces in the Phoenix program used torture, and became entangled in actions involving local and official corruption, resulting in many questionable killings, perhaps thousands. Despite its grave faults, Colby opined that the program did work well enough to stop Viet Cong gains. Colby favorably compared Operation Phoenix with the CIA's relative success in its "secret war" in Laos. Helms notes that the early efforts of Phoenix "were successful, and of serious concern to the NVN [North Vietnamese] leadership". Helms then goes on to recount the Phoenix program's progressive slide into corruption and counterproductive violence, which came to nullify its early success. Accordingly, by the time it was discontinued Phoenix had become useless in the field and a controversial if not a notorious political liability. Helms in his memoirs presents this situation:

PHOENIX was directed and staffed by Vietnamese over whom the American advisors and liaison officers did not have command or direct supervision. The American staff did its best to eliminate the abuse of authority—the settling of personal scores, rewarding of friends, summary executions, prisoner mistreatment, false denunciation, illegal property seizure—that became the by products of the PHOENIX counterinsurgency effort. In the blood soaked atmosphere created by Viet Cong terrorism, the notion that regulations and directives imposed by foreign liaison officers could be expected to curb revenge and profit making was unrealistic. After the war, interviews were conducted with Vietnamese communist leaders and military commanders familiar with the Viet Cong organization, its war making capacity, and support infrastructure. They said the Phoenix operations were very effective against them, reports Stanley Karnow. Thomas Ricks, in evaluating the effectiveness of the counterinsurgency tactics of the Marine Corps and of the Phoenix program, confirmed their value by reference to "Hanoi's official history of the war". If one discounts the corrupt criminality and its political fallout, the Phoenix partisans were perhaps better able tactically to confront the elusive Viet Cong support networks, i. e., the sea in which the fish swam, than the regular units of the ARVN and the U. S. Army. Yet the military lessons of the war in full complexity were being understood by the Army, later insisted Colonel Summers. Regarding the Phoenix legacy, a sinister controversy haunts it. Distancing himself, Helms summarized: "As successful a program as PHOENIX was when guided by energetic local leaders," as a national program it succumbed to political corruption and "failed". Colby admitted serious faults, yet in conclusion found a positive preponderance. "It was not the CIA," writes John Ranelagh, "that was responsible for the excesses of Phoenix (although the agency clearly condoned what was happening)." Author Tim Weiner compares the violent excesses of Phoenix to such associated with the early years of the Second Iraq War.

Джонсон кері шегінді

Америкада Вьетнам соғысына айналған оқиға ішкі саяси қолдауын жоғалтып, Джонсон әкімшілігінің беделіне ауыр соққы тигізді. 1968 жылғы сайлау жылының көктемінде, Вьетнамдағы қаңтардағы күтпеген Тет шабуылынан кейін соғыс мәселесі шегіне жетті. Наурыз айында Хелмс президентке тағы бір арнайы ЦРУ есебін дайындады және ЦРУ офицері Джордж Карвердің оны Джонсонға жеке табыс етуін ұйымдастырды. Карвер сол кезде Вьетнам істері жөніндегі ЦРУ арнайы көмекшісі (SAVA) болып жұмыс істеді. Хелмс былай деп жазады: "Джордж әдеттегідей тікелей стильде жағдайды күңгірт, бірақ нақты баяндады және Оңтүстік Вьетнамдағы Солтүстік Вьетнам күштерінің MACV бұрын хабарлағаннан гөрі әлдеқайда күшті екенін тағы да көрсетті". Карвер "соңында, тіпті президент бір күні американдық сайлаушыларға АҚШ Вьетнамнан шығуды жоспарлап отырғанын, ал келесі күні Хо Ши Минге жиырма жыл бойы сонда қалатынымызды айта алмайтынын айтты. Осымен Линдон Джонсон қуырылған фазан сияқты секіріп тұрып, бөлмеден қашып кетті". Бірақ Джонсон көп ұзамай қайтып келді. Хелмс одан кейін болған оқиғаны сипаттады. Президент, Джорджтан бір жарым футқа биік және жүз фунтқа ауыр болғандықтан, оған күшті соққы беріп, арқасынан шапалақтады және қолын үлкен жұдырыққа сығырды. Джорджтың қолын жоғары-төмен созып, құрғақ техас мұнай құдығынан мұнай шығарудай қозғалыс жасап, Джонсон оны брифинг үшін және ел мен оның сайлаушыларына көрсеткен қызметі үшін құттықтады. Оны босатып жатып: "Кез келген уақытта менімен сөйлескің келсе, телефонды көтеріп, кел" деді. Бұл Линдон Джонсонның классикалық әрекеті еді. Бұрын "Даналар" деп аталған сыртқы саясаттағы тәжірибелі саясаткерлердің тобы, алдымен ЦРУ-дан мәлімет алып, содан кейін Вьетнамда жеңіске жетудің қиындығы туралы Джонсонға баяндады. Президент олардың жағымсыз қорытындыларын қабылдауға дайын болған жоқ. "Линдон Джонсон 1968 жылдың наурыз айын өзінің саяси мансабындағы ең қиын ай деп санағаны мүмкін", - деп жазды Хелмс кейін. Ақырында, осы ашық кеңес Джонсонның 1968 жылғы президент сайлауынан бас тарту шешіміне ықпал етті.

In America, what became the Vietnam War lost domestic political support, and seriously injured the popularity of the Johnson administration. In the spring of election year 1968, following the unexpected January Tet offensive in Vietnam, the war issue reached a crisis. In March, Helms prepared yet another special CIA report for the President and arranged for CIA officer George Carver to present it in person to Johnson. Carver was then the CIA's Special Assistant for Vietnam Affairs (SAVA). Helms writes, "In his typically unvarnished manner, George had presented a bleak but accurate view of the situation and again demonstrated that the NVN strength in South Vietnam was far stronger than had been previously reported by MACV." Carver "closed by saying in effect that not even the President could not tell the American voters on one day that the United States planned to get out of Vietnam, and on the next day tell Ho Chi Minh that we will stick it out for twenty years. With this LBJ rose like a roasted pheasant and bolted from the room." But Johnson soon returned. Helms described what happened next. The President, who was a foot and a half taller and a hundred pounds heavier than George, struck him a resounding clap on the back and caught his hand in an immense fist. Wrenching George's arm up and down with a pumping motion that might have drawn oil from a dry Texas well, Johnson congratulated him on the briefing, and on his services to the country and its voters. As he released George, he said, 'Anytime you want to talk to me, just pick up the phone and come over.' It was a vintage LBJ performance. Earlier, a group of foreign policy elders, known as The Wise Men, having first heard from the CIA, then confronted Johnson about the difficulty of winning in Vietnam. The president was unprepared to accept their negative findings. "Lyndon Johnson must have considered March 1968 the most difficult month of his political career," wrote Helms later. Eventually, this frank advice contributed to Johnson's decision in March to withdraw from the 1968 presidential election.

Никсонның президенттік кезеңі

1968 жылғы президенттік сайлауда республикашыл кандидат Ричард М. Никсон демократ вице-президенті Хьюберт Хамфриден жеңіске жетті. Сайлаудан кейін көп ұзамай президент Джонсон сайланған президент Никсонды Техастағы LBJ ранчосына қазіргі оқиғаларды талқылауға шақырды. Сол жерде Джонсон Никсонды өзінің жақын кеңесінің бірнеше мүшесімен таныстырды: Мемлекеттік хатшы Дин Раск, Қорғаныс министрі Кларк Клиффорд, генерал Эрл Уилер және DCI Ричард Хелмс. Кейін Джонсон Хелмске жеке түрде өзін Никсонға саяси бейтарап, "қызметіне лайық тағайындалған", жұмысын жақсы атқаратын федералдық қызметкер ретінде көрсеткенін айтты. Содан кейін Никсон Хелмсті Нью-Йорк қаласындағы инаугурацияға дейінгі штаб-пәтеріне шақырды, онда Никсон Хелмске өзінің және ФБР директоры Дж. Эдгар Гувердің "саяси аренадан тыс тағайындама" ретінде сақталатынын мәлімдеді. Хелмс DCI-дың партиялық емес лауазым екенін мойындады. Көрініп тұрғанындай, Никсон әкімшілігінде ЦРУ-ның маңыздылығын күрт төмендетуді жоспарлаған, сол жағдайда Никсон өзінің бас директорымен, мысалы, қауіпсіздік мәселелеріндегі отырыстарда тым аз байланысатын болар еді.

Агенттіктің рөлі

Джонсон әкімшілігінде Хелмстің президентке жеңіл қолжетімділігі президент Ричард Никсон мен Никсонның ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Генри Киссинджердің келуімен күрт өзгерді. Саясатты бақылау үшін «Никсон өзін оқшаулауды қалады», өзіне сенбеген Вашингтон бюрократиясынан. Оның басты қақпашылары Х.Р. Холдеман мен Джон Эрлихман болды; олар Никсонды «оның ұнатпайтын және қорқатын тікелей кездесулерден» қорғады. Осылайша тіпті жоғары лауазымды шенеуніктерді де шеттетіп, Никсон Ақ үй ішінде саясатты қалыптастыру функцияларын құруға кірісті. Ол қауіпсіз жерден үкіметке басшылық жасап, «кабинет мүшелері сияқты сыртқы әлеммен» байланыс жасады. Ақпараттық мәселелерде Никсон Киссинджер мен оның командасын ЦРУ-ға және оның іріктес қызметтеріне нұсқауларын жеткізуге тағайындады. Сәйкесінше, Никсон мен Киссинджер «жасырын операцияларды жоспарлау, басқару және бақылау тек олардың құзырында екенін» түсінді. Жасырын әрекеттер мен тыңшылық олардың жеке пайдалануына арналған құралдар болуы мүмкін. Никсон оларды Ақ үйде саяси бекініс құру үшін пайдаланды. Өзінің естеліктерінде Хелмс Киссинджермен алғашқы кездесуі туралы жазады: «Генри бірінші болып сөйледі, маған Никсонның барлық барлау ақпаратын, ауызша немесе жазбаша, Киссинджер арқылы беру туралы бұйрығын хабарлады. Барлық ақпаратты ма? Мен сұрадым. Иә». Сенаттағы ЦРУ тарихшысы «Никсонның бас барлау кеңесшісі ретінде DCI емес, Киссинджер жұмыс істегенін» атап көрсетеді. Киссинджердің басшылығымен Ұлттық қауіпсіздік кеңесі (ҰҚК) барлау және саясатты жоспарлау штабына айналды. Никсонның бастапқы жоспары бойынша Хелмс тіпті ҰҚК отырыстарындағы саяси талқылаулардан шеттетілуі керек еді. Никсон әкімшілігінің басында президент Генри Киссинджердің барлауды басқаруын және Киссинджердің басшылығымен Ақ үйдегі ҰҚК штабы барлау қауымдастығын бақылауын қалағаны анық болды. Бұл ЦРУ-дан ҰҚК штабына биліктің ауысуының бастауы болды. Стансфилд Тернер (DCI 1977–1981) Никсонды ЦРУ-ға деген жаугершілігімен сипаттайды, оның ақпаратының пайдалылығына және практикалық құндылығына күмән келтіреді, оның ақпарат сапасына деген төмен бағасына байланысты. Картер президентінің кезінде қызмет еткен Тернер Никсонның ЦРУ-ны элиталық «либералдарға» толы деп есептегенін, сондықтан оның саясатына қайшы екенін айтады. Хелмс Никсонның ЦРУ-ға деген жаугершілігімен келісті, сондай-ақ 1988 жылғы сұхбатында «Никсон ешкімге сенбегенін» айтты. Бірақ Хелмс кейін былай деп жазды:

The ease of access to the president that Helms enjoyed in the Johnson Administration changed dramatically with the arrival of President Richard Nixon and Nixon's national security advisor Henry Kissinger. In order to dominate policy, "Nixon insisted on isolating himself" from the Washington bureaucracy he did not trust. His primary gatekeepers were H. R. Haldeman and John Ehrlichman; they screened Nixon from "the face to face confrontations he so disliked and dreaded." While thus pushing away even top officials, Nixon started to build policy making functions inside the White House. From a secure distance he would direct the government and deal with "the outside world, including cabinet members". Regarding intelligence matters, Nixon appointed Kissinger and his team to convey his instructions to the CIA and sister services. Accordingly, Nixon and Kissinger understood that "they alone would conceive, command, and control clandestine operations. Covert action and espionage could be tools fitted for their personal use. Nixon used them to build a political fortress at the White House." In his memoirs, Helms writes of his early meeting with Kissinger. "Henry spoke first, advising me of Nixon's edict that effective immediately all intelligence briefings, oral or otherwise, were to come through Kissinger. All intelligence reports? I asked. Yes." A Senate historian of the CIA observes that "it was Kissinger rather than the DCIs who served as Nixon's senior intelligence advisor. Under Kissinger's direction the NSC became an intelligence and policy staff." Under Nixon's initial plan, Helms was to be excluded even from the policy discussions at the National Security Council (NSC) meetings. Early in the Nixon administration, it became clear that the President wanted Henry Kissinger to run intelligence for him and that the National Security Council staff in the White House, under Kissinger, would control the intelligence community. This was the beginning of a shift of power away from the CIA to the National Security Council staff. Stansfield Turner (DCI 1977–1981) describes Nixon as basically being hostile to the CIA, questioning its utility and practical value, based on his low evaluation of the quality of its information. Turner, who served under President Carter, opines that Nixon considered the CIA to be full of elite "liberals" and hence contrary to his policy direction. Helms agreed regarding Nixon's hostility toward the CIA, also saying in a 1988 interview that "Nixon never trusted anybody." Yet Helms later wrote:

«Никсонның Агенттікке деген көзқарасы қандай болмасын, менің ойымша, ол мен қызмет еткендердің ішіндегілердің (Эйзенхауэр, Кеннеди және Джонсон) ең жақсы президент болуға дайын болған». Никсон сыртқы және ішкі саясатты жақсы түсінген. Вице-президент болып өткен жылдары оған жақсы қызмет етті. Никсон ҰҚК отырыстарына қатысқанда, ол өзінің жеке наразылығы мен ашуын тікелей Хелмске білдіретін, ол Никсонның жоғары бағаланған деп санайтын агенттігіне басшылық еткен, оның ұсынған ақпаратын Никсон пайдасыз деп есептеген және Никсонның айтуынша, оның саяси жауларына көмектескен тарихы бар. Хелмске жаңа президентпен қарым-қатынас орнату қиын болды. ЦРУ-дың бұрынғы бас барлау директорының орынбасары Рей Клайн Никсон жылдары Хелмс басқарған агенттікті қалай көргенін жазды:

«Никсон және оның басты көмекшісі доктор Киссинджер аналитикалық барлауды тек Киссинджердің жеке штабының Никсон-Киссинджер саясатын қолдауы үшін ыңғайлы болған жағдайларда ғана қарастырды. Келіп түскен барлау ақпараты мұқият бақыланып, оның таралуын Киссинджердің штабы Ақ үйді ұялтудан сақтап қалу үшін бақылады». Олар «Хелмсті және ЦРУ-ны негізінен Ақ үйдің тілектерін орындау құралы ретінде» пайдаланды және «жалпы алғанда орталық барлау қызметінің мұқият құрылымдалған функцияларын түсінбеген немесе қамқорлық жасамаған сияқты». Мен осындай жағдайда Хелмстен артық ешкімнің жасай алмайтынына күмәнім жоқ. Никсон әкімшілігінің саясатының өзгеруіне байланысты Генри Киссинджер іс жүзінде DCI-ді ығыстырып, «Президенттің бас барлаушысы» болды. Киссинджердің айтуынша, сонымен қатар Никсон «Хелмспен жеке өзі де ыңғайсыздық сезінген».

