Кіріспе

Крикет заңы
Крикет термині

Крикетте, екінші таяқ көтерген және бірінші таяқ көтерген командадан айтарлықтай аз ұпай жинаған командаға соңынан ұруға мәжбүр болуы мүмкін: бірінші таяқ көтеруден кейін дереу екінші таяқ көтеру. Соңынан ұруды бірінші таяқ көтерген команда жүзеге асыра алады, бұл тең нәтижеге жету мүмкіндігін азайтуға бағытталған, екінші команданың екінші таяғын ертерек аяқтауға мүмкіндік береді және бірінші таяғында айтарлықтай жақсы болған команданың екінші таяғын жабық деп жариялаудан аулақ болу үшін, олар матчты жеңуге тырысады, нәтижесіз командаға артықшылық беруге болмайды.

Қалыпты рет
1. "А" командасының бірінші таяғы
2. "Б" командасының бірінші таяғы
3. "А" командасының екінші таяғы
4. "Б" командасының екінші таяғы (қажет болған жағдайда)

Соңынан ұру реті
1. "А" командасының бірінші таяғы
2. "Б" командасының бірінші таяғы
3. "Б" командасының екінші таяғы
4. "А" командасының екінші таяғы (қажет болған жағдайда)

Соңынан ұру тек әр команда әдетте екі рет таяқ көтеретін крикет түрлерінде ғана болады: атап айтқанда, отандық бірінші сыныптық крикет және халықаралық тесттік крикет. Крикеттің осы түрлерінде команда кем дегенде үш таяқ аяқталмайынша матчты жеңе алмайды. Егер жоспарланған уақыт бітіміне дейін үш таяқтан кем аяқталса, матчтың нәтижесі тек тең болады. Соңынан ұруды жүзеге асыру туралы шешімді бірінші таяқ көтерген команданың капитаны қабылдайды, ол ұпайды, екі тараптың күшін, ауа райы мен алаңның жағдайын және қалған уақытты ескереді. Соңынан ұруға қатысты ережелер Крикет заңдарының 14-бабында көрсетілген.

Сынақ матчтары

Тек төрт рет ғана тестілік крикет тарихында, екінші мүмкіндік алған команда матчты жеңіп шықты. Кездейсоқ болғанымен, Австралия осы матчтардың алғашқы үшеуінде жеңіліске ұшырады. Ал төртінші матчта Жаңа Зеландия Англияны жеңді.

1894-95 ж. күл

Сиднейдегі бірінші тестің алғашқы иннингінде Австралия 586 (Сид Грегори 201, Джордж Гиффен 161) ұпай жинап, Англияны 325 ұпайға тасқа басқан болатын. Англия 437 ұпаймен жауап берді, осылайша 176 ұпаймен өзгеден басым түсті. Дегенмен, төртінші күні ойын аяқталғанда Австралия 113/2 есебімен жеңіске жақын болды. Бірақ түні бойы қатты жаңбыр жауып, (сол кезде алаңдар ойын күндері арасында жабылмайтын еді), келесі күні таңертең Англияның сол жақтан лақтыратын баяу боулинг шеберлері Бобби Пил мен Джонни Бриггс, жабысқақ викетте ойнауға мүмкіндік бермейтіндей болды. Англия Австралияны 166 ұпайға ұтып, 10 ұпаймен жеңіске жетіп, серияны 3–2 есебімен жеңді.

