Ниуэ музыкасы: дәстүр мен қазіргі заман үлгілері

Кіріспе

Ниуэ музыкасының тарихы ұзақ. Ниуэ – Тынық мұхитының оңтүстігіндегі полинезиялық арал. Тәуелсіз мемлекет болғанымен, Жаңа Зеландиямен еркін қарым-қатынаста.

Тарих

Ниуэ мәдениеті мен дәстүрі музыкаға да бай. Дегенмен, Ниуэнің ең дәстүрлі әндерінің көпшілігі ешқандай музыкалық аспапсыз орындалады. Ең дәстүрлі билерде қолданылатын жалғыз аспап – ниуэ тілінде палау немесе нафа деп аталатын, сели ағашының қашалған бөлігінен жасалған ағаш барабан. Бұл аспап негізінен билерге ырғақ беру үшін қолданылады.

Жіберу

Жаңа ғимараттың, мекеменің, үйлену тойының немесе туған күнің тойлауға арналған негізгі би – таме. Таме биін орындағанда гитара, укулеле және кейде музыкалық клавиатурамен ән айтылады. Ол әннің мәніне сай әртүрлі қимылдармен үйлесетін биге сүйемелдейді. Таме биін ерлер мен әйелдер бірге орындайды. Көбінесе әйелдер отырып, ал ерлер тұрып билейді. Дегенмен, бұл мәртебелік мәселе емес, себебі Ниуэ қоғамында Ниуэ әйелдері мен еркектерінің мәртебесі тең.