Үй ішіндегі хаос

Джонсон және Никсон әкімшіліктерінің кезінде ЦРУ-ға наразылық қозғалыстарын, әсіресе соғысқа қарсы қызметтерді қадағалау міндеті жүктелді, бұл күш-жігер кейін «ХАОС операциясы» деп аталды. Әртүрлі американдықтар мен олардың ұйымдарына шетелдік күштер, әсіресе Кеңес Одағы және басқа коммунистік мемлекеттер қаржылап, ықпал етеді деген теорияға негізделген тергеулер ашылды. ЦРУ құпия түрде «Рампарт» журналы, көптеген соғысқа қарсы топтар және басқалар туралы ақпарат жинады, нәтижесінде американдық азаматтар туралы мыңдаған құпия файлдар құрылды. Бұл ЦРУ-ның қызметі, тікелей заңсыз болмаса да (сыншылардың пікірі бойынша), заң шегінде болды, себебі ЦРУ-ға ішкі тыңшылық жүргізуге тыйым салынған еді. 1974 жылы «ХАОС операциясы» ұлттық жаңалыққа айналды, бұл бұқаралық ақпарат құралдарында қызу талқылау тудырды. 1960 жылдардың ортасында АҚШ-та Вьетнам соғысына қарсы оппозиция күшейген кезде президент Джонсон шетелдік коммунистер түрлі наразылық топтарын қаржымен және ұйымдастыру дағдыларымен қамтамасыз етуі мүмкін деп күдіктенді. Джонсон тергеу осыны анықтар деп ойлады, бұл жобада ЦРУ ФБР-мен серіктес болады. 1967 жылы ол Хелмске тергеу жүргізуді тапсырғанда, Хелмс мұндай әрекеттерге белгілі бір тәуекел бар екенін айтты, өйткені агенттік әдетте ұлттық шекарада мұндай қадағалауды жүргізуге рұқсат етілмеген. Хелмске жауап ретінде Джонсон: «Мен мұны жақсы білемін» деді. Президент содан кейін басты назар шетелде болу керектігін түсіндірді. Хелмс президенттің бұйрығының себебін және болжамды шетелдік байланысты түсінді. Кейіннен Рокфеллер комиссиясы мен Черч комитеті алғашқы тергеуді ЦРУ-ның жарғылық шегінде деп тапты, бірақ оның шегінде болды. Шетелдік тыңшылықты жүргізу үшін ЦРУ алдымен ішкі соғысқа қарсы қозғалыста құпия байланыстар мен ақпарат көздерін дамытуы керек еді. Осы процесте агенттері соғысқа қарсы беделге ие болып, шетелде белгілі бір деңгейде қорғаныс алатын еді. Осы негізде ЦРУ іс-қимылға кірісті, ол шамамен жеті жылға созылды. Хелмс операцияны агенттік персоналының көп бөлігінен жасырып, Ангелтонның қарсы барлау кеңсесінде жүргізді. Он бір ЦРУ офицері шаштарын ұзартты, «Жаңа солшылдардың» жаргонын үйренді және АҚШ пен Еуропадағы бейбітшілік топтарына еніп тыңшылық жасады. Агенттік 300 000 американдық азаматтар мен ұйымдардың есімдерін және 7200 азамат туралы кеңейтілген файлдарды компьютерлік индекске жинақтады. Ол бүкіл Америкадағы полиция департаменттерімен құпия жұмыс істей бастады. Соғысқа қарсы қозғалыстағы солшыл және бағытталған оппозиция арасында нақты айырмашылықты анықтай алмағандықтан, ол бейбітшілік қозғалысындағы барлық ірі ұйымдарға тыңшылық жасады. Президенттің бұйрығымен, Хелмс және қорғаныс министрі арқылы берілген, Ұлттық қауіпсіздік агенттігі өзінің тыңдау мүмкіндіктерін американдық азаматтарға бұрды. ЦРУ шетелдік қаржы көздерін немесе ықпалын анықтамады. Хелмс бұл туралы президентке хабарлағанда, реакция жаулық болды. «LBJ американдық жастардың АҚШ-тың сыртқы саясатына қарсы наразылық білдіру үшін өздігінен көтеріліске шығатынына сене алмады», - деп жазды кейінірек Хелмс. Сондықтан Джонсон Хелмске іздестіруді одан да жақсылап жүргізуді бұйырды. Кейін Никсон президенттігі «ХАОС» пен ұқсас ішкі қадағалау қызметін кеңейтуге тырысты. 1969 жылы «ХАОС-қа» қарсы агенттік ішінде оппозиция туды. Хелмс өзінің сыншыларын жұмсартуға тырысты. ЦРУ-ның бас кеңесшісі Лоуренс Хьюстон қатысты, және Хелмс ЦРУ офицерлері мен агенттеріне «ХАОС операциясын» негіздеу үшін кеңселік хабарлама жазды. Алайда Никсон «отандық наразылық шетелден басталып, дамытылды» деп сенді. Жаңа жоспар кейінге шегерілді, содан кейін Уотергейт жанжалы араласты. 1974 жылдың соңында жаңалықтар құралдары аяқталған «ХАОС операциясын» анықтады.

Under both the Johnson and Nixon administrations, the CIA was tasked with domestic surveillance of protest movements, particularly anti war activities, which efforts later became called Operation CHAOS. Investigations were opened on various Americans and their organizations based on the theory that they were funded and/or influenced by foreign actors, especially the Soviet Union and other communist states. The CIA clandestinely gathered information on Ramparts magazine, many anti war groups, and others, eventually building thousands of clandestine files on American citizens. These CIA activities, if not outright illegal (the declared opinion of critics), were at the margin of legality as the CIA was ostensibly forbidden from domestic spying. Later in 1974, the Chaos operation became national news, which created a storm of media attention. With the sudden rise in the United States during the mid 1960s of the opposition to the Vietnam War, President Johnson had become suspicious, surmising that foreign communists must be supplying various protest groups with both money and organization skills. Johnson figured an investigation would bring this to light, a project in which the CIA would partner with the FBI. When in 1967 he instructed Helms to investigate, Helms remarked that such activity would involve some risk, as his agency generally was not permitted to conduct such surveillance activity within the national borders. In reply to Helms Johnson said, "I'm quite aware of that." The President then explained that the main focus was to remain foreign. Helms understood the reasons for the president's orders, and the assumed foreign connection. Later apparently, both the Rockefeller Commission and the Church Committee found the initial investigation to be within the CIA's legislative charter, although at the margin. As a prerequisite to conducting foreign espionage, the CIA was first to secretly develop leads and contacts within the domestic anti war movement. In the process its infiltrating agents would acquire anti war bona fides that would provide them with some amount of cover when overseas. On that rationale, the CIA commenced activity, which continued for almost seven years. Helms kept the operation hidden, from nearly all agency personnel, in Angleton's counterintelligence office. Eleven CIA officers grew long hair, learned the jargon of the New Left, and went off to infiltrate peace groups in the United States and Europe. The agency compiled a computer index of 300,000 names of American people and organizations, and extensive files on 7,200 citizens. It began working secretly with police departments all over America. Unable to draw a clear distinction between the far left and the mainstream opposition to the war, it spied on every major organization in the peace movement. At the president's command, transmitted through Helms and the secretary of defense, the National Security Agency turned its immense eavesdropping powers on American citizens. The CIA found no substantial foreign sources of money or influence. When Helms reported these findings to the President, the reaction was hostile. "LBJ simply could not believe that American youth would on their own be moved to riot in protest against U. S. foreign policy," Helms later wrote. Accordingly, Johnson instructed Helms to continue the search with increased diligence. The Nixon presidency later would act to extend the reach and scope of Chaos and like domestic surveillance activity. In 1969 intra agency opposition to Chaos arose. Helms worked to finesse his critics. Lawrence Houston, the CIA general counsel, became involved, and Helms wrote an office memorandum to justify the Chaos operation to CIA officers and agents. Nixon, however, "remained convinced that the domestic dissidence was initiated and nurtured from abroad." The new scheme was delayed, and then the Watergate scandal 'intervened'. In late 1974, the news media discovered a terminated Operation Chaos.

Кеңес ракеталары

Кеңес Одағы ұзақ қашықтықты ракеталардың жаңа сериясын жасады, оны SS 9 (НАТО-ның кодтық атауы Scarp) деп атады. Олардың ядролық қару тасымалдау қабілетінің шегіне қатысты сұрақ туындады; мәселе ракетаның көп мақсатты, тәуелсіз қайта кіру құралдарымен (MIRV) жабдықталғаны немесе жоқ екені болды. ЦРУ ақпаратына сәйкес, бұл ракеталар MIRV емес еді, бірақ Қорғаныс барлауы олардың күштірек түрі екенін көрсетті. Егер осылай болса, Кеңес Одағы бірінші соққы беруге қабілетті ядролық қаруға ұмтылып отырған болуы мүмкін. Никсон әкімшілігі, мұндай кеңестік қатердің болуын жаңа американдық ракетаға қарсы қорғаныс жүйесін құруға негіздеу үшін пайдаланғысы келгендіктен, Қорғаныс тарапының пікірін жария түрде қолдады. Никсонның ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Генри Киссинджер Хелмстен ЦРУ-ның қорытындысын қайта қарауды сұрады, бірақ Хелмс бастапқыда ЦРУ сарапшыларының позициясын қолдады. Бірақ, ақырында Хелмс келісімге келді. Никсонның қорғаныс министрі Мелвин Лэрд Хелмске ЦРУ өз құзыретінен шығып, "әкімшілік саясатын бұзады" деп айтқан еді. Хелмс бұл MIRV дауын өте қиын мәселелерді шешудегі бюрократиялық маневрдің бір бөлігі деп қарады, онда ЦРУ жаңа Никсон әкімшілігінде өзінің стратегиялық орнын анықтауы керек болды. Кейін Хелмс еске алды:

Агенттік немесе Пентагон ешқайсысының да бұл позицияны дәлелдейтін нақты дәлелі болмады. Екі позиция да – бірдей деректер фрагменттеріне негізделген болжамдар мен пікірлер еді. Мен даулы абзацты алып тастау туралы шешімді Агенттіктің бағасы – КСРО бірінші соққы беруге қабілеттілік құруға тырыспады – бұрынғы толыққанды Ұлттық бағалауда айтылғандай, Агенттіктің ресми позициясы болып қала береді деген фактіге негізделді. Бір ЦРУ сарапшысы Эбботт Смит бұл шешімді автор Джон Ренеланың сөзінше, "жоғары принципті мәселедегі мойынсұну ғана емес, сонымен қатар директорынан алған жаһарлық ұят" деп қарады. Бірақ АҚШ Мемлекеттік департаментінің тағы бір сарапшысы "даулы абзацты" барлау есебіне қайта қосты. Бірнеше жылдан кейін, кеңестік SS-9 ракеталарының мәні жақсы түсінілген кезде, ЦРУ және Мемлекеттік департамент сарапшыларының пікірлері расталды. "Агенттік сарапшылары арасында Дик Хелмс бұл жолы өзін жақсы көрсетпеді деген консенсус қалыптасты".

Вьетнамдықтандыру

Никсон оны "ар-намыспен бейбітшілік" деп атағанды ұстанды, бірақ сыншылар оның мақсатын "қадірлі кезең" деп бағалады. Бұл саясат Вьетнамдану деп аталды. Соғысты сәтті аяқтау үшін ол Париждегі бейбіт келіссөздерге күш салды. Сол жерде Генри Киссинджер Солтүстік Вьетнаммен келіссөздерде маңызды рөл атқарды. Бейбітшілікке қол жеткізу қиын болды, ал осы уақыт ішінде қаза болғандар саны артты. АҚШ әскерлерінің көп бөлігін елге қайтарғанмен, Никсон бірден әуе соғысын күшейтті. Ол Вьетнамды, сондай-ақ Лаос пен Камбоджаны қарқынды түрде бомбалауды ұлғайтты және Камбоджаға басып кіру арқылы соғыс аймағын кеңейтті. Бұл әрекеттер Париж келіссөздерінде үстемдік алуға бағытталғанмен, АҚШ-тағы университеттерде наразылық толқынына себеп болды. Киссинджер Хайфон портын миналау мәселесі бойынша пікірсайысты сипаттайды, онда ол ЦРУ директоры Хелмсті жоспарға қарсы болғаны үшін сынады. Киссинджердің айтуынша, Хелмстің қарсылығы ЦРУ сарапшыларының "үкіметтегі ең либералды ойлау мектебіне" жататын көзқарасын көрсетеді. Әкімшілігінің Вьетнам соғысын мұраға алуын ойлаған Никсон бұл күресті суық соғыс контекстінде түсінді. Ол Вьетнамды өте маңызды деп есептеді. Хелмс оның: "Бұл жердегі жалғыз маңызды мәселе – Вьетнам. Жұмысты бастаңдар" деген сөзін еске алды. Никсон Қытай-Кеңес қарым-қатынасындағы шиеленістің АҚШ-қа Кеңес Одағына қарсы Қытай Халық Республикасымен қарым-қатынас орнату арқылы үшбұрыш құруға мүмкіндік беретінін көрді. Бұл Солтүстік Вьетнамды қолдаған екі ірі держава арасына да шиеленіс тудыруы мүмкін еді. Хелмстің Қытай туралы берген ЦРУ есептерін бағалай отырып, Никсон дипломатиялық сапарларын Ақ үйдің құпиясында ұйымдастырды. 1972 жылы Никсонның Қытайға сапарына дайындық үшін Киссинджер ЦРУ-дың Қытайдағы, соның ішінде Тибеттегі құпия операцияларын тоқтатуға бұйрық берді. Осы уақыт аралығында Вьетнамдану американдық әскерлердің Вьетнамнан шығарылуын білдірді, ал негізгі ұрыс жүктемесі Оңтүстік Вьетнам қарулы күштеріне ауысты. Бұл саяси-әскери аймақтағы барлық ЦРУ операцияларына әсер етті. Осыған сәйкес, DCI Хелмс көптеген ЦРУ іс-шараларын қысқарды, мысалы, Вьетнамдағы азаматтық жобалар мен жарымәскери операциялар, Лаостағы "құпия соғыс". Феникс бағдарламасы, бұрын Колбидің (1967–1971) басқаруында болған, енді вьетнамдықтардың басқаруына берілді. Алайда, 1973 жылғы Париж бейбіт келісімдері Хелмс ЦРУ-дан кеткеннен кейін жасалды. Оңтүстік Вьетнам режимін қолдау үшін Никсон АҚШ-тың әскери көмегін күрт арттырды. 1975 жылы коммунистік күштердің әскерлері шабуыл жасағанда, режимнің әскері тез құлдырады. "Моральдық құлдырау ғана жаудан үш есе үлкен және бес есе артық жабдыққа ие әскердің 1975 жылдың 10 наурызы мен 30 сәуірі аралығында ARVN-ге соншалықты жылдам жеңілуін түсіндіре алады", - деді Джозеф Баттингер. Соғыста американдық әскерилердің 47 мыңнан астам қазасы болды, 153 мың адам жарақат алды. Оңтүстік Вьетнамның әскери шығындары (төменгі көрсеткіштер бойынша) шамамен 110 000 қаза және 500 000 жарақатқа бағаланды. Коммунистік Вьетнамның әскери шығындары кейіннен жарияланды: 1,100,000 қаза және 600,000 жарақат. Ханой сонымен қатар 1954-1975 жылдар аралығындағы соғыстағы бейбіт тұрғындардың қазасы 2 миллионға жететінін бағалады. Спенсер Ц. Таккердің сөзіне сүйенсек, "соғыста қаза тапқан азаматтардың саны ешқашан нақты анықталмайды; бағалаулар кең ауқымды, бірақ ең төменгі көрсеткіш 415 000".