Ботамның тесті: Англия - Австралия, Хедингли, 1981

1981 жылы Англияның Иан Ботам австралиялықтарға қарсы ойында капитан ретінде жақсы өнер көрсетпеді. Австралия құрамасы сол кездегі үздік Вест-Индия командасынан кейін екінші орында тұрды және Денис Лилли, Терри Алдерман және Джефф Лоусоннан тұратын қауіпті шабуылға ие болды. Жазғы алты тестілік «Пепел» (Ashes) сериясының алғашқы екі матчында жеңіліске ұшырап, біреуін тең түсіргеннен кейін Ботам капитандықтан бас тартты. Ботамның орнын басып алған Майк Брирли үшінші тестіде, Хединглиде қайтадан команданы басқарды. Бұл ойын нашар басталды: Австралия 401 ұпай жинады (Джон Дайсон 102; Ким Хьюз 89; бірақ Ботам 6–95 алып, Англияны 174 ұпайға тоқтатып, екінші ойынды бастауға мәжбүр етті (Лилли 4–49; Лоусон 3–32). Иннингстегі жалғыз жарқын сәт – Ботамның 50 ұпай жинауы болды (ол капитандыққа тағайындалғаннан кейін 13 матч өткен соң алғаш рет). Екінші иннингсте Ботам Англия 105–5 есептесiмен, әлi де 126 ұпайға қалып қойғанда ойынға қосылды. Жағдай жақсармады: Джеффри Бойкотт пен Боб Тейлор да осыдан кейін шығып кетті, ал Англия 135–7 есептесiмен, әлi де 92 ұпайға қалып қойғанда, жеңіліске ұшырауы мүмкін болды. Барлық есептер бойынша, екі жақтың да ойынды ұтып беруге болатынына сенімді болды. Ladbrokes Англияның Хединглидегі тестіде жеңіске шығуына 500–1 коэффициент ұсынды. Грэм Диллей оған қосылғанда, Ботамның: «Жарайды, көңіл көтерейік» дегені хабарланды. Ботам төменгі сапынан қолдау алып, 149 ұпай жинап, Англияға 129 ұпайлық аз ғана артықшылықты сыйлады. Келесі күні, жігерленген Боб Уиллис 8–43 алып, Австралия 111 ұпайға құлдырады.

Үндістан мен Австралия, Эден бақшасы, 2001

Австралия, бұрынғы 16 тестілік матчында жеңіске жеткен, соның ішінде екі команда арасындағы үш тестілік серияның бірінші матчында, екінші тестінің бірінші иннингінде 445 ұпай жинап, Үндістанды 171 ұпайға шектеді; тек В.В.С. Лаксман (59) және Рахул Дравид 25 ұпайға жетті. Үндістан үшін жалғыз жарқын нүкте Харбхажан Сингхтің добы болды, ол 7/123 табалдырықпен, оның ішінде хет-трик жасады (Рикки Понтинг, Адам Гилкрист, Шейн Уорн). Содан кейін Австралия фоллоу жасады. Лаксман 3-ші күнің соңында ойынға кіріп, 281 ұпаймен матчтың және серияның бағытын өзгертті, ол сол кездегі үнді тестік ойыншысы үшін рекордтық көрсеткіш еді. Ол Дравидпен серіктестік құрып көп зиян келтірді, ол 180 ұпай жинады; екеуі де төртінші күні бойы алаңда болды. Үндістан екінші иннингте 657/7 есебіне жетті (383 ұпаймен басымдық), соңғы күні түскі асқа дейін жарияланды (Австралияға жалпы ұпайға жету үшін жеткіліксіз уақыт берді, осылайша кем дегенде теңдікке қол жеткізді). Сайысқа дейін Австралия 161/3 ұпай жинады, ал теңдік ең мүмкін нәтиже болып көрінді. Бірақ, бірнеше минут ішінде Австралия 31 доптың ішінде 8 ұпайға 5 қақпадан айырылды. Харбхажан бір оверде алғашқы екі қақпаны алды, содан кейін Сачин Тендулкар үш қақпаны тез қуып жете алды. Австралия екінші иннингте 212 ұпайға құлап, Үндістан жеңіске жетті. Харбхажанның керемет добына қарамастан – 6/73, алғашқы иннингтегі жеті қақпасымен қатар – Лаксман матчтың үздік ойыншысы атанды. Үндістанның 171 ұпаймен жеңісі команданың төрт тестілік жеңісінің ең ірісі болды (Англияның жеңіс маржасы 20 ұпайдан аспады), және бұл тарихта бір команданың фоллоу жариялап, сонда да жеңіске жеткен жалғыз жағдай еді. Саурав Гангулидің басшылығымен Үндістан үшінші тестіде жеңіске жетіп, осылайша серияны жеңіп алды. Лаксман екі иннингте де жартылай ғасырлық ұпай жинады, ал Харбхажан 32 қақпа алып, серияның үздік ойыншысы атанды.