Бүгін

Ниуэ жаңартылған сайын оның музыкасына басқа мәдениеттердің ықпалы күшейді. Манайа студиясы мен Ниуэ радио хабар тарату корпорациясы аралдағы жалғыз жазба студиялары болып табылады. Ниуэден шыққан көптеген әртістер танымал болды. Бірақ OMC (Otara's Millionaires Club) тобының мүшесі Паули Фуэмана, ниуэ және маори тегінен шыққан, өзінің "How Bizarre" хитімен 12 елдегі хит-парадтардың жоғарғы сатысына жеткен алғашқы жаңа зеландиялық болды. Бұл хиттен 3 миллионнан астам альбом сатылды, осылайша ол Тынық мұхитының ең табысты музыкалық орындаушысы атанды. Фуэмана отбасы – Тынық мұхиты аймағындағы ең табысты отбасы, олардың еншісінде 12 Жаңа Зеландия музыкалық сыйлығы бар. Музыкант Че Фу өте танымал және бірнеше рет Жаңа Зеландияның музыкалық сыйлығы – Туи сыйлығын жеңіп алды. Бұл, халқы санаулы мың адамды құрайтын ел үшін үлкен жетістік, өйткені Ниуэден үлкен елдер әлі де осы ниуэлік әртістерге қол жеткізген биіктерге жете алмай отыр. Kilakokonut Krew тобы мен жазба компаниясы да ниуэлік әртістер Вела Мансуте мен Глен Джексоннан тұрады. Ниуэліктердің Жаңа Зеландияға қоныс аударуы ниуэ музыкасына да зор әсер етеді. Қазіргі уақытта реп, хип-хоп және регги сияқты заманауи музыкалық стильдерде ән шырқайтын MC Kava сияқты жас әртістер де бар. Сондай-ақ, көптеген ниуэлік әртістер өз тілінде жазбалар шығарады. Fuata Muta – өздерінің музыкалық альбомдарын ойнаған және жазған алғашқы ниуэлік топ. 1985 және 1986 жылдары Сиднейдегі ірі студиялардың бірінде әндерді орындаудан бастап, жазу және араластыруға дейін жұмыс істеді. Шіркеу хорлары да кең таралған. Бірақ олар әуендік аспаптарсыз дәстүрлі әндерді орындайды. Ниуэліктер талантты және танымал адамдар, олардың қатарында 1960 жылдары "Simple Image" тобында ойнаған Гарри Уаси Леки де бар, ол 4 хит-парадқа енген, соның ішінде "Spinning Spinning Spinning" әні. Хакупу ауылынан шыққан Фэу Халатау "The Radars" тобының негізін қалаушы мүшесі және барабаншысы болды. Тайри Таутогия Smashproof деп аталатын NZ хип-хоп тобының мүшесі, сонымен қатар ниуэлік тегінен шыққан. Тони Фуэмана, немесе OMC, Муталау ауылынан шыққан ниуэ ұрпағы 12 елдегі хит-парадтардың жоғарғы сатысына көтеріліп, Жаңа Зеландияда бірнеше сыйлық алды. Че Фу Несс те хит-парадтардың жоғарғы сатысына көтеріліп, Жаңа Зеландияда бірнеше сыйлыққа ие болды. Тони Т., Тони Ноготаутама, Хакупу ауылынан шыққан, танымал "Ardijah" және "D фракциясы" тобының мүшесі болды, олар "Down in the Boondocks" әнінің танымал каверін шығарды. Жылдар бойы Австралияда, Жаңа Зеландияда және Ниуэде көптеген ниуэлік кассеталар мен CD-дискілер шығарылды. Викта Талима Австралияның Сидней қаласында "Neva" атты кассеталық таспа шығарды, ол 1997 жылы жарық көрді. Онда оның Титания Талагидің "Koe Fisi Siale" хитінің ремейкісі бар, ол ниуэліктер арасында өте танымал болды. Ол екі CD шығарды: "Hihina Mata" (2000) және "Vela" (2006), олар да біршама сәттілікке жетті. Оның "Hihina Mata" альбомынан шыққан "Tolitoli" әні Ниуэ радиостанциясы BCN-де тыйым салынған алғашқы әндердің бірі болды. Ниуэде Манайа студиясы деп аталатын жазба студиясы болды, ол ниуэліктерге танымал бірнеше әртістерді шығарды, олардың ішінде Малакава қарындастары (Титания мен Маталозе Талагидің қыздары; олар "Tama Afine Niue" культ классигін орындады және "Koe Auro Moe Alio" сияқты танымал хиттерді қайта орындады), Тейула мен Фрэнсис ("Fakatai a Susana" әнін орындады), Сиопаэа Кумитау ("Haku Loto Paiki" және "Fano Au He Tau" әндерін орындады), Боммо & Co (Кимрей Ваха), Фалала Ниуэ (1999 жылғы Мисс Ниуэ сайысына арналған әндер жинағы, "Alito Mata He Fuata" сияқты танымал хиттерді қамтиды); Бұл әнді Корал Пасиси мен Джексон Хекеси орындады, ал оның авторы – Тагалоа Рекс Купер. "Falala Mai Fineone" әнін Хакупу жастары орындады. Томанаги (Том және Лигиманоги Мисикеа күйеуі мен әйелі, танымал "Ta Kalali" әнінің авторы). "Ta Kalali" әні бірнеше рет қайта орындалды, Джоли Талима және Талима тобы осы әнді Циклон Хета альбомына енгізді. Джексон Хекеси (J'love) бұл әнді өзінің "Blast from the Past" альбомына енгізді. Napoleon Manetoa & The Lost Liku Lovers тобы "Neva" атты CD-ді шығарды, онда көптеген танымал хиттер мен бұрын естілмеген жаңа әндер бар. Онда Pa pa Seliga, Ko E Kufani, Kua Amanaki және тағы да басқа тректер кірді. Музыка шығарушы басқа да ниуэлік топтар немесе әртістер: Кума Мо Фек, Мефи Фифита, Малкольм Лакатани, Шила Купер, Джеймс Вилиуа, Тина Туибенау, Брэд Этуата, Аннет Посимани, Джей Джей Пумале.