Nixon pursued what he called "peace with honor", yet critics called its aim a "decent interval". The policy was called Vietnamization. To end the war favorably he focused on the peace negotiations in Paris. There Henry Kissinger played the major role in bargaining with the North Vietnamese. Achieving peace proved difficult; in the meantime, casualties mounted. Although withdrawing great numbers of American troops, Nixon simultaneously escalated the air war. He increased the heavy bombing of Vietnam, also of Laos and Cambodia, and widened the scope of the conflict by invading Cambodia. While these actions sought to gain bargaining power at the Paris conference table, they also drew a "firestorm" of college protests in America. Kissinger describes a debate over the mining of Haiphong harbor, in which he criticizes Helms at CIA for his disapproval of the plan. In Kissinger's telling, here Helms' opposition reflected the bias of CIA analysts, "the most liberal school of thought in the government." When contemplating his administration's inheritance of the Vietnam War, Nixon understood the struggle in the context of the cold war. He viewed Vietnam as critically important. Helms recalled him as saying, "There's only one number one problem hereabouts and that's Vietnam—get on with it." Nixon saw that the ongoing Sino Soviet split presented America with an opportunity to triangulate Soviet Russia by opening relations with the People's Republic of China. It might also drive a wedge between the two major supporters of North Vietnam. While here appreciating the CIA reports Helms supplied him on China, Nixon nonetheless kept his diplomatic travel preparations within the White House and under wraps. To prepare for Nixon's 1972 trip to China, Kissinger ordered that CIA covert operations there, including Tibet, come to a halt. In the meantime, Vietnamization signified the withdrawal of American troops from Vietnam, while the brunt of the fighting was shifted to South Vietnamese armed forces. This affected all CIA operations across the political military landscape. Accordingly, DCI Helms wound down many CIA activities, e. g., civic projects and paramilitary operations in Vietnam, and the "secret war" in Laos. The Phoenix program once under Colby (1967–1971) was also turned over to Vietnamese direction and control. The 1973 Paris Peace Accords, however, came after Helms had left the CIA. To sustain the existence of the South Vietnam regime, Nixon massively increased American military aid. In 1975, the regime's army quickly collapsed when regular army units of the Communist forces attacked. "Moral disintegration alone can explain why an army three times the size and possessing more than five times the equipment of the enemy could be as rapidly defeated as the ARVN was between March 10 and April 30, 1975," commented Joseph Buttinger. American military deaths from the war were over 47,000, with 153,000 wounded. South Vietnamese military losses (using low figures) were about 110,000 killed and 500,000 wounded. Communist Vietnamese military losses were later announced: 1,100,000 killed and 600,000 wounded. Hanoi also estimated that total civilian deaths from the war, 1954 to 1975, were 2,000,000. According to Spencer C. Tucker, "The number of civilians killed in the war will never be known with any accuracy; estimates vary widely, but the lowest figure given is 415,000."

Чили: Альенде

Хелмс Чилидің Сальвадор Альенде социалистік бағдарламаларын тоқтатуға күш салды, бұл әрекеттер президент Никсонның тапсырысымен жасалды. Операцияның кодолық атауы "Фубельт" жобасы болды. 1970 жылы Альенде жеңіске жеткеннен кейін ЦРУ бірқатар өткір және жік салатын маневрлер жасап, әрекетке кірісті. Дегенмен, Альенде Чили президенті болып сайланды. Содан кейін ЦРУ-ның күш-жігері азайды, бірақ жұмсақ тактика жалғасты. Үш жылдан кейін (1973 жылдың 11 қыркүйегінде) Аугусто Пиночет басқарған әскери төңкеріс президент Альенденің демократиялық жолмен сайланған режимін күшпен құлатты. 1970 жылғы Чили президенттік сайлауы кезінде АҚШ үкіметі Альендеге қарсы екі кандидатқа қаржылық және басқа да көмек жіберді, бірақ олар жеңіліске ұшырады. Хелмс 1970 жылдың 15 қыркүйегінде президент Никсонмен кездескенін, ол ЦРУ-ға әскери төңкеріске қолдау көрсетуді бұйырғанын, сондай-ақ бұрын сайланған Альенденің президенттік лауазымына бекітілуіне жол бермеуді тапсырғанын айтады; бұл құпия сақталуы керек еді. "Ол бірдеңе істелуін қалады, ал қалай істелетіні маңызды емес", - деп кейінірек Хелмс бұл бұйрықты сипаттады. Никсон бұйырған құпия, Чилиде заңсыз әрекет "II жол" деп аталды, ол ЦРУ-ның Чилидің "демократтарын" жасырын қаржыландыруынан ("I жол" деп аталатын) ажыратылды. Осыған байланысты ЦРУ түрлі жасырын қадамдар жасады, соның ішінде Чилидің заңға бағынатын армиясын билікті басып алуға итермеледі. ЦРУ агенттері бір кезде ел армиясының бүлікші топтарымен байланыс орнатқан, бірақ одан кейін бұл байланысты үзіп, кейіннен "конституциялық бағытталған" генерал Рене Шнайдерді, армияның бас қолбасшысын өлтірген. Осы қылмыстық зорлық-зомбылықтан кейін Чили армиясының қолдауы Альендеге берік болды, оны Конгресс 1970 жылдың 3 қарашасында Чили президенті ретінде бекітті. ЦРУ-ның қастандық жасау ниеті болған жоқ. "Дегенмен, Хелмс әрқашан кісі өлтірудің қабылданбас екенін нақты айтты". Никсон мен Киссинджер Альенденің президенттікке сайлануы үшін Хелмсті кінәлады. Содан кейін ЦРУ миллиондаған долларды оппозициялық топтарға – саяси партияларға, БАҚ-қа және ереуілдегі жүк көліктерінің жүргізушілеріне – Чили экономикасын тұрақсыздандыру және Альенде үкіметін құлату үшін ұзақ мерзімді күш-жігер жұмсады. Никсонның осындай әрекеттері үшін алғашқы, есте қаларлық сөзі "Чили экономикасын айқайлату" болды. Алайда, DCI Хелмстің айтуынша, "Мен кеңседе болған қалған айларымда Альенде солға қарай табанды қадам басуын жалғастырды, бірақ Чилиде төңкеріс жасауға тырысудың одан әрі әрекеті болмады". Мұнда Хелмс Альенденің саяси оппозициясына қаржы жұмсауды ("I жол") және әскери төңкерісті қолдауды ("II жол") ажыратып көрсетеді. Никсонмен саяси келіспеушілікке қарамастан, Хелмс президенттік нұсқауларын орындауда "жақсы сарбаз" рөлін атқарды. Хелмс ЦРУ-дан 1973 жылдың 2 ақпанында кетіп қалды, Чилиде төңкеріске жеті ай қалғанда. Алайда, Чилидегі ЦРУ қызметі туралы басқа мәліметтерде 1970-1973 жылдар аралығында ЦРУ армияны төңкеріске итермелеу үшін үгіт-насихат жұмыстарын жүргізгені айтылады, мысалы, бұрынғы "конституциялық бағытталған" армиядағы оңшылдарды қолдап, оларды "қалыпты шеңберден шығуға" және төңкеріс жасауды қарастыруға баулыған. Автор Тим Вайнер жазғандай, 1973 жылғы төңкерісті тікелей ұйымдастырмағанмен, ЦРУ жылдар бойы экономикалық және басқа да құралдарды қолдана отырып, армияны төңкеріс жасауға итермеледі. Альенденің өзінің әрекеттері армиямен қарым-қатынасын шиеленістірген болуы мүмкін. Вайнердің айтуынша, ЦРУ "Чилиде саяси және экономикалық хаос" тудырды, бұл сәтті төңкеріске жол ашты. Сондықтан, Хелмстің мұқият талдауы дұрыс емес сияқты көрінеді. Пікірлер әртүрлі, мысалы, Киссинджер бұл мәселеге қарсы, ал Уильям Колби оны ішінара мойындайды. 1973 жылдың басында Хелмс ЦРУ-дан кеткеннен кейін Никсон Альенде режиміне қарсы тікелей жұмыс істеуін жалғастырды. Ол 36,3% дауыспен сайланғанымен (үштік бәсекеде екінші орын алған үміткер 34,9% дауыс алды), Альенде президент ретінде 1925 жылғы Конституцияны елемеген, атап айтқанда, өте танымал емес және поляризациялайтын тиімді емес жобаларды жүзеге асырған. 1973 жылғы қыркүйектегі әскери хунтаның сәтті төңкерісі конституцияға қайшы болды. Мыңдаған азаматтар өлтірілді, ондаған мың адам саяси тұтқын ретінде ұсталды, көптеген адамдар азап шекті. Әскери төңкеріс кезінде орын алған азаматтық зорлық-зомбылық халықаралық қоғамның кеңінен наразылығын тудырды.

Helms engaged in efforts to block the socialist programs of Salvador Allende of Chile, actions done at President Nixon's behest. The operation was code named Project Fubelt. After Allende's victory in the 1970 election, CIA jumped into action with a series of sharp and divisive maneuvers. Nonetheless, Allende was inaugurated as president of Chile. Thereafter, the CIA's efforts declined in intensity, though softer tactics continued. Three years later (11 Sept. 1973) the military coup led by Augusto Pinochet violently ended the democratically elected regime of President Allende. During the 1970 Chilean presidential election, the USG had sent financial and other assistance to the two candidates opposing Allende, who won anyway. Helms states that then, on Sept. 15, 1970, he met with President Nixon who ordered the CIA to support an army coup to prevent an already elected Allende from being confirmed as president; it was to be kept secret. "He wanted something done and he didn't care how," Helms later characterized the order. The secret, illegal (in Chile) activity ordered by Nixon was termed "track II" to distinguish it from the CIA's covert funding of Chilean "democrats" here called "track I". Accordingly, the CIA took assorted covert steps, including actions to badger a law abiding Chilean army to seize power. CIA agents were once in communication, but soon broke off such contact, with rogue elements of the country's military who later assassinated the "constitutionally minded" General René Schneider, the Army Commander in Chief. Following this criminal violence, the Chilean army's support swung firmly behind Allende, whom the Congress confirmed as president of Chile on November 3, 1970. CIA did not intend the killing. "At all times, however, Helms made it plain that assassination was not an option." Nixon and Kissinger blamed Helms for Allende's presidency. Thereafter, the CIA funneled millions of dollars to opposition groups, e. g., political parties, the media, and striking truck drivers, in a continuing, long term effort to destabilize Chile's economy and so subvert the Allende administration. Nixon's initial, memorable phrase for such actions had been "to make the Chilean economy scream". Even so, according to DCI Helms, "In my remaining months in office, Allende continued his determined march to the left, but there was no further effort to instigate a coup in Chile." Helms here appears to parse between providing funds for Allende's political opposition ("track I") versus actually supporting a military overthrow ("track II"). Although in policy disagreement with Nixon, Helms assumed the role of the "good soldier" in following his presidential instructions. Helms left office at the CIA on February 2, 1973, seven months before the coup d'etat in Chile. Another account of CIA activity in Chile, however, states that during this period 1970–1973 the CIA worked diligently to propagandize the military into countenancing a coup, e. g., the CIA supported and cultivated rightists in the formerly "constitutionally minded" army to start thinking 'outside the box', i. e., to consider a coup d'etat. Thus, writes author Tim Weiner, while not per se orchestrating the 1973 coup, the CIA worked for years, employing economic and other means, to seduce the army into doing so. Allende's own actions may have caused relations with his army to become uneasy. The CIA sowed "political and economic chaos in Chile" which set the stage for a successful coup, Weiner concludes. Hence, Helms's careful parsing appears off the mark. Views and opinions differ, e. g., Kissinger contests, what William Colby in part acknowledges. After Helms' departure from the CIA in early 1973, Nixon continued to work directly against the Allende regime. Although elected with 36.3% of the vote (to 34.9% for runner up in a three way contest), Allende as President reportedly ignored the Constitución de 1925 in pursuit of his socialist policies, namely, ineffective projects which proved very unpopular and polarizing. The military junta's successful September 1973 coup d'etat was unconstitutional. Thousands of citizens were eventually killed and tens of thousands were held as political prisoners, many being tortured. The civil violence of the military coup provoked widespread international censure.