Жаңа Зеландия - Англия, Веллингтон, 2023

Жаңа Зеландия тарихта тестілік матчты "кейіннен ойнаудан" (following on) жеңіп алған үшінші команда болды, Веллингтондағы драматикалық соңғы күні Англиядан тартысқа түсіп, бір ұпаймен жеңіске жетті. Нейл Вагнер түстен кейінгі сеанста қысқа доптармен шабуыл жасап, ойынды өзгертті, ал Басин Резервіндегі шиеленіс күшейгенде соңғы викетті алып, қайта оралуды аяқтады. Англия бірінші иннингте 435/8 есебімен жариялады, Джо Рут пен Гарри Брук әрқайсысы 150-ден астам ұпай жинады. Жаңа Зеландияның бірінші иннингі 209 ұпайда аяқталды, Том Бланделл мен капитан Тим Саутхидің қарсы тұруы залалды 227 ұпайға дейін шектеді. "Кейіннен ойнаудан" кейін Жаңа Зеландия 162 оверде 483 ұпай жинады, 4 жартылай ғасыр және Кейн Уильямсонның 132 ұпайы Англияға 258 ұпайдан мақсат қойды. Англия маңызды серіктестік құруда қиындыққа тап болды, ал Бен Фоукс 251/9 есебімен шыққаннан кейін, құйрық шебіндегі Джек Лич пен Джеймс Андерсон Андерсон қақпашыға қарай бұрылысқан допты жібергенге дейін тағы 5 ұпай ғана қосты, нәтижесінде ойынды жоғалтты. Даулы жағдай бойынша, алдыңғы доп кең деп танылуы керек еді, өйткені ол соққышының басынан жоғары ұшып өтті, ал қосымша 1 ұпай матчты тарихтағы үшінші тең ойын ретінде аяқтауы мүмкін еді.

22-24 шілде 1847 жылы МКК мен Суррей арасындағы матч

1847 жылы Овалдағы матчта МКК үш күндік ойында Суррейдің 197 ұпайына жауап ретінде 91 ұпайға тоқтады. Осы кездегі ережелер бойынша, МКК-ға екінші мүмкіндік берілді (follow-on), олар 216 ұпай жинап, Суррейді 101 ұпайға шығарып, 9 ұпаймен жеңіске жетті.

Округтік чемпионат Уорвикшир - Гэмпшир, 1922

1922 жылы Эджбастонда Гэмпшир командасы Уорвикширдің 223 ұпайына жауап ретінде бар болғаны 53 доп пен 40 минут ішінде 15 ұпайға қырылып шықты; Гэмпширдің жалпы ұпайы – бірінші сыныптағы толық аяқталған иннингтер арасындағы жетінші ең төменгі көрсеткіш. Уорвикшир екінші рет ойнауға мәжбүрлегеннен кейін, Гэмпшир тарихи 521 ұпай жинап, Уорвикширді 158 ұпайға аударып, 155 ұпаймен жеңіске жетті. Гэмпширдің бірінші иннингтегі 15 ұпайы – округ тарихындағы ең төменгі көрсеткіш және 2022 жылға дейін матчты жеңген команданың толық аяқталған иннингі бойынша ең төменгі көрсеткіш болып табылады.

Тарих

1744: Ереже болған жоқ. 1787: Бірінші рет тіркелген жағдай; сол кезде бірінші иннингте қалып қойған команда, кемшілігіне қарамастан, қайтадан ойнауға міндетті болды (екінші команда ойнағанда еселігі). 1835: Заңдарға қосылды, 100 ұпайдан кем болған жағдайда міндетті болды. 1854: 80 ұпайдан кем болғанда міндетті. 1894: 120 ұпайдан кем болғанда міндетті. 1900: Үш күндік матчта 150 ұпай, екі күндік матчта 100 ұпай, бір күндік матчта 75 ұпайдан кем болғанда, қалау бойынша жариялау мүмкіндігі болды. 1946: Эксперименттік заң бірінші күні 300 ұпай жинаған командаға жариялауға рұқсат берді. 1951: Команда кез келген уақытта жариялай алады. 1957: Жоғарыда аталған заң күшіне енді. Қарсы команда капитанымен келісім бойынша жариялауға болмады. 1961: Округтік чемпионатта қолданыстан шығарылды, бірақ 1963 жылы қайта қолданысқа енгізілді. 1980: Бес күндік матчта 200 ұпай, үш немесе төрт күндік матчта 150 ұпай, екі күндік матчта 100 ұпай, бір күндік матчта 75 ұпайдан кем болғанда қалау бойынша жариялау мүмкіндігі болды.

Басқа спорт түрлерінде

Кейбір бейресми бейсбол ойындарында "фоллоу он" ережесінің өзгертілген түрлері қолданылады.