Камбариялық саяхатшы, Боготада туған аристократ отбасы. Әкесі – Корольдік есепші, ал анасы – Корольдік аудиторияның адвокатының қарындасы. Тарихымен танысыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Колумбиялық саясаткер
Богота жергілікті ауданы
Colombian politician
the locality of Bogotá
Ерте өмір
Нариньо ақсүйек отбасында дүниеге келген. Ол Галисиядан шыққан испан Висенте Нариньо-и-Васкес пен Каталина Альварестің үшінші ұлы болды. Оның әкесі 1751 жылы Жаңа Гранадаға Жаңа Гранаданың патшалық есебін жүргізушісі ретінде көшіп келді, Сантафеде (қазіргі Богота) алғашқы ұнтақ фабрикасын басқарды, кейін бас бухгалтер болып тағайындалды, және 1778 жылы қайтыс болғанға дейін маңызды қызмет атқарды. Нариньоның анасы Корольдік соттың адвокаттарының бірі Мануэль Альварес дель Касалдың қарындасы болды. Нариньо және оның көптеген туыстары кітаптармен толы ортада өсті. Оның балалық шағы туралы мәліметтер аз, бірақ ол 1604 жылы құрылған Боготадағы танымал иезуит мектебі – Colegio Mayor de San Bartolomé-де оқыған көрінеді. Нариньо 1785 жылы Магдалена Ортега-и-Месаға үйленді, олардан алты бала дүниеге келді. Ол кезде ол-ақ саудагерлікпен айналысып, саясатқа белсенді қатысқан. 1789 жылы ол Сантафенің қарапайым майоры және ондықтардың бас қазынашысы болып тағайындалды. 1793 жылы ол жеке баспаханасын ашып, үкіметтен баспаға рұқсат алуға лицензия алды, бұл кейін оған мәселе туғызды.
Nariño was born to an aristocratic family. He was the third son of Vicente Nariño y Vásquez, a Spaniard from Galicia, and Catalina Álvarez. His father had moved to New Granada in 1751 as Official Royal Accountant of New Granada, headed the first gunpowder factory in Santafé (modern day Bogotá), and was later promoted to Major Accountant, an important role that he played up to his death in 1778. Nariño's mother was the sister of Manuel Álvarez del Casal, one of the attorneys of the Royal Audience. Nariño and his numerous siblings grew up surrounded by books. Details about his early life are scarce, but apparently he studied in the Colegio Mayor de San Bartolomé, a well known Jesuit school in Bogotá, which had been founded in 1604. Nariño married Magdalena Ortega y Mesa in 1785, with whom he had six children. By then, he was already a merchant and proactively involved in politics. In 1789, he was appointed ordinary major of Santafé, as well as General Treasurer of Tithes. By 1793, he had opened his own print shop, and had obtained a license from the government to be allowed to print, which would later bring him trouble.
Ерте саяси қызметі
Нариньо зиялылыққа құштарлық танытып, француз және американ революцияларының көшбасшыларының саяси идеологиясына тәнті болды. Оның әсерлі кітапханасында мантияның үстінде Бенджамин Франклиннің суреті ілінген еді. Жастық шағында Нариньо Колумбияның Богота қаласындағы прогрессивті жастар арасында зор ықпалға ие болды, ол "Қасиетті орын" деп атаған құпия саяси жиналыстарды өткізді, онда тәуелсіздік қажеттігі және оған жету жолдары талқыланды. Бұл жиналыстарға кейін танымал болған Хосе Антонио Рикаурте и Ригуэйро, Луис де Рийо, Мануэль Торрес және Франсиско Антонио Зеа қатысты. Нариньо осы кездесулердегі ең ашық және сөзді қатысушылардың бірі болды және оның революционер әріптестері оған зор құрмет көрсетті. 1794 жылы Нариньо француз Ассамблеясы таратып жатқан «Адам құқықтары туралы декларацияның» көшірмесін алды. Ол «Адам құқықтары туралы декларацияны» француз тілінен испан тіліне аударды және жеке баспасынан бірнеше данасын басып шығарды. Содан кейін ол осы аударма кітапшаларды өзімен бірдей ойлы достарына таратты. Кітапшаның көшірмелері континенттің түкпір-түкпіріне таралып, сол кездегі саяси сананы қозғады. Үкімет бұл материалды көп ұзамай тауып алды, ал табылған барлық даналары өртеліп жіберілді. Нариньо 1794 жылдың 29 тамызында тұтқындалды, оның «Қасиетті орын» жиналыстарына қатысқан көптеген әріптестері де тұтқындалды, және жыл соңында және келесі жылы сотталуға түсті. Оның адвокаты Хосе Антонио Рикаурте и Ригуэйро да тұтқындалды, сондықтан басқа адвокат оның ісін қорғауға батыл бармады, ал ол және оның ізбасарлары саяси топтағы жетекші рөлі үшін Африкаға он жылға түрмеге жабылып, Оңтүстік Америкадан жер аударылды. Бұған қоса, оның барлық мүлкі тәркіленді. Нариньо бұрын ондық жинаушы (Recaudador de diezmos) болып жұмыс істеген және осы қызметінен туындаған алаяқтыққа да айыпталды. Алайда Нариньо Кадисте қашып құтылуға үлкерді, содан кейін 1795 жылы Парижге қашып кетті, онда ол француз революциясын және оның салдарын зерттеуге берілді. Бұл оны орталықтандырылған үкіметтің үкімет нысанының артықшылығына көндірді. Францияда біраз уақыт өткізгеннен кейін, Нариньо ағылшыздан экономикалық және әскери қолдау іздеп Англияға барды, бірақ одан бас тартқаннан кейін Сантафеге (қазіргі Богота) қайтуға шешім қабылдады. Ол жасырын түрде саяхат етті, бірақ ақырында 1797 жылдың 19 шілдесінде билік органдарына бағынуға мәжбүр болды. Түрмеде ол туберкулезбен ауырады. 