Уотергейт

1972 жылғы 17 маусымда Уотергейт жанжалы туралы алғашқы хабарды естігеннен кейін Хелмс ЦРУ-ны одан толығымен алшақтатудың жалпы стратегиясын жасады, соның ішінде Никсонның оқиғаның бастауындағы рөлін үшінші тараптың тергеуінен қорғауды да қамтыды. Бұл жанжал 1972 жылғы президент сайлауы кезінде бұқаралық ақпарат құралдарында қызу талқылау тудырды, бірақ толық қарқыны келесі жылдары ғана жетті. Бастапқыда тұтқындалғандардың арасында («төбешілер») бұрынғы ЦРУ қызметкерлері болды, агенттікпен байланысты аяқталмаған мәселелер де болды. Хелмс пен DDCI Вернон А. Уолтерс ЦРУ-ның жоғары лауазымды шенеуніктерiнің бұзылған үйге кіруде ешқандай кінәлі рөлі болмағанына көз жеткізді. Алайда, көп ұзамай, «күнделікті жарияланымдар ЦРУ-ға сілтеме жасап тұрғанда», «көтерілген ұлттық баспасөз корпусына ештеңе дәлелдеу мүмкін емес екені» анық болды. Кейін ғана Хелмс «ақпараттар тікелей Ақ үйден келіп жатыр» және «президент Никсон әкімшіліктің жанжалды басуға жасаған күш-жігерін жеке басқарып отыр» деген қорытындыға келді. 1972 жылғы 23 маусымда Никсон мен Холдеман ФБР тергеуінің барысы және оны бақылауда ұстауға келмегендігі туралы әңгімелесті. Хелмстен ФБР тергеуін «тоқтатуға» көмектесуін сұрағанда Никсон: «Біз Хелмсті көптеген қиындықтардан сақтадық» деді. Ұлттық қауіпсіздік үшін құпиялылық құқығын пайдаланып, Хелмс ФБР тергеуін тоқтатуға мүмкіндік алған болар еді, бірақ ол президенттің бірнеше рет қорғаныш туралы сұранысына қатаң бас тартты. Стансфилд Тернер (Картер басшылығымен DCI) бұл шешімді «оның мансабындағы ең жақсы және батыл шешімдердің бірі» деп атады. Никсонның Хелмс пен ЦРУ-ға деген наразылығы күшейді. Дегенмен, «ЦРУ қызметкерлері Хелмстің «ЦРУ-ны жасыру үшін пайдалануды сұрағанда президентке қарсы тұрғанын» еске алады». Никсонның Ақ үй кеңесшісі Джон Дин, Уотергейт тонаушыларының үндемеуін сатып алу үшін 1 миллион доллар сұрады. 1988 жылғы сұхбатында Хелмс былай деді: «Біз ақшаны таба алатын едік. Бізге ақшаны жылыстатудың қажеті болған жоқ». Бірақ «соның салдары агенттіктің құлауына әкелуі мүмкін еді. Егер мен Ақ үйдің талабына бойын берсем, мен түрмеге түсер едім, сонымен қатар агенттіктің беделі мәңгілікке түсіп кетер еді». Бірақ, біршама уақыттан кейін Хелмс ЦРУ-ны осы жанжалдан мүмкіндігінше алшақтатуға қол жеткізді. Алайда, Уотергейт жанжалы (басқа факторлармен қатар: Вьетнам соғысы) американдықтардың федералдық үкіметке деген көзқарасын өзгертті: олардың күдіктері оянды, көптеген сайлаушылар сынға көшті. Осылайша, Орталық барлау агенттігінің саяси рөлі де дау-дамайдың нысанына айналды.

After first learning of the Watergate scandal on June 17, 1972, Helms developed a general strategy to distance the CIA from it altogether, including any third party investigations of Nixon's role in the precipitating break in. The scandal created a flurry of media interest during the 1972 presidential election, but only reached its full intensity in the following years. Among those initially arrested (the "plumbers") were former CIA employees; there were loose ends with the agency. Helms and DDCI Vernon A. Walters became convinced that CIA top officials had no culpable role in the break in. It soon became apparent, however, that it was "impossible to prove anything to an inflamed national press corps already in full cry" while "daily leaks to the press kept pointing at CIA". Only later did Helms conclude that "the leaks were coming directly from the White House" and that "President Nixon was personally manipulating the administration's efforts to contain the scandal". On June 23, 1972, Nixon and Haldeman discussed the progress the FBI was making in their investigation and an inability to control it. In discussing how to ask Helms for his assistance to seek a "hold" on the FBI investigation, Nixon said "well, we protected Helms from one hell of a lot of things". By claiming then a secrecy privilege for national security, Helms could have stopped the FBI investigation, but he decisively refused the President's repeated request for cover. Stansfield Turner (DCI under Carter) called this "perhaps the best and most courageous decision of his career". Nixon's fundamental displeasure with Helms and the CIA increased. Yet "CIA professionals remember" that Helms "stood up to the president when asked to employ the CIA in a cover up." John Dean, Nixon's White House Counsel, reportedly asked for $1 million to buy the silence of the jailed Watergate burglars. Helms in a 1988 interview stated:

"We could get the money. We didn't need to launder money—ever." But "the end result would have been the end of the agency. Not only would I have gone to jail if I had gone along with what the White House wanted us to do, but the agency's credibility would have been ruined forever." For the time being, however, Helms had succeeded in distancing the CIA as far as possible from the scandal. Yet the Watergate scandal became a major factor (among others: the Vietnam war) in the great shift of American public opinion about the federal government: their suspicions aroused, many voters turned critical. Hence, the political role of the Central Intelligence Agency also became a subject of controversy.

Рульдер босатылды

1972 жылы Никсон қайта сайланғаннан кейін, ол әкімшілігіндегі барлық тағайындалған лауазымды тұлғаларды отставкаға жіберуге шақырды; Никсон осылайша федералды үкіметке жеке бақылау орнатуды көздеді. Хелмс өзінің ЦРУ-дағы қызметін саяси қызмет деп санамады, бұл Агенттік ішіндегі дәстүрлі көзқарас болатын, сондықтан ол DCI лауазымынан кетпеді. Бұрын, сайлау күні Хелмс Никсонның қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі генерал Александр Хейгпен түскі ас ішкен еді; Хейг Никсонның ЦРУ-дың болашағы туралы пікірін білмеді. Кейін Хелмс Генри Киссинджердің де білмейтінін анықтады. 20 қарашада Хелмс Кэмп-Дэвидке Никсонмен «бюджеттік мәселе» туралы әңгімелесуге келді. Никсонның бас кеңесшісі Х.Р. Холдеман да қатысты. Никсон Хелмске жаңа әкімшілікте оның қызметіне мұқтаж емес екенін мәлімдеді. Хелмстің жұмыстан босатылуына қатысты Уильям Колби (1973 жылдың қыркүйегінен 1976 жылдың қаңтарына дейін DCI) кейіннен: «Дик Хелмс осы «Жоқ» үшін құнын төледі [Уотергейт ісі бойынша Ақ үйге айтқан наразылығы үшін]» деді. Осы әңгіме барысында Никсон Хелмстің мансапты мемлекеттік қызметкер екенін, саяси тағайындалма емес екенін білді немесе еске түсірді. Сәтке ойланбастан, Никсон оған Кеңес Одағында елшілік қызметін ұсынды. Ұсынысты қысқа ғана уақыт қарастырғаннан кейін, Хелмс барлау саласындағы мансабын ескере отырып, ұсыныстың салдарынан сескеніп, бас тартты. «Мені елші ретінде жібергенін ресейліктер қалай түсіндіретініне сенімді емеспін», – деді Хелмс Никсонға айтқан сөзін еске түсірді. Оның орнына Хелмс Иранға жіберуді ұсынды. Никсон келісті. Никсон, басқа нәрселермен қатар, Хелмстің ЦРУ-дың Иран ісіне ұзақ уақыт қатысқандығын ескере отырып, Никсонның жақындағы саясатының нәтижесінде туындаған мәселелерді шеше алатынын түсінген болуы мүмкін, ол шахқа «Шығыс Бұғазының полицейі» рөлін берген еді. Хелмс сондай-ақ 60 жасқа толғанда зейнеткерлікке шыға алатынын айтты, сондықтан наурыз айының соңында өз еркімен зейнеткерлікке шығуы мүмкін. Осылайша келісімге келді, көрінеді. Бірақ оқиға ескертусіз болды, өйткені Хелмс Джеймс Р. Шлезингер 1973 жылдың 2 ақпанында жаңа DCI болып тағайындалғанда күтпеген жерден жұмыстан босатылды. Бұл мені таң қалдырды. Менде кеңседен заттарымды алып шығуға және барлық шендегі әріптестерімді қоштасу рәсіміне жинауға уақыт болды. Бірнеше күннен кейін Холдеманмен кездестім. «Менің кететінімді бірнеше аптаға кейінге қалдыру туралы біздің келісімімізге не болды?» – деп сұрадым. «О, біз ұмытып қалған сияқтымыз», – деді ол, сәл ғана күлімсіреп. Осылайша бәрі аяқталды».

Immediately after Nixon's re election in 1972, he called for all appointed officials in his administration to resign; Nixon here sought to gain more personal control over the federal government. Helms did not consider his position at CIA to be a political job, which was the traditional view within the Agency, and so did not resign as DCI. Previously, on election day Helms had lunch with General Alexander Haig, a top Nixon security advisor; Haig didn't know Nixon's mind on the future at CIA. Evidently neither did Henry Kissinger, Helms discovered later. On November 20, Helms came to Camp David to an interview with Nixon about what he thought was a "budgetary matter". Nixon's chief of staff H. R. Haldeman also attended. Helms was informed by Nixon that his services in the new administration would not be required. On Helms' dismissal William Colby (DCI Sept. 1973 to Jan. 1976) later commented that "Dick Helms paid the price for that 'No' [to the White House over Watergate]." In the course of this discussion, Nixon learned or was reminded that Helms was a career civil servant, not a political appointee. Apparently spontaneously, Nixon then offered him the ambassadorship to the Soviet Union. After shortly considering it, Helms declined, wary of the potential consequences of the offer, considering his career in intelligence. "I'm not sure how the Russians might interpret my being sent across the lines as an ambassador," Helms remembers telling Nixon. Instead Helms proposed being sent to Iran. Nixon assented. Among other things Nixon perhaps figured Helms, after managing CIA's long involvement in Iranian affairs, would be capable in addressing issues arising out of Nixon's recent policy decision conferring on the shah his new role as "policeman of the Gulf". Helms also suggested that since he could retire when he turned 60, he might voluntarily do so at the end of March. So it was agreed, apparently. But instead the event came without warning as Helms was abruptly dismissed when James R. Schlesinger was named the new DCI on February 2, 1973. The timing caught me by surprise. I had barely enough time to get my things out of the office and to assemble as many colleagues of all ranks as possible for a farewell. A few days later, I encountered Haldeman. "What happened to our understanding that my exit would be postponed for a few weeks?" I asked. "Oh, I guess we forgot," he said with the faint trace of a smile. And so it was over."

Иран елшісі

Хелмс ЦРУ басшылығынан кеткен соң, Президент Никсон тағайындаған Иранға АҚШ-тың елшісі қызметін атқара бастады. Бұл сол кездегі қазіргі елші Жозеф Фарлендтің қызметтен босатылуына әкеп соқты. Сенат бекіткеннен кейін, 1973 жылғы сәуірде Хелмс Тегерандағы жаңа резиденциясына келді, онда ол 1977 жылғы қаңтарда отставкаға шыққанға дейін американдық өкіл ретінде қызмет етті. Дегенмен, осы жылдар аралығында оның Вашингтонға жиі баруы қажет болды, ол Конгресс алдында өткен ЦРУ-дың өткен қызметі, соның ішінде Уотергейт ісі туралы тыңдалымдарда куәлік берді. АҚШ-қа жиі ұшулары елшілік қызметін атқару мүмкіндігін азайтты.

Шаһтың сарайында

"Шахқа елшілік сенімхаттарын табыс ету өте ресми шара болды", - дейді Хелмстің естеліктеріндегі фотосуреттің түсіндірмесі, онда ол ресми киімде, Шахтың алдында тұр, ал Шах әскери форма киген. Хелмс Шахпен бірдей элиталық білім алу мүмкіндігіне ие болды, себебі шамамен 1930 жылы екеуі де Швейцариядағы француз тіліндегі дайындық мектебі Ле Розиде оқыған. Он жылдар өткен соң, Ирандағы ЦРУ басшысы Хелмсті алғаш рет Шахқа таныстырды. Хелмс кеңестіктерді тыңдау үшін орнатылған құрылғылармен байланысты болды: "Мен 1957 жылы Тегеранға барып, Солтүстік Ирандағы күрделі тыңдау құралдарын орналастыруға рұқсат алу үшін келіссөздер жүргізген кезде Шахпен алғаш рет кездестім". Элиталық айналымдарда Хелмстің тағайындалуы туралы "тамаша" әңгіме тарады. Кеңес елшісі Шахтың премьер-министрі Әмір Аббас Ховейдаға аяусыз күлімсіреп: "Америкалықтар Иранға өздерінің бірінші шпионын жіберіп жатыр екен", - деді. Ховейда: "Америкалықтар біздің достарымыз. Олар кемінде бізге өзінің онінші шпионын жібермейді". Хелмс Ховейданы "Иранның ең білікті саясаткері" деп сипаттады. ЦРУ көп жылдар бойы Иранның солтүстік шекарасы арқылы өтетін кеңестік әуе трафигін бақылау үшін кең ауқымды техникалық құрылғыларды пайдаланды. Сонымен қатар, 1950 жылдардың басынан бері ЦРУ, Моссад және USAID бірлесіп, Иранның даулы барлау және полиция агенттігі SAVAK-ты оқытып, қолдады. 1972 жылдан 1975 жылға дейін ЦРУ Иранның Иракқа қарсы күрд күресін қолдау жобасына көмектесті. Осы қауіпсіздік тәжірибесі мен Иран үкіметімен ресми таныстығының арқасында Хелмс Тегеранда жұмысын бастағанда американдық елші ретінде "бірден іске кірісе аламын" деп ойлады. Хелмс елге келмес бұрын оның елшілігі, сондай-ақ басқа батыс елшіліктері де "Шахқа дерлік сынсыз қолдау көрсетті. Ол халықтың қажеттіліктерін түсінетін, дамыған, Батысқа бағытталған, коммунизмге қарсы, гүлденген Иранды көздеген күшті көшбасшы және реформатор еді". Шах одақтас болып қала берді. "Шахқа еуропалық елдер де, АҚШ та тым көп инвестиция салғандықтан саясаттағы нақты өзгерістерге мүмкіндік болмады". Хелмс елшілікке қарастырылған қауіпсіздікті тексеріп, түзетті, ол қаланың ішінде 25 акр жерді алып жатқан және биік қабырғалары бар жерде орналасқан. Хелмстің қайда барса да ЦРУ офицері еріп жүрді. Әдеттегі елшінің машинасы "бежевый түсті, жайлы емес" "Шевроле" болды. "Елшілердің үлкен қара Кадиллагы да болды, ал ту алдыңғы крылодан желбіреген", бірақ Хелмс оны әйелімен бірге бір рет қана пайдаланды.