As Niue modernized, its music began to be influenced by other cultures. Manaia Studio and the Niue Broadcasting Corporation are the only recording studios on the island. There are many Niue artists who have made it to the top. But Pauly Fuemana of OMC (Otara's Millionaires Club) is half Niuean and half Māori, became the first New Zealander to reach the top of the charts in 12 countries with his hit "How Bizarre" which sold over 3 million albums which makes him the most successful Pacific music artist ever. The Fuemana Family is the most successful Pacific family with over 12 NZ music awards between. The musician Che Fu is very popular, and has won several Tui Awards, a New Zealand music award. This is an enormous achievement for a country with only a few thousand people, as other countries bigger than Niue have yet to reach those heights conquered by these Niuean artists. The Kilakokonut Krew group and record label is also made up of Niuean artists Vela Manusaute and Glen Jackson. The migration of Niueans to New Zealand also make greater influences on Niuean music. There are up and coming artists, such as MC Kava, who now sing in contemporary styles of music like rap, hip hop and reggae. There are also many Niuean artists who have produced records in Niuean language. Fuata Muta was the first Niuean group to play and record their own music albums. From the actual playing of the instruments to the engineering and mixing the songs at one of Sydney's largest recording studios in 1985 and 1986. Church choirs are also common. However, they sing traditional hymns with no instrumental accompaniment at all. Niueans are talented people who have charted and Include Harry Uasi Leki who was originally from the Village of Hakupu, who was in a band in the 1960s called "Simple Image" , which had 4 Chart topping hits including "Spinning Spinning Spinning" Feau Halatau from the Village of Hakupu, was a founding member and drummer of "The Radars" , he was known to be partially blind and this group won a TVNZ Music award in the 1970s 1980s. Tyree Tautogia was part of the NZ hip hop group called Smashproof, he is also a person of Niuean ancestry and descent. Tony Fuemana aka OMC, a Niuean descendant from the village of Mutalau topped the charts in 12 countries and won a few awards in New Zealand. Che Fu Ness topped the charts also and has won a few awards in New Zealand. Tony T aka Tony Nogotautama from the village of Hakupu, was part of the famous band Ardijah and D Faction, which released the popular cover "Down in the Boondocks"

Three Niuean LPs have been released on Vinyl which were pressed when Niueans travelled for the South Pacific Arts Festivals in Suva & Rotorua. Many Niuean Cassette Tapes and CDs have been produced and made over the years in Australia, New Zealand and Niue. Victa Talima released a cassette tape in Sydney, Australia. It was called "Neva" and was released in 1997. It included his cult classic remake of Titania Talagi's hit "Koe Fisi Siale" and pretty popular among Niueans in the world. He released two CDs, one called "Hihina Mata" (2000) and "Vela" (2006) with moderate success and with some popular tunes. His song "Tolitoli" from the Hihina Mata album was one of the First Niuean songs to be banned from Niuean Radio station BCN for its explicit lyrics. Niue had a Recording studio called Manaia Studios, which produced a few artists famous to Niueans they included, Malakava Sisters (Daughters of Titania and Matalose Talagi; they sang the cult classic "Tama Afine Niue" and covered popular hits "Koe Auro Moe Alio" , Teuila and Frances (Sung the song "Fakatai a Susana" ), Sionepaea Kumitau (Sung the songs "Haku Loto Paiki" & "Fano Au He Tau" , Bommo & Co (Kimray Vaha), Falala Niue (Compilation of songs for the 1999 Miss Niue pageant, includes popular hits "Alito Mata He Fuata" ; This was sung by Coral Pasisi & Jackson Hekesi. this song was composed for Miss Fiafia Rex, written by Tagaloa Rex Cooper. "Falala Mai Fineone" sung by the Hakupu Youth. Tomanogi (Husband and wife Duo Tom & Ligimanogi Misikea, composer of the popular Huvalu Forest Conservation party song "Ta Kalali")

Ta Kalali has been covered a few times, Jolly Talima & The Talima Band, covered this song for the Çyclone Heta album. Jackson Hekesi (J'love) covered this song for his 'Blast from the Past' album. Napoleon Manetoa & The Lost Liku Lovers, released the CD 'Neva' ; It included many known hits and a few new songs never heard before. It included the tracks Pa pa Seliga, Ko E Kufani, Kua Amanaki and many more. Other Niuean groups or artists to release music are Kuma Mo Feke, Mefi Fifita, Malcolm Lakatani, Sheelagh Cooper, James Viliua, Tina Tuibenau, Brad Etuata, Annette Posimani, Jayjay Poumale.