1803 жылы денсаулығына байланысты босатылып, біртіндеп сауығып кетті. Алайда 1809 жылы Наполеонның Испанияға басып кіруіне байланысты барлық колониялардағы аласапырандықтан кейін көптеген адамдар тәуелсіздік туралы талқылау үшін жасырын түрде кездесе бастады. Осы қастандықшылардың кейбірі, олардың ішінде діни қызметкер Андрес Росильо и Меруело, үкіметті құлату және оның орнына республика құру туралы сөз бастады, ал Нариньо есімі тарай бастады. Бұл туралы естіген вице-король Амар-и-Борбон көтерілісті басталуына дейін басып тастауды шешті, ал Нариньо Американың барлық колонияларында көтерілістер басталғанда тағы да тұтқындалды. Ол Картахена-де-Индиастағы түрмеге ауыстырылды, бірақ ол қысқа уақытқа қашып құтыла алды, бірақ 1809 жылдың 20 желтоқсанында Санта-Мартада қайтадан тұтқындалды. Нариньо Картахенада түрмеде қалды және Пуэрто-Рикоға жіберілуге жаздады, бірақ ол 1810 жылдың маусым айында, қаланың тәуелсіздік жариялауынан кейін босатылды. Түрмеден босатылғаннан кейін, ол отбасына оралғанға дейін Картахенда бірнеше ай күтуге мәжбүр болды. 1810 жылдың желтоқсан айында Нариньо Сантафеге оралып, Испаниядан тәуелсіз егемен мемлекет құруға белсенді қатысты.
Nariño was intellectually curious and admired the political ideologies of the leaders of the French and American Revolutions. In his impressive library there was a portrait of Benjamin Franklin above the mantle. In his youth, Nariño was a strong influence among the progressive young people of Bogotá, Colombia, hosting secret political gatherings that he called "The Sanctuary," where the need for independence and the means of achieving it were discussed. Attendees included later notables es, José Antonio Ricaurte y Rigueiro, Luis de Rieux, Manuel Torres and Francisco Antonio Zea. Nariño was one of the most outspoken and articulate participants at these meetings, and was widely respected by his fellow revolutionaries. In 1794, Nariño procured a copy of the "Declaration of the Rights of Man", which was being distributed by the French Assembly. He translated the Declaration of the Rights of Man from its original French into Spanish and printed several copies from his own private press. He then circulated these translated pamphlets among his politically like minded friends. Copies of the pamphlet were distributed to all corners of the continent and created a stirring in the political mentalities of the time. The government soon discovered the material, and any copy that was found was burned. Nariño was arrested on August 29, 1794, as were many of the fellow attendees of his Sanctuary meetings, and underwent trials during the rest of the year and the next one. His attorney, José Antonio Ricaurte y Rigueiro, was arrested as well, so no other lawyer wanted to defend his case, and he and his followers were sentenced to ten years of imprisonment in Africa for his leading role in the political group and was exiled from South America. In addition to this, all his property was confiscated. Nariño had previously worked as a tithe collector (Recaudador de diezmos) and was also accused of fraud resulting from this activity. Nariño managed to escape in Cádiz, however, and then fled to Paris in 1795, where he devoted himself to the study of the French Revolution and its aftermath. This convinced him of the idea that centralized government was a superior form of government. After spending some time in France, Nariño went to England to look for economic and military support from the British but when he was denied it, he decided to return to Santafé (modern day Bogotá). He traveled in disguise, but eventually he found himself forced to surrender to the authorities, on July 19, 1797. In prison he contracted tuberculosis. He was finally released in 1803, due to his health, and he recovered little by little. By 1809, however, following the unrest all around the colonies over the Napoleonic invasion of Spain, many people started to meet clandestinely to discuss independence. Some of these conspirators, among them the priest Andrés Rosillo y Meruelo, started discussing a coup to overthrow the government and establish a republic in its stead, and the name of Nariño started circulating. Hearing of said rumors, viceroy Amar y Borbón decided to crush the rebellion before it started, and Nariño found himself arrested yet again when insurrections started to break all over the American colonies. He was moved to the prison in Cartagena de Indias, although he managed to escape briefly, only to be captured again on December 20, 1809, in Santa Marta. Nariño remained imprisoned in Cartagena, and was about to be sent to Puerto Rico, but he was freed in June 1810, following the city's declaration of independence. Following his release from prison, he had to wait for a few months in Cartagena before returning to his family. In December, 1810, Nariño returned to Santafé, and became deeply involved in the creation of a sovereign state, independent from Spain.