"The presentation of ambassadorial credentials to the Shah was a rather formal undertaking," reads a photograph caption in Helms' memoirs, which shows him in formal attire, standing before the Shah who is dressed in military uniform. Helms enjoyed an elite student experience which he shared with the Shah, as circa 1930, both had attended Le Rosey, a French language prep school in Switzerland. Decades later, the CIA station chief in Iran first introduced Helms to the Shah. Helms was there about an installation to spy on the Soviets: "I had first met the Shah in 1957 when I visited Tehran to negotiate permission to place some sophisticated intercept equipment in northern Iran." A "celebrated" story was told in elite circles about Helms' appointment. The Soviet ambassador had said with a sneer, to Amir Abbas Hoveyda the Shah's prime minister, "We hear the Americans are sending their Number One spy to Iran." Hoveyda replied, "The Americans are our friends. At least they don't send us their Number Ten spy." Helms, for his part, referred to Hoveyda as "Iran's most consummate politician." For many years, the CIA had operated extensive technical installations to monitor Soviet air traffic across Iran's northern border. Also the CIA, along with Mossad and USAID, since the early 1950s had trained and supported the controversial Iranian intelligence and police agency SAVAK. Further from 1972 to 1975 the CIA was involved in assisting Iran with its project to support the Kurdish struggle against Iraq. As a result of this security background and official familiarity with the government of Iran, Helms figured that as the American ambassador he could "hit the ground running" when he started work in Tehran. Long before Helms arrived in country his embassy, and other western embassies as well, entertained an "almost uncritical approval of the Shah. He was a strong leader, a reformer who appreciated the needs of his people and who had a vision of a developed, pro Western, anti Communist, prosperous Iran." The shah remained an ally. "Too much had been invested in the Shah—by European nations as well as by the U. S.—for any real changes in policy." Helms inspected and adjusted the security provided for the embassy, which was located in the city on 25 acres with high walls. A CIA officer accompanied Helms wherever he went. The usual ambassador's car was "a shabby beige Chevrolet" with armor plating. There was "the traditional ambassador's big black Cadillac, with the flag flying from the front fender" but Helms used it only once, accompanied by his wife.

Билеуші мен Иран

Оның тиімділігі үшін билеушімен жақсы қарым-қатынас орнату ең маңызды болды. Осы аралықта шахтың простата қатерлі ісігінің соңғы сатысы ешкімге жасырын қалды. Хелмс шахпен болған қарым-қатынасын "керегінше" қанағаттанарлық деп бағалады. Патша "Мен сөйлеймін, сен тыңдайсың" деген диалог стилімен әйгілі болды. Бірақ Хелмс, шахтың мәртебесін ешқашан ұмытпайтын, "әдепті пікір алмасумен" өтетін жанды әңгімелерді сипаттайды; мұндай талқылаулар келіспеушілікке келісумен аяқталуы мүмкін еді. Шах, жағдайына қарай, әлеуметтік шараларда кездесіп, кейін "іс-қимылдарды талқылауға" рұқсат берді. Көбінесе олар жеке кеңселерде, екеуі ғана кездесетін, онда "ешқандай жазбалар немесе кеңесшілерсіз тікелей әңгімелесу" болып өтетін. Британдық автор және журналист Уильям Шоукросс шахтың шетелдік үкіметтерге өзінің ішкі саяси оппозициясымен байланысқа түсуге тыйым салғанын бірнеше рет атап көрсетеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының осындай өтінішіне жауап берген шах "ашуланып", "Менің қонақтарымның ешқайсысы осы абсурдты адамдарға уақыттарын кетірмейді" деді. Хелмс, бұрынғы және қазіргі елшілер сияқты, "PNG (персона нон грата) болуден" қорқып, шахқа қарсы шығуға батыл болмады. Кез келген елші мұндай қадам жасаса, "кемінде елінің Иранға экспорттау мүмкіндіктерін қауіпке тіккен болар еді". Сондықтан "америкалық және басқа дипломаттар шахтың материалдық жетістігінен пайда көретін сарай қызметкерлері, өнеркәсіпшілер, заңгерлер және басқалардың арасында жүзіп жүрді. Шахтың тікелей рұқсатымен өмір сүретін адамдар". Бірақ БҰҰ-ның бір шенеунігі "жаңа байлықтың, әшекейленіп, мақтан тұту мен құлдықтау атмосферасы" болғанын жазды. Хелмс өзі дәстүрлі элиталар арасында кеңінен танымал болды, мысалы, ақсүйек Ахмад Горешидің "жақын досы" атанды. Шахтың шетелдік агенттер мен лауазымды тұлғаларды отандық қарсыластарынан алшақтату саясаты ЦРУ-ға да қатысты. Шындығында, Агенттік шахтың қарсыластары туралы SAVAK (Иранның мемлекеттік қауіпсіздік қызметі) бергеннен басқа ақпаратқа ие болған жоқ. ЦРУ тіпті шахтың іс-қимылдарын да жақсы бақыламаған көрінеді. Хелмстің соңғы жылында бұл мәселе қарастырылып жатты, бірақ Мемлекеттік департамент беймазайым көрініп, шахтың сөздеріне және өзінің дипломатиялық сауалдарына сүйенуге дайын болды. Хелмстің ЦРУ-мен болған "күрделі" байланысы шах пен оның шеңбері үшін пайдалы деп есептелсе де, көптеген ирандықтар американ елшілігі мен оның тыңшылық агенттігін ел ішіндегі саяси істерге белсенді араласудың және 1953 жылғы Мохаммад Моссадыкқа қарсы ЦРУ төңкерісінің қайғылы еске салғышы деп қарады. "Саяси саналы ирандықтардың көпшілігі американ елшілігінің Иранның ішкі саясатына және белгілі бір тұлғаларды немесе мақсаттарды ілгерілетуге терең араласқанына күмәнданбады", соның ішінде "Тегерандағы ЦРУ бөлімшесінің бастығының" әрекеттері де бар еді.

Most important for his effectiveness would be to establish a good working relationship with the ruler. All the while, the shah's terminal illness of prostate cancer remained a well kept secret from everyone. Helms found himself satisfied with his "as much as might be asked for" dealings with the Shah. The monarch was notorious for an "I speak, you listen" approach to dialogue. Yet Helms describes lively conversations with "polite give and take" in which the shah never forgot his majesty; these discussions could end with an agreement to disagree. The shah allowed that they by happenstance might meet at a social function and then "talk shop". Usually they met in private offices, the two alone, where it was "tête à tête with no note takers or advisors." British author and journalist William Shawcross several times makes the point that the shah prohibited foreign governments from any contact with his domestic political opposition. Replying to one such request for access, by the Secretary General of the United Nations, an 'irritated' shah replied "I will not have any guest of mine waste a moment on these ridiculous people." As with other ambassadors before and during his tenure, Helms was reluctant to cross the shah on this point because of the fear of "being PNG'ed (made persona non grata)." For any ambassador to do so "would at the very least have jeopardized his country's export opportunities in Iran." Consequently, "American and other diplomats swam in a shallow pool of courtiers, industrialists, lawyers, and others who were somehow benefiting from the material success of the regime. ¶ people more or less licensed by the Shah." About the immediate court, however, a U. N. official wrote, "There was an atmosphere of overwhelming nouveau riche, meretricious chi chi and sycophancy " Helms himself managed to circulate widely among the traditional elites, e. g., becoming a "close friend" of the aristocrat Ahmad Goreishi. The shah's policy of keeping foreign agents and officials away from his domestic foes applied equally to the CIA. In fact, the Agency remained somewhat uninformed about his foes, but for what information SAVAK (Iran's state security) gave it. The CIA evidently did not even closely monitor the shah's activities. During Helms' last year this situation was being reviewed, but the State Department seemed complacent and willing to rely on the shah's soliloquies and its own diplomatic queries. While Helms' 'notorious' connection to the CIA might have been considered an asset by the shah and his circle, many Iranians viewed the American embassy and its spy Agency as distressing reminders of active foreign meddling in their country's affairs, and of the CIA's 1953 coup against the civil democrat Mohammad Mossadegh. "[F]ew politically minded Iranians doubted that the American embassy was deeply involved in Iranian domestic politics and in promoting particular individuals or agendas" including actions by "the CIA station chief in Tehran".

Оқиғалар мен көзқарастар

Елшілік қызметінің алғашқы жылында Хелмс 1973 жылғы араб мұнай эмбаргосына және Йом Киппур соғысынан кейін бағаның өсуіне қатысты американдық және ирандық тараптың реакциясын бағалады. Дер кезінде Хелмс шаһтан Bandar Abbas маңындағы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне жанармай беру мәселесінде сұраныс білдірді. Мұнайдан түскен кірісі артып, шаһ шетелдік тауарларға және американдық әскери техникаға, мысалы, жоғары тиімді ұшақтарға ірі тапсырыстар берді. Хелмс мемуарларында: «Шет елдік бизнесмендер Тегеранға ағылып келді. Аз ғана адам елді білді, тіпті парсы тілінде бір сөз білетін де сирек болды». Он мыңдаған шетелдік сауда агенттері, техниктер мен сарапшылар уақытша тұруға орналасты. «Шын мәнінде, [шаһ] тым жылдамдауға тырысты. Бұл порттардың тығырылуына және экономиканың қызып кетуіне әкелді», - деді Хелмс кейін. «Мұнайдың шарықтауы» және «мұнай долларының» жылдам жұмсалуы зор сомаға қатысты жемқорлықтың өршуіне алып келді. 1975 жылдың наурыз айында Хелмс шаһтың өзінің Ирактың Саддам Хусейнімен маңызды келісімге қол жеткізгенін білді, ол Алжирдегі ОПЕК отырысында болған кезде. Сол жерде Алжир мемлекет басшысы Хуари Бумедьен келіссөздер үшін шаһтың француз тілінен араб тіліне аударма жасады. Келісімнің бір бөлігі ретінде шаһ Ирактағы күрд қозғалысын қолдаудан бас тартты. Нәтижедегі келісім шаһтың министрлеріне де, Хелмс пен АҚШ үкіметіне де күтпеген жағдай болды. Соның салдарынан ЦРУ да күрдтерді тастап кетті, олардың күресіп жатқан халқы Агенттікпен болған қарым-қатынастарын «өкініш пен ашумен» еске алатын мемлекетсіз ұлттардың біріне айналды. Хелмс Ирандағы елші ретіндегі жұмыс тәжірибесі мен алған тәжірибесінен туындаған бірнеше түсініктерді жеткізді. «Ол ирандықтарды ешқашан толыққанды түсіне алмайтынын түсінді», - деп жазады Уильям Шоукросс. Ол Хелмстің сөздерін келтіреді: «Олардың ойлау қабілеті мүлдем басқаша. Міне, париждік киім киген әйелдер болады. Бірақ олар шетелге сапарға шығар алдында, Мәшхадқа қорғаныс сұрау үшін шаддор киіп баратын». Хелмс әйелімен бірге «сегізінші имамның мазары» Мәшхадтағы қажылық орынына барды. Шаһтың мемлекеттік басқаруына қатысты Хелмстің 1976 жылғы мамырдағы ескертмесінде: «Иран үкіметі мен қоғамы жоғары құрылымдалған және авторитарлық, ал барлық маңызды шешімдер жоғары деңгейде қабылданады. Көбінесе тіпті жоғары лауазымды шенеуніктер де саясат пен жоспарлар туралы жеткілікті білмейді және оларға ықпал етуге шамалары жетпейді». 1976 жылдың шілдесінде Хелмс АҚШ Мемлекеттік департаментіне хабарлама жолдады, ол сенімді болғанымен, режимнің «жеткіліксіз саяси институттануы» туралы әртүрлі алаңдаушылықтарын білдірді. Профессор Аббас Милани 1975 жылы Хелмстің «шаһтың болашағына қатысты ең үлкен белгісіздік – шапшаң экономикалық өсім мен әлі де авторитарлық билік арасындағы қайшылық» екенін жазғанда, шаһтың осалдығының мәнін түсіне білгенін айтады. Милани Хелмстің кеткенінен кейін болашаққа қарап, 1976 жылы президент Картердің сайлануы «шаһты либерализация жоспарларын жеделдетуге мәжбүр етті» деп жазады. Елшілік қызметін атқарған кезінде Хелмс 1973 жылғы мұнай дағдарысын, Иранның мұнай шарықтауын, шаһтың 1975 жылғы Иракпен келісімін және күрдтерді тастап кетуін қарастырды. 1976 жылы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Киссинджер Иранға сапар шекті. Ол Хелмстің президенттік сайлау алдында елшіліктен кету жоспарына келісті. Хелмс өзінің отставкасын президент Фордқа қазан айының ортасында тапсырды. Осы уақытта Вашингтондағы үлкен қазылар алқасы ЦРУ-дың өткен қызметіне қатысты тергеудің бағытын өзгертті.

During his first year as ambassador, Helms had fielded the American and Iranian reaction to the 1973 Arab oil embargo and consequent price hikes following the Yom Kippur War. Immediately, Helms made requests to the shah regarding fueling favors for the United States Navy near Bandar Abbas. Subsequently, the Shah, flush with increased oil revenue, had placed huge orders for foreign imports and American military hardware, e. g., high performance warplanes. Helms wrote in his memoirs, "Foreign businessmen flooded Tehran. Few had any knowledge of the country; fewer could speak a word of Persian." Tens of thousands of foreign commercial agents, technicians and experts, took up temporary residence. "There is no doubt [the Shah] tried to go too fast. Which led to the ports' congestion and the overheating of the economy," Helms later commented. The 'oil bonanza' followed by the rapid expenditure of 'petrodollars' led to an accelerated corruption involving enormous sums. In March 1975, Helms learned the shah alone had negotiated a major agreement with Saddam Hussein of Iraq while in Algiers at an OPEC meeting. There the Algerian head of state Houari Boumedienne had translated the shah's French into Arabic for the negotiation. As part of the deal, the shah had disowned, quit his support for the Kurdish struggle in Iraq. The resulting treaty was evidently a surprise to the shah's own ministers, as well as to Helms and the USG. As a result, the CIA also abandoned the Kurds, whose struggling people became another of those stateless nations who would remember with "regret and bitterness" their dealings with the Agency. Helms articulated several understandings, derived from his working knowledge and experiences as ambassador in Iran. "He came to realize that he could never understand the Iranians," writes William Shawcross. He quotes Helms, "They have a very different turn of mind. Here would be ladies, dressed in Parisian clothes. But before they went on trips abroad, they would ship up to Mashhad in chadors to ask for protection." Helms with his wife had visited the pilgrimage site in Mashhad, 'the tomb of the eighth Imam'. As to the shah's statecraft, Helms' May 1976 memo observes, "Iranian government and society are highly structured and authoritarian and all major decisions are made at the top. Often even relatively senior officials are not well informed about policies and plans and have little influence on them." In July 1976 Helms send a message to the U. S. Department of State which, while confident, again voiced various concerns, e. g., about the "inadequate 'political institutionalization'" of the regime. Professor Abbas Milani comments that in 1975 Helms had "captured the nature of the shah's vulnerability when he wrote that 'the conflict between rapid economic growth and modernization vis à vis a still autocratic rule' was the greatest uncertainty about the shah's future." Milani, looking ahead after Helms' departure, writes that the election of President Carter in 1976 "forced the Shah to expedite his liberalization plans." During the course of his service as ambassador, Helms had dealt with the 1973 oil crisis and Iran's oil bonanza, and the shah's 1975 deal with Iraq and abandonment of the Kurds. In 1976, Secretary of State Kissinger visited Iran. He agreed to Helms' plan to resign as ambassador before the presidential election. Helms submitted his resignation to President Ford in the middle of October. Meanwhile, the grand jury sitting in Washington had "shifted the focus of its investigation" about past activities of the CIA.