Тәуелсіздік декларациясының салдары және "Ақымақ Отан"
Бүкіл елде хунталар құрылғаннан кейін, испан тәжінің орнына қандай үкімет орнатылуын анықтау кезінде терең даулар туды. Әсіресе, Гранаданың бұрынғы Жаңа Патшалығының орнына біртұтас мемлекет құрылуы керек пе, әлде провинциялар автономиялы және тәуелсіз мемлекеттерге айналуы керек пе деген мәселелер қызу пікірталас тудырды. Картахена провинциясы бастаған провинциялар оларға тең құқықтар беретін федералдық шешімді қалады және бұрын испан билігіне мойынсұнғандай, енді астанадан келген билікке де мойынсұнуға ниетті емес еді. Керісінше, бұрынғы вице-патшалық астанасы Санта-Фені ұстаған Кундинамарка провинциясы ең бай және ең халқы көп провинция болды және ол ескі режимнің билігін мұраға алатынын болжады. Оның басшылары федералистік үкіметпен бірге келетін билік пен жеңілдіктерді жоғалтудан қорқады. Картахена хунтасы Медельинде провинциялардың халқына пропорционалды өкілдікпен жеке Бас конференцияны шақырғанда, Санта-Фе Жоғарғы хунтасы оған қарсы әрекет етуді шешті. Ол әр провинциядан уақытша үкімет құру үшін делегаттарды жіберуге шақырды, ал жалпы конгресс бүкіл Жаңа Гранада үшін Конституциялық Ассамблеяны құру үшін шақырылды. Нариньо Санта-Феге дәл уақытында оралып, Жаңа Гранаданың Біріккен провинцияларының Конгресін ұйымдастыруға қатысып, хатшы болып тағайындалды. Конгресс басынан-ақ ретсіздікке толы болды, өйткені оған тек бірнеше провинциядан (Санта-Фе, Сокорро, Неива, Памплона, Новита және Марикита) келген делегаттар қатысты. Сондай-ақ, Момпос (сол кезде Картахена провинциясының бір бөлігі) және Согамосо қалаларының делегаттары провинция деп есептелуі керек пе деген мәселеде терең дау туды. 1810 жылдың 22 желтоқсаны мен 1811 жылдың 2 ақпаны аралығында өткен конгресте Нариньо Конгрессті Санта-Феде тұрақты түрде орналастыруды қолдады, бірақ провинциялар бұл ұсынысты қабылдамады, олар мұны Санта-Феге басымдық беруге тырысу деп қарады. Тераң келіспеушіліктерден кейін Конгресс бір айдан кейін таратылды, өйткені мүшелері отырыстарға қатысуын тоқтатты. Провинциялар өздерінің автономиялық үкіметтерін құрумен айналысып жатқандықтан, Хорхе Тадео Лозано басшылығымен Санта-Федегі Жоғарғы хунта провинция үшін конституциялық ассамблея шақырды. 1811 жылдың наурыз айында провинция "Кундинамарка штатының Сайлаушылар алқасын" шақырды, ол келесі айда Лозано президенті ретінде Кундинамарканың еркін және тәуелсіз мемлекетінің құрылуын жариялаған конституцияны қабылдады. Бұл конституция АҚШ Конституциясының үлгісімен жасалған және Кундинамарканы католик және конституциялық монархия ретінде бекітті, билігінде болмаған Фердинанд VII басқарды (ол Испаниядан толық тәуелсіздігін тек 1813 жылдың тамызында жариялады). Конституция көбінесе федералистік болғанымен, оның мәтінінде орталықшыл идеялар да байқалды және ол басқа провинцияларды аннексиялауды көздеді, олар провинциялық конституцияға бағынуға тиіс болды. Жақында жесір қалған Нариньо 1811 жылдың 30 тамызында Санта-Фе қаласының мэрі болып тағайындалды және ол орталықшылдықты жақтағандықтан, 1811 жылдың 14 шілдесінде жариялай бастаған "La Bagatela" (немесе "The Triffle") газеті арқылы орталықшыл ұстанымдарды нығайтуға кірісті. Соғыста жарақат алғаннан кейін, оның қазасы туралы жалған хабар тарады, ал қалған әскерлердің көп бөлігі шашырап кетті, тек 400-і ғана Попаянға оралды. Көмек күтіп, Нариньо өзінің қалған азаматтарына хабарлап, офицерлерін Попаянға қайтаруды шешті. Нариньо майданда дерлік жалғыз қалды және айналадағы тауларға жасырынуға тырысты, бірақ 14 мамырда роялистік барлаушылар оны ашқанда аш және шаршаған күйде өзін тапсырды. Ол соғыс біту туралы келіссөздер жүргізе алады деп үміттенген. 1814 жылдың мамыр айында Пастоға жеткізілді, содан кейін 1815 жылдың 15 шілдесінде Кито арқылы Кадистегі корольдік түрмесіне жіберілді. Одан Лимаға жіберіліп, Кадиске кемемен жеткізілді. Нариньо келесі төрт жыл бойы Кадисте тұтқын болып қалды.