Құпиялар: саясат, саясат

1970 жылдардың ортасында АҚШ-та ЦРУ-ның заңсыздықтарына қарсы халықтың пікірі кеңінен тарады. Осының салдарынан саясаткерлер енді ЦРУ-ның "күмәнді болуы мүмкін" әрекеттеріне толық ерекшелік жасауға дайын болмады. Конституцияны қолдану тұрғысынан, бұдан былай АҚШ үкіметінің барлық органдары әдеттегі ашықтық принциптеріне қатаң сәйкес болуы керек болды. Алдында Хелмс Чилидегі ЦРУ-ның бұрынғы жасырын операциялары туралы куәлік берген, ол кезде ЦРУ-ға қатысты бұрынғы, бейресми келісімдер Конгресте әлі де күшінде деп есептеген. Алайда, бұл куәлік жаңа ережелер бойынша қарастырылып, оның сотта жалған куәлік бергені үшін айыпталуына әкелді. Оның жақтастары Хелмске екі стандартты қолданғанын және оған әділетсіз қарағанын мәлімдеді.

Ақыл-ой жылы

1960-1970 жылдары американдық қоғамдағы күрт өзгерістер жалпы саяси мінез-құлыққа зор әсер етті. Сайланған шенеуніктер жаңа көзқарастармен келген жаңа сайлаушыларға жауап беруге мәжбүр болды. Әсіресе, Орталық барлау агенттігі үшін қоғамдағы өзгерістер «саяси тұрғыдан қабылданатын» мінез-құлық туралы ұғымдарды өзгертті. Салқым соғыстың алғашқы кезеңінде Агенттік есеп берудің қалыпты стандарттарынан белгілі бір дәрежеде босатылғандықтан, аморальды коммунистік жау деп есептелген күштерге қарсы арнайы тыңшылық және жасырын әрекеттерін қолдана алды. Осы кезеңнің кей уақыттарында ЦРУ құпиялыққа оранып, идеологиялық қарсыласын сұр және қара әлемде кездестірді. Сол дәуірде Конгресс бақылауы жауға пайдалы болуы мүмкін жария орталыққа ұшырауды болдырмау үшін бейресми түрде өзгертілді. Конгресс бақылауының күшеюінің тікелей себебі американдықтардың Уотергейт жанжалынан кейін АҚШ үкіметіне деген сенімін жоғалтуы болуы мүмкін. Сонымен қатар, Вьетнам соғысының барысы туралы бұрмаланған және шындықтан алыс ақпараттар жұртшылықтың АҚШ үкіметінің шенеуніктеріне сенуге дағдыланған тәсілін күрт әлсіретті. 1971 жылы жарияланған мәліметтер ФБР директоры Дж. Эдгар Гувердің «өкілеттік беру арқылы жүйелі түрде құқық бұзушылықтар жасағанын» көрсетті. 1973 жылдың қыркүйегінде Чилиде демократиялық сайланған үкіметтің құлатылуы ЦРУ-ның бұрынғы араласуын аңғарды. Саяси алаңдаушылыққа басқа да факторлар әсер етті, мысалы, Кеннедиге жасалған қастандық туралы қастандық теорияларының кең таралуы және құпия ақпаратты жариялаған адамдардың пайда болуы. Осыған байланысты, Уотергейтке тікелей қатысы бар және Вьетнам соғысына басынан бастап қатысқан Орталық барлау агенттігі Конгресс пен БАҚ-тың қызығушылығына айналды. Хелмс, әрине, 1965-1973 жылдар аралығында ЦРУ басшысы болды. Соңында тексеру процесі ЦРУ-ның күмәнді құпия операцияларының «қорасы ашылды». Біріншіден, Сенат 1972 жылғы президент сайлауындағы саяси құқық бұзушылықтарды тергеу үшін сенатор Сэм Эрвин төрағалық еткен Уотергейт комитетін құрды. Кейіннен тәуелсіз баспасөз ЦРУ-ның ішкі тыңшылық операциясы (Хаос операциясы) туралы ақпаратты жариялап, ұлттық жаңалықтарға айналды. Содан кейін, көпшіліктің назарын аударған және «отбасылық зергерлік бұйымдар» деп аталған ЦРУ-ның күмәнді әрекеттерінің тізімі пайда болды. Сенат (1975 жылдың қаңтары) және Өкілдер палатасы (1975 жылдың ақпаны) барлау мәселелерін тергеу үшін арнайы комитеттер құрды. Сенатор Фрэнк Черч бірін, ал өкіл Отис Пайк екіншісін басқарды. Мұндай тергеулерді болдырмау үшін президент Джеральд Форд вице-президент Нельсон Рокфеллер төрағалық еткен комиссия құрды, оның басты мақсаты – ЦРУ-ның американдықтар туралы ақпарат жинаудағы соңғы әрекеттері. 1975 жыл «Барлау жылы» деп танылды.

During the 1960s and 1970s, there was a dramatic, fundamental shift in American society generally, which profoundly affected public political behavior. Elected officials were compelled to confront new constituents with new attitudes. In particular, for the Central Intelligence Agency, the societal change altered notions of what was considered 'politically acceptable conduct'. In the early cold war period, the Agency had been somewhat exempt from normal standards of accountability, so that it could employ its special espionage and covert capacities against what was understood as an amoral communist enemy. At times during this period, the CIA operated under a cloak of secrecy, where it met the ideological foe in a gray and black world. In that era, normal congressional oversight was informally modified to block unwanted public scrutiny, which might be useful to the enemy. An immediate cause of the surge in congressional oversight activity may be sourced in the American people's loss of confidence in the USG due to the Watergate scandal. Also, the apparent distortions and dishonesty concerning the reported progress of the war in Vietnam gravely eroded the public's previous tendency to put its trust in the word of USG officials. Evidence published in 1971 had demonstrated "systemized abuse of power" by J. Edgar Hoover, the FBI director. The September 1973 overthrow of a democratically elected government in Chile ultimately revealed earlier CIA involvement there. Other factors contributed to the political unease, e. g., the prevalence of conspiracy theories about the Kennedy assassination, and the emergence of whistleblowers. Accordingly, the Central Intelligence Agency, which was tangentially involved in Watergate, and which had been directly engaged in the Vietnam War from the beginning, became a subject of congressional inquiry and media interest. Helms, of course, had served as head of the CIA, 1965–73. Eventually the process of scrutiny opened a pandora's box of questionable CIA secret activities. First, the Senate, in order to investigate charges of political malfeasance in the 1972 presidential election, had created the select Watergate Committee, chaired by Senator Sam Ervin. Later, independent press discovery of the CIA's domestic spying, (Operation Chaos), created national headlines. Thereafter, a long list of questionable CIA activities surfaced which caught the public's attention, and were nicknamed the family jewels. Both the Senate, (January 1975), and the House, (February 1975), created select committees to investigate intelligence matters. Senator Frank Church headed one, and Representative Otis Pike headed the other. In an effort to head off such inquiries, President Gerald Ford had created a Commission chaired by Vice President Nelson Rockefeller, whose seminal interest was the CIA's recent foray into collecting intelligence on Americans. 1975 would become known as the "Year of Intelligence".

Конгресс алдында

Хелмс өзінің ұзақ мансабында Конгресс алдында көп рет куәлік берді. Бірақ 1973 жылы ЦРУ-дан кеткеннен кейін, ол Конгресс комитеттерінің алдында жиі куәлік беруге шақырылатын ерекше кезеңге енді. Ирандағы елші (1973–1977) ретінде Хелмс Тегераннан Вашингтонға он алты рет сапар шекті, оның онүші – президенттің Рокфеллер комиссиясы сияқты «әртүрлі ресми тергеу органдары» алдында куәлік беру үшін болды. Хелмс Конгресс комитеттерінің отырыстарында қатысты: Сенаттағы Уотергейт комитеті, Сенаттағы Шіркеу комитеті, Сенаттағы Барлау комитеті, Сенаттағы Сыртқы қатынастар комитеті, Сенаттағы Қарулы күштер комитеті, Палатадағы Пайк комитеті, Палатадағы Қарулы күштер комитеті және Палатадағы Сыртқы істер комитеті. Ұзақ жылдар бойы кәсіби тәжірибесі бар Хелмс барлау агенттігінің дұрыс жұмыс істеуіне қатысты қатаң көзқарастарына ие болды. Мемлекеттік қауіпсіздікті сақтау үшін, құпия ақпаратты жаудың тыңшылығынан сақтау аса маңызды деп есептелді. Құпиялылық – үкімет үшін құнды және пайдалы қасиет саналды. Ол құпия ақпаратты жасырын түрде жинау, яғни тыңшылық, және жасырын операциялар, яғни саяси оқиғаларға жасырын түрде тікелей араласу қабілеті үшін қажетті болды. Сондықтан Хелмс АҚШ үкіметінің барлау органдарына жасалған түрлі тергеулерге қатты наразы болды, әсіресе олар бұрын құпия болған өте сезімтал ақпаратты жариялауға немесе таратуға әкелген кезде. Мысалы, жарияланған ақпараттың арасында Афинадағы ЦРУ басшысы Ричард Уэлчтің есімі болды, ол кейіннен өлтірілді. Конгресс алдындағы көп сағаттық куәлігі барысында Хелмстің іс жүргізу бағытына деген ашуы мен наразылығы анық байқалады. Конгресс алдында куәлік бергенде, бұрынғы DCI Джон МакКон және Ричард Хелмс екеуі де ЦРУ қызметкерінен Конгресске берілген құжаттар туралы және оның білу мүмкіндігінің шегі туралы алдын ала хабардар болды. Автор Томас Пауэрстің сөзіне сәйкес, Маккон мен Хелмс осылайша өздерінің куәліктерін комитет білетін мәселелермен шектеуге мүмкіндік алды. Олардың агенттігіне деген осы институционалдық адалдығы олардың мінез-құлқынан көрінді. Осы ерекшеліктерге байланысты [Шіркеу] комитеті мен оның қызметкерлері, олар сұраған адамдардың, оның ішінде Хелмстің, айтқандарынан гөрі көбірек білетініне көз жеткізді. Олай болса, неге олардың көптегені Хелмске сенім артты? Себебі, ол оларды олар білмейтін нәрселердің барлығын білетіндеріне сендіруге ешқашан тырыспады. Хелмстің куәлігі, бас жаңалықтарға шыққан, көбінесе агенттіктің кәсіби қорғанысынан тұрды. Бірақ қазіргі DCI Уильям Колбидің куәлігі одан да маңыздырақ болды және үлкен дау тудырды. Колби ЦРУ ішінде де жіктер тудырды. Осының салдарынан Хелмс Колбимен жолдарын айырды, әсіресе Колбидің оған қарсы жалған куәлік беру айыптамасындағы рөліне байланысты.

Helms testified in appearances before Congress many times during his long career. After he left the CIA in 1973, however, he entered an extraordinary period in which he was frequently called to testify before congressional committees. While serving as ambassador to Iran (1973–1977), Helms was required to travel from Tehran to Washington sixteen times, thirteen in order to give testimony "before various official bodies of investigation" including the President's Rockefeller Commission. Among the congressional committee hearings where Helms appeared were the Senate Watergate, the Senate Church, the Senate Intelligence, the Senate Foreign Relations, the Senate Armed Services, the House Pike, the House Armed Services, and the House Foreign Affairs. As a long time professional practitioner, Helms held strong views concerning the proper functioning of an intelligence agency. Highly valued was the notion of maintaining state security by keeping sensitive state secrets away from an enemy's probing awareness. Secrecy was held to be an essential, utilitarian virtue, of great value to the government. It was necessary in the conduct of both surreptitious information gathering, i. e., espionage, and in covert operations, i. e., the reputed ability to directly intervene by stealth in the course of political events. Consequently, Helms became utterly dismayed at the various investigations of USG intelligence agencies, especially when they resulted in the publication or broadcast of classified information, highly sensitive, that had previously remained secret. For example, among the information divulged were facts that exposed Richard Welch, the CIA station chief in Athens, who subsequently was murdered. At points during the many hours of testimony given by Helms before Congress, his frustration and irritation with the direction of the proceedings are clearly discernible. In testifying before Congress, both former DCIs John McCone and Richard Helms were informed beforehand by a CIA officer as to what documents Congress had been given and hence the probable contours of its knowledge. According to author Thomas Powers, both McCone and Helms could thus tailor their testimony so as to limit the scope of discussion to matter already known by the committee. Such stance of institutional loyalty to their agency showed through in their demeanor. From these characteristic evasions, lapses of memory, hints, and suggestions the [Church] committee and its staff concluded that the men they questioned, including Helms, knew more than they would say. Then why did many of them grow to trust Helms? For the simple reason that he never tried to convince them they knew all there was to know, when they did not. Helms' testimony, which made headlines, amounted for the most part to a circumspect, professional defense of the agency. It was rather the testimony of William Colby the current DCI that had more lasting import and created greater controversy. Colby also sparked division within the CIA. Helms parted ways with Colby as a result, and especially regarding Colby's delicate role in the perjury allegations against him.