Following the formation of Juntas all over the country, profound divisions became evident when trying to determine what type of government should be placed instead of the Spanish crown. In particular, disagreements on whether there should be a single state in the place of the old New Kingdom of Granada or whether the provinces should become autonomous and independent states became a matter of heated debate. The provinces, led by the province of Cartagena, called for a federal solution that gave them equal rights, and were not willing to submit to authorities sent from the capital just like they had submitted to Spanish authorities in the past. In contrast, the province of Cundinamarca, which held the former viceroyal capital, Santafé, was the richest and most populous province, and assumed that it would inherit the authority of the old regime, its leaders fearing the loss of power and privileges that would come with a federalist government. When the Cartagena junta called for a separate General Conference in Medellín, where each province would be represented in proportion to their populations, the Supreme Junta of Santafé decided to counter by inviting each province to send a delegate to form an interim government while a general congress was summoned to establish a Constitutional Assembly for the whole New Granada. Nariño returned to Santafé just on time to participate in the organization of the Congress of the United Provinces of New Granada, being appointed secretary. The congress was irregular from the start, as it was formed by delegates from barely a handful of provinces (Santa Fe, Socorro, Neiva, Pamplona, Nóvita, and Mariquita), and was deeply divided on whether the cities of Mompós (by then part of the Cartagena province) and Sogamoso, which had sent delegates, should be considered provinces. In the congress, held between December 22, 1810, and February 2, 1811, Nariño was the leader of a push to establish the Congress permanently in Santafé, a proposal that was rejected by the provinces, which saw in this a push for deferral to Santafé, Following profound disagreements, the Congress was dissolved barely more than a month later, when the members stopped attending the sessions. As provinces were already busy establishing their own autonomous governments, under the lead of Jorge Tadeo Lozano, the Junta Suprema in Santafé called for a constitutional assembly for the province. In March, 1811, the province convened a "Constituent Electoral College of the State of Cundinamarca," which promulgated a constitution the following month declaring the creation of the Free and Independent State of Cundinamarca, with Lozano as president. This constitution followed the model of the Constitution of the United States, and established Cundinamarca as a Catholic and constitutional monarchy, under the absent Ferdinand VII (it would only declare full independence from Spain in August 1813). While the constitution was mostly federalist, centralist ideas were evident in its writing, and it provided for the eventual annexation of other provinces which would then have to obey the provincial constitution. Nariño, who was recently widowed, was appointed as mayor of the city of Santafé on August 30, 1811, and being a fervent centralist, started pushing for a strong centralist position from the newspaper he created, La Bagatela (or The Triffle), which he started publishing on July 14, 1811. After being wounded during combat, a false rumor of his death was spread, and most of the remaining soldiers scattered, only some 400 returning to Popayán. Waiting for reinforcements, Nariño decided to send his officers back to Popayán while he harangued his few remaining troops. Nariño was left practically alone in the battlefield, and attempted to hide in the surrounding mountains, but finally surrendered himself when Royalist scouts found him, hungry and exhausted, on May 14. He had hoped he would be able to negotiate an armistice. He was