Жауап беру

Ерекше қызығушылық тудырған мәселе – ЦРУ-ға бұрынғыда берілген құпиялылықтың түсіндірілуі болды. Агенттігінің қызметкерлерінің айтуынша, ЦРУ-ның өкілеттігіне мемлекеттік құпияларға қол жеткізу ғана емес, сонымен қатар Президенттің уақыт-уақыт берген тапсырмаларына сәйкес, АҚШ үкіметінің саясатын ілгерілету үшін жасырын әрекеттер жасау да кіретін. Осыған байланысты, ЦРУ-ның басты міндеті – мұндай құпияларды қорғау және кез келген жасырын немесе құпия операциялар туралы ашық талқылаудан аулақ болу еді. Конфликт туған кезде, ЦРУ-ның Президентке құпиялылық сақтау міндеті, Агенттіктің Конституциямен бекітілген атқарушы биліктің заңнамалық тергеулеріне шыншыл жауап беру міндетімен тікелей қақтығысқа келді. Осыған дейін мұндай мүмкін болатын қақтығыстар Конгресс пен ЦРУ арасындағы жасырын келісімдер арқылы шешіліп келді. Хелмс үшін бұл қақтығыс 1973 жылы президент Никсонның тапсырмасымен Чилиде 1970 жылы жүргізілген ЦРУ-ның құпия операциялары туралы куәлік берген кезде айқын болды. Бір кезде Хелмстің куәлігі бұрынғы Конгресспен жасалған жасырын келісімдердің шегінен шығып, жаңа және ерекше ережелердің қолданылатын аренасына – ашықтық аренасына енді. 1972 жылдың соңында Никсон Хелмсті Ирандағы елші ретінде тағайындады. 1973 жылдың ақпан айында Сенаттың Сыртқы қатынастар комитеті алдындағы бекіту тыңдауында Хелмске Чилидегі ЦРУ-ның бұрынғы рөлі туралы сұрақтар қойылды. Өйткені бұл операциялар әлі де мемлекеттік құпия болып сақталғандықтан және Сенаттың тыңдауы ашық өткендіктен, Хелмс Конгресс пен ЦРУ арасындағы бұрынғы келісімдерге сәйкес, 1970 жылы ЦРУ-ның Чилидің сайланған президенті Альенденің қарсыластарына көмектескенін жоққа шығарды. 1974 жылы Никсон отставкаға кеткеннен кейін, 1975 жылы Шерш комитетінің тыңдауында ашылған мәліметтер Хелмстің 1973 жылғы ақпандағы мәлімдемелерінің қате екенін көрсетті. Ол Конгрессті адастады. Хелмс 1977 жылы сотқа тартылды. Сол жылы Хелмс Конгресске "толық, нақты және дәл" куәлік бермегені үшін екі жеңіл қылмыстық айыптама бойынша nolo contendere деп мойындады. Ол екі жылға шартты жаза алды және 2000 доллар айып төледі. Соттан кейін, үкім шығару кезінде федералды судья Баррингтон Паркер қатаң сөз сөйледі. Ешбір азаматтың "заңның талаптарынан тыс еркін әрекет етуге құқығы жоқ. Мемлекеттік қызметкерлер Конституцияны құрметтеуі және оны қадірлеуі керек". Сіз Агенттікті қорғауға міндетті деп ойладыңыз [солай болса] шындықты айтуға берген қасиетті сертіңізді бұзуға. Егер мемлекеттік қызметкерлер бұрыс және дұрыс емес түсініктер мен сенімдердің арқасында біздің елдің заңдарын елемеу және қанағаттандырмау жолына қасақана түсіп, олар сақтауы керек бұрынғы міндеттемелер мен ескертулер бар деп сенсе, еліміздің болашағы қауіпке ұшырайды. Дегенмен, Хелмс ЦРУ-дағы көптеген белсенді қызметкерлер мен зейнеткерлердің, соның ішінде Джеймс Энглтонның қолдауын жалғастырды. "Ол [Сенат] комитетінің сұраған нәрселерін жарияламауға ант берді", - деді Хелмстің адвокаты Эдвард Беннет Уильямс баспасөзге. Уильямс Хелмс бұл үкімді "қадір тұтатын белгі ретінде, ту сияқты киетінін" қосты, бұл пікірді кейіннен 1973 жылы Хелмске дейін DCI болған Джеймс Р. Шлезингер де қолдады. Соттан кейін Хелмс Мэриленд штатының Бетезда қаласында өткен ЦРУ қызметкерлерінің үлкен жиналысына қатысты, онда ол тұрғызып, алғыс айтты. Ол үшін ақша жиналды, айып төлеуге жеткілікті сома жиналды. Хелмс сол кезде Агенттіктің жұмысын қорғаушы ретінде көрінсе де, жылдар бойы оның "қатыспау туралы мойындауы әлі де жарақаттанды. Ол көпшіліктің қолдауын алғанына қарамастан, бұл оның абыройына нұқсан келтірді". Алайда 1983 жылы "ЦРУ-ға қарсы онжылдықтың соңы" келді. Хелмс сөз сөйлеу үшін трибунаға шыққанда, АҚШ үкіметінің жоғары лауазымды шенеуніктері мен Вашингтон Хилтонның Үлкен залында жиналған жүздеген қонақтар оған "соғыстан оралған батырға лайық қарсы алу" жасады. "Мен қозғалдым және мақтан тұтамын. Менің себептерім сіздердің ешқайсыларыңызға жасырын болмайды".

An especially thorny issue concerned the interpretation of the secrecy which the CIA had previously enjoyed. According to its officers, the CIA's mandate included not only access to state secrets, but also the commission of covert action in furtherance of USG policy, as ordered from time to time by the President. Consequently, the CIA had a primary duty to protect such secrets and to refrain from public discussion of any covert or clandestine activity. An area of conflict arose when this CIA duty of confidentiality to the President came into direct conflict with the Agency's duty to respond honestly to legislative investigations of the executive branch authorized by the Constitution. Up until then, such potential conflict had been negotiated by quiet understandings between Congress and the CIA. For Helms, the potential conflict became manifest with regard to his 1973 testimony about secret CIA activity during 1970 in Chile, ordered by President Nixon. At some point, the recorded facts of Helms's testimony ostensibly moved to territory outside the perimeters of the previously prevailing quiet and confidential understandings with Congress, and entered an arena in which new and different rules applied: those of transparency. In late 1972, Nixon had appointed Helms as Ambassador to Iran. During his confirmation hearings before the Senate Foreign Relations Committee in February, 1973, Helms was questioned concerning the CIA's earlier role in Chile. Because these past operations were then still effectively a state secret, and because the Senate hearings were public events, Helms, following past congressional understandings with the CIA, in effect, denied that the CIA had, in 1970, aided the Chilean opponents of President elect Allende. After Nixon's 1974 resignation, information uncovered in 1975 by the Church Committee hearings showed that Helms's February 1973 statements were clearly in error. He had misled Congress. Helms was prosecuted in 1977. Later that year, Helms pled nolo contendere to two lesser, misdemeanor charges that he had not "fully, completely and accurately" testified to Congress. He received a two year suspended sentence and a $2,000 fine. After the plea, at sentencing, Barrington D. Parker, the federal Judge, delivered a stern lecture. No citizen has "a license to operate freely outside the dictates of the law. Public officials must respect and honor the Constitution "

You considered yourself bound to protect the Agency [and so] to dishonor your solemn oath to tell the truth If public officials embark deliberately on a course to disobey and ignore the laws of our land because of some misguided and ill conceived notion and belief that there are earlier commitments and considerations which they must observe, the future of our country is in jeopardy. Helms, nonetheless, continued to enjoy the support of many in the CIA, both active officers and retired veterans, including James Angleton. "He was sworn not to disclose the very things that he was being requested by the [Senate] Committee to disclose," Edward Bennett Williams, Helms's defense attorney, told the press. Williams added that Helms would "wear this conviction like a badge of honor, like a banner", a sentiment later seconded by James R. Schlesinger, who had followed Helms as DCI in 1973. After his court appearance and sentencing, Helms attended a large gathering of CIA officers in Bethesda, Maryland, where he received a standing ovation. A collection was taken, netting enough to pay his fine. Although Helms, at that time, might have appeared as an emblematic upholder of the Agency's work, for years, the "memory of his no contest plea still stung. It was a stain in spite of the widespread support he had received." By 1983, however, "the end of the anti CIA decade" had arrived. As Helms took the podium to speak, he was given a "returning war hero's welcome" by top USG officials and hundreds of guests at the Grand Ballroom of the Washington Hilton. "I am touched and honored. My reasons can be no mystery to any of you."

Кейінгі жылдар

Хелмс Ирандағы лауазымынан кетті, себебі Картердің Әділет министрлігі оның бұрын Конгресті жаңылыстырғаны туралы айып тағып отырды. Хелмс журналист Томас Пауэрске ЦРУ-дағы қызмет жылдары туралы төрт «ұзақ таң» бойы сұхбат беруге рұқсат берді. Сұхбаттың мәтіні шамамен 300 беттен тұрады. Хелмс бұл туындыға толық риза болмаса да, Пауэрстің «Сырларды сақтаған адам» атты, жоғары бағаланған кітабына қанағаттанды көрінді. Ричард Хелмс және ЦРУ кітабы 1979 жылы Knopf баспасында жарық көрді. Хелмс: «Оқиға соңында кітаптың атауы менің Пауэрспен сөйлесудегі ниетімді растағандай болды», - деп жазады. 1977 жылы мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шыққаннан кейін Хелмс көптеген сұхбаттар берді. Әрқашан сақтықпен жүрген Хелмс 1978 жылы британдық тележүргізуші Дэвид Фростпен тікелей эфирде сөйлесті. Агенттік тарихшысы Роберт М. Хатауэй және Рассел Джек Смит (Хелмстің басшылығымен бұрынғы ЦРУ барлау директорының орынбасары) жүргізген ЦРУ-дың 1982–1984 жылдардағы сессиялары олардың 1993 жылғы бұрынғы DCI туралы ЦРУ кітабында пайдаланылды; басқа агенттік сұхбаттары да болды. 1969 және 1981 жылдары Хелмс Остиндегі Джонсон кітапханасы үшін ауызша тарих сұхбаттарына қатысты. Басқа сұхбат сұрақтары да келіп түсті, соңында Хелмске Эдвард Джей Эпштейн, Томас Пауэрс, Джон Рэнелах, Уильям Шоукросс және Боб Вудвард сияқты көптеген авторлар мен журналистер сұхбат берді. Тегераннан оралғаннан кейін, 1977 жылдың соңында Хелмс Safeer деп аталатын халықаралық консалтингтік фирманы құрды. Фирма Вашингтонның орталық бөлігінде, К-көшесінде, төртінші қабаттағы шағын кеңседе орналасқан. Safeer парсы тілінде «елші» деген мағынаны білдіреді. Бұл «бір адамдық консалтингтік фирма» басқа себептермен қатар «ирандықтарға АҚШ-та бизнес жасауға көмектесу үшін» құрылды. Хелмс телефон арқылы таныс жұмысты қайта бастады. «Бірақ бір жыл ішінде Хелмстің бизнесі Иран революциясынан кейін азайып, оны толығымен таң қалдырды», - деп мәлімдеді Пауэрс. Содан кейін фирма «басқа елдерге инвестиция салған компанияларға кеңес берумен» айналысты. Генерал Вестморлендтің 1982 жылғы «Саналмаған жау: Вьетнамдағы алдау» деректі фильміне қатысты CBS-ке жала жабу туралы сот ісі нәтижесінде Хелмске CBS адвокаттарының сұрақтарына жауап беру қажет болды. CBS Хелмстің куәлігін бейнеге түсіруді талап етті, бірақ ол одан бас тартты. Бұл мәселе сотта қарастырылды, нәтижесінде Хелмстің пайдасына шешім шығарылды: бейнежазба болмады. 1983 жылы президент Рональд Рейган Хелмске Ұлттық қауіпсіздік медалін табыс етті, ол әскери және азаматтық қызметкерлерге беріледі. Сол жылы Хелмс Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі президенттік комиссияның мүшесі болды. Рейганның 1980 жылы сайланғаннан кейін Хелмс Уильям Кейсидің DCI лауазымына жасырын түрде қолдау көрсетті. Хелмс пен Кейси (DCI 1981–1987) алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Стратегиялық қызмет кеңсесінде (OSS) қызмет еткенде танысты. 1983 жылы Хелмс өзінің құрметіне Вашингтонда өткен салтанатты кеште жиналған беделді қонақтар мен бес жүз шақырылған алдында барлау мәселелері жөнінде дайын сөз сөйледі. Осы шарада Хелмске Донован сыйлығы табыс етілді. Соңында Хелмс өзінің естеліктері «Көзімнен қарап тұрып: Орталық барлау агенттігіндегі өмір» атты кітабын жазуға кірісті, ол 2003 жылы Random House баспасынан жарық көрді. Бұрынғы OSS, содан кейін ЦРУ қызметкері (1947–1975) Уильям Худ Хелмске кітапты жазуға көмектесті. Алдынғы сөзді Генри Киссинджер жазды. Ричард Хелмс 2002 жылдың 23 қазанында 89 жасында көп миеломадан қайтыс болды. Алайда президент Ричард Никсон Хелмсті НҚК отырыстарында оның ұзақ және мазмұны аз есептерін оқуының жайсыздығынан педантты және шаршатушы деп санады. «Мен сенген мемлекеттік қызметкердің бірі осы болатын», - деп жазды Генри Киссинджер Хелмс туралы. «Оның басты нұсқауы – міндет сезімі». Ол «білімін немесе билігін теріс пайдаланған жоқ», - деп жазған еді Киссинджер. «Дисциплиналы, әділ және сыршыл Хелмс өз міндеттерін тиімді барлау қызметіне қажетті объективтілікпен орындады». Slate журналы Хелмсті «әлеуметтік талаптарға сай, бюрократиялық шеберлікке ие, операциялық жағынан қатал» деп сипаттады. Бірақ «Хелмс президенттердің сенімін және синдикаттық колонналардың құрметіне ие болды». Журналист және автор Боб Вудворд ЦРУ туралы кітабында 1980 жылы Хелмспен болған кездесуін баяндады. Тергеуші журналист жазғандай, Хелмстің алаңдауы үрейленуден емес, айналасындағы оқиғаларды сезіну қабілетінен туындады. 1989 жылы Вудвард Хелмсті «ЦРУ-ның мәңгілік символы, дау-дамайлар мен аңыздарының бірі» деп атады. Киссинджер Хелмстің «көптеген шайқастармен шыңдалғанын» және «сақтықпен бірге күшті болғанын» айтты. Әдемі және жанкешті, «оның күлкісі көбінесе көздерінде көрінбейтін». Бұрынғы ЦРУ қызметкері Виктор Марчетти Хелмстің кеңседегі көрегендігіне риза болды, «Хелмстің Бэй-оф-Пигс ісіне қатысты ешқандай құжаты жоқ екенін» атап өтті. Барлау саласындағы автор Кит Мелтон Хелмсті кәсіби, әрқашан мінсіз киінген, «ақымақтарға төзбейтін», сырлы, лаконикалық және тартымды адам деп сипаттады. Хелмс туралы автор Эдвард Джей Эпштейн: «Мен оны тыныш дауысты, әдемі мінезді адам деп таптым, ол мәселенің мәніне бірден тоқтады», - деп жазады. 1950 жылдары Хелмс ЦРУ-да қызмет еткенде, агенттік «либералды» деп есептелді. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Хелмс агенттіктің болашағына қызығушылық танытты, Рейган әкімшілігі кезінде агенттік «консервативті» бағытқа бұрғанда Уильям Кейсиді DCI лауазымына қолдады. Бірақ Хелмс саяси жағдайлардың өзгеруіне қарай, өз пікірін айтпай, ақылмен әрекет етті, журналист Вудвардтың сөзінше. Хелмс мұқият есептеді. ЦРУ-ға қауіптің көзі оң және сол жақтан келді. Мүмкін, 1970 жылдары сол жақ жеңіске жетіп, тергеулер оларға қиындықтар тудырды. Бірақ оң жақ та өз қиындықтарын тудыра алады. 1939 жылы Хелмс Юлия Бретцман Шилдсқа үйленді, ол одан алты жас үлкен мүсінші. Юлия осы некеге екі баласын – Джеймс пен Джудитті алып келді. Бірге Хелмс пен Юлия ұлдары Деннисті дүниеге әкелді, ол жас кезінде ЦРУ-да қысқа уақыт жұмыс істеді, кейін адвокат болды. Юлия, көрінеу, Демократиялық партияны қолдады. Хелмс, әрине, саяси жағынан бейтарап болды. Бұл неке 1967 жылы аяқталды. Кейін Хелмс Англиядан келген Синтия Маккелвиге үйленді. Ол екеуінің ұзақ некесінде болған оқиғаларын баяндайтын екі кітап жазды. ЦРУ-дағы мансабын аяқтағаннан кейін, ол әйелі Синтиямен бірге бұрынғы президент Линдон Джонсонды Техастағы ранчосында қонаққа барды. Өкіметтен құлағаннан кейін шах Хелмс пен оның әйелі Нью-Йорктегі ауруханадағы шахтың палатасын барып көрді. 1980 жылдардың ортасында жұбайлар Вашингтонның жанындағы үйлерінде президент Рональд Рейган мен оның әйелі Нэнсиді шақырып, шағын кеш өткізді. Бірінші, федералдық қауіпсіздік қызметкерлері үйді тексеру үшін, аумақты қарап шығу үшін және менюді татып көру үшін келді. Жиырма үш көлік қонақтарды жеткізіп әкелді. Шпиондық романдарды көңіл көтеру үшін оқитын Хелмс, көрінеу, бір белгілі романды ұнатпады. Джон ле Карренің 1963 жылғы «Суық соғыстан келген тышқан» романындағы цинизм, зорлық-зомбылық, сатқындық және үмітсіздік Хелмсті ренжітті. Кәсіби лидер ретінде Хелмс сенімділікті барлау жұмысының маңызды бөлігі деп есептеді. Оның осы романға деген қарсылығы соншалықты күшті болғандықтан, Хелмстің ұлы Деннис оның осы романды «жетік көрмегенін» айтты. Бірақ 20 жылдан кейін Хелмс өзінің мемуарларында ле Карренің кітаптарын «жақсы шпиондық романдардың» қатарына қосты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1945 жылдың мамырында Еуропадағы барлау офицері ретінде Хелмс үш жасар ұлы Денниске Берлиндегі Рейх канцеляриясының қираған кеңсесінен табылған кеңсе құралдарын пайдаланып хат жазды. Ол хатты «V E Day» (8 мамыр, 1945) деп таңбалады, Германия капитуляциялаған күні. 66 жыл өткен соң, Деннис Хелмс бұл хатты ЦРУ-ға тапсырды, ол 2011 жылдың 3 мамырында, Осама бин Ладеннің өлімінен кейін бір күн өткен соң жетті. Қазіргі таңда ол Вирджиния штаты Лэнглидегі ЦРУ штаб-пәтеріндегі жеке мұражайда сақталуда. Ол ... туралы ешқандай қатысы жоқ.

Helms resigned from his post in Iran to face allegations brought by Carter's Justice Department that he had earlier misled Congress. Helms allowed the journalist Thomas Powers to interview him over four "long mornings" about his years of service in the CIA. The interview transcript totals about 300 pages. Although not overly pleased, Helms was apparently satisfied with the product: a widely praised book by Powers, The Man Who Kept the Secrets. Richard Helms and the CIA, published in 1979 by Knopf. Helms writes, "In the event, the book's title seemed to bear out my intention in speaking to Powers." In the years following his retirement from government service in 1977, Helms was interviewed many times. Always guarded, Helms spoke for the record with British television personality David Frost in 1978. The CIA's 1982–84 sessions conducted by Agency historian Robert M. Hathaway and by Russell Jack Smith (former CIA Deputy Director of Intelligence under Helms) were used for their classified, 1993 CIA book on the former DCI; other agency interviews followed. In 1969 and 1981, Helms had participated in the Oral History Interviews for the Johnson Library in Austin. Other interview requests arrived, and eventually Helms was queried by many authors and journalists including Edward Jay Epstein, Thomas Powers, John Ranelagh, William Shawcross, and Bob Woodward. After returning home from Tehran, Helms in late 1977 started an international consulting company called Safeer. The firm was located in downtown Washington on K Street in a small office on the fourth floor. Safeer means ambassador in Persian. It was "a one man consulting firm" set up among other reasons "to help Iranians do business in the United States". Helms was back to doing familiar work on the phone. "Within a year, however, Helms' business was reduced to a trickle by the Iranian revolution, which caught him completely by surprise," according to Powers. The firm then morphed into acting as "consultant to businesses that made investments in other countries." As a consequence of General Westmoreland's lawsuit for libel against CBS over its 1982 documentary The Uncounted Enemy: A Vietnam Deception, Helms was required to answer questions put by CBS attorneys. CBS insisted on video taping its deposition of Helms, who then declined. The issue was litigated with Helms prevailing: no video. In 1983, President Ronald Reagan awarded Helms the National Security Medal, given to both civilians and the military. That year, Helms also served as a member of the President's Commission on National Security. After Reagan's election in 1980, Helms had been a behind the scenes proponent of William Casey for the DCI position. Helms and Casey (DCI 1981–87) first met while serving in the Office of Strategic Services (OSS) during World War II. Also in 1983, Helms gave a prepared speech on intelligence issues, before dignitaries and five hundred invited guests gathered at a Washington awards banquet held in his honor. Here Helms was given the Donovan Award. Eventually Helms began work on his memoirs, A Look Over My Shoulder: A Life in the Central Intelligence Agency, published posthumously in 2003 by Random House. William Hood, formerly of the OSS then CIA (1947–1975), assisted Helms with the book. Henry Kissinger wrote the foreword. Richard Helms died at the age of 89 of multiple myeloma on October 23, 2002. President Richard Nixon, however, could find Helms pedantic and tiresome, because of his dull practice of reading his padded reports and 'news' at NSC meetings. "There was no public servant I trusted more," wrote Henry Kissinger about Helms. "His lodestar was a sense of duty." He did not "misuse his knowledge or his power," Kissinger earlier had written. "Disciplined, meticulously fair and discreet, Helms performed his duties with the total objectivity essential to an effective intelligence service." Slate called Helms "socially correct, bureaucratically adept, operationally nasty." Yet "Helms gained the confidence of presidents and the admiration of syndicated columnists." Journalist author Bob Woodward in his book on the CIA reports his meeting with Helms in 1980. Apparently the edginess of Helms was not nervousness, but indicated an exquisite awareness of his surroundings, wrote the investigative reporter. In 1989, Woodward called Helms "one of the enduring symbols, controversies and legends of the CIA". Kissinger observed that Helms "was tempered by many battles" and "was strong as he was wary." Urbane and tenacious, "his smile did not always include his eyes." Former CIA official Victor Marchetti admired Helms for his office foresight, noting "that not a single piece of paper existed in the agency which linked Helms to the Bay of Pigs." Intelligence author Keith Melton describes Helms as a professional, always impeccably dressed, with a 'low tolerance for fools'; an elusive man, laconic and reserved. About Helms author Edward Jay Epstein writes, "I found him to be an elegant man with a quiet voice, who could come right to the point." During the 1950s, Helms served in the CIA when the agency was ostensibly perceived as 'liberal'. After he retired, Helms continued his interest in the destiny of the agency, favoring William Casey as DCI during the Reagan administration when the agency took a 'conservative' direction. Yet Helms steered an informed course and kept his own counsel concerning the tides of political affairs, according to journalist Woodward. Helms had calculated carefully. The danger, the threat to the CIA, came from both the right and the left. Maybe the left had had its way in the 1970s and the investigations, causing their trouble. But the right could do its own mischief. In 1939 Helms had married Julia Bretzman Shields, a sculptor six years his senior. Julia brought two children into the marriage, James and Judith. Together, Helms and Julia had a son, Dennis, who as a young man briefly worked at CIA; he later became a lawyer. Julia apparently favored the Democratic Party. Helms was, of course, very non committal politically. This marriage came to an end in 1967. Later Helms married Cynthia McKelvie, originally from England. She would write two books, both of which included her public experiences during their long marriage. Following soon after the close of his CIA career, he and his wife Cynthia visited former President Lyndon Johnson at his Texas ranch. The Shah, after his dramatic fall from power, was visited by the former ambassador and his wife at the shah's hospital room in New York City. In the mid 1980s, the couple hosted a small dinner party at their residence near Washington, with special guests President Ronald Reagan and his wife Nancy. First, federal security officers arrived to inspect the house, survey the neighborhood, and sample the menu. Twenty three vehicles came bearing the guests. Although a reader of spy novels for diversion, as was common in the intelligence field, reportedly Helms did not like one well known novel in particular. The cynicism, violence, betrayal, and despair in The Spy Who Came in from the Cold (1963) by John le Carré offended Helms. As a leader of professionals, Helms considered trust as essential to intelligence work. So strong was his negative reaction that Helms' son Dennis said he "detested" this novel. Yet 20 years later, Helms included books by le Carré among "the better spy novels" in his memoirs. While serving as an OSS intelligence officer in Europe in May 1945, Helms wrote a letter to his son Dennis, then three years old, using stationery he had recovered from Adolf Hitler's office in the ruins of the Reich Chancellery in Berlin. He dated the letter "V E Day" (May 8, 1945), the day Germany surrendered. Sixty six years later, Dennis Helms delivered the letter to the CIA; it arrived on May 3, 2011, the day after the death of Osama bin Laden. It now resides at the private museum at CIA headquarters in Langley, Virginia. He was not related to the late U. S. Senator Jesse Helms of North Carolina.

БАҚ-та

1977 жылы "Вашингтон: Жабық есік артында" телесериалында (Джон Эрлихманның "Компания" романы негізінде) Клифф Робертсон сомдаған Уильям Мартин кейіпкері Хелмстің прототипі болды. Сериалда Мартин Хельмс сияқты Иранға емес, Кариб теңізіндегі аралға елші болып барады. Ол Ақ үй мен ФБР-мен тартысқа түсіп, президент Монктонды (көріне түрі Никсонға негізделген) оны қызметте ұстап тұру үшін, Уотергейт ішкі кірпіші туралы жасырын жазылған үнтаспаларды көрсету арқылы шантаж жасайды. Автор Эрлихман Уотергейт ішкі кірпішіне қатысы үшін және оны жасыру әрекеті үшін сотталған. Хелмстің образы 1995 жылғы "Никсон" фильмінде актер Сэм Уотерстон сомдаған есте қаларлық сахнада бейнеленген, ол бастапқы нұсқасынан алынып тасталған, бірақ режиссерлік нұсқасының DVD-сіне қосылған. 2006 жылғы "Жақсы бағушы" фильмінде актер Ли Пейс ойнаған Ричард Хейз кейіпкері де Хелмстің прототипі болды.

Негізгі

Ричард Хелмс пен Уильям Худ. "Көзімнен қарап өткен: Орталық барлау агенттігіндегі өмір". Нью-Йорк: Рэндом Хаус (2003). Томас Пауэрс, "Құпияларды сақтаған адам: Ричард Хелмс және ЦРУ". Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф (1979). Ральф Э. Вебер, редактор, "Ричард М. Хелмс", Вебер (1999) еңбегінде 239–312 беттер. Харольд Джексон, "Ричард Хелмс. Чили үкіметін құлату туралы жалғандығы оның сотталуына әкелген ЦРУ директоры" (23 қазан, 2002), "The Guardian" газетіндегі некролог. Кристофер Маркиз, "Ричард М. Хелмс 89 жасында қайтыс болды; ЦРУ-дың бұрынғы басшысы" (23 қазан, 2002), "The New York Times" газетіндегі некролог. Джефферсон Морли, "Жазалауды жоспарлаған джентльмен. ЦРУ директоры Ричард Хелмстің жағымсыз мансабы" (1 қараша, 2002), "Slate" сайтындағы некролог. Роберт М. Хатауэй және Рассел Джек Смит, "Ричард Хелмс ЦРУ директоры ретінде 1966–1973", Дж. Кеннет Макдональд редакторында. Вашингтон: Ақылдылықты зерттеу орталығы (1993). ЦРУ тарих бөлімінің қызметкерлері жазған бұл 230 беттік кітап (фотокопиясы, ақпен сызылған жерлерімен) 2006 жылы Агенттік тарапынан жарияланды. Дэвид С. Робардж, "Ричард Хелмс: Ақпараттық саланың кәсіби білімі. Еске алу және құрметпен" (2007), ЦРУ мақаласы. Ақпараттық қызметтегі өмір. Ричард Хелмс жинағы. ЦРУ сайтындағы құжаттар мен әдебиеттер.

Үшінші деңгейлі

Кристофер Эндрю мен Василий Митрохин, "Әлем біздің жолымызға бұрылып барады". КГБ және Үшінші әлем үшін күрес. Хармондсворт: Аллен Лейн, 2005; Нью-Йорк: Basic Books, 2005. Томас Пауэрс, "Ақпараттық соғыстар: Гитлерден Әл-Қаидаға дейінгі Американың құпия тарихы". Нью-Йорк: New York Review Books, 2002, қайта қарастырылды, 2004. Дана Прист және Уильям М. Аркин, "Жоғары құпия Америка: Жаңа американдық қауіпсіздік мемлекетінің қалыптасуы". Бостон: Little, Brown, 2011. Джеффри Т. Ричелсон, "Ғасырлық барлау: ХХ ғасырдағы барлау қызметі". Оксфорд университеті, 1995. Абрам Н. Шульский мен Гэри Дж. Шмитт, "Сайқын соғыс: Барлау әлемін түсіну". Вашингтон: Potomac Books, 1991, [1993], 3-ші басылым, 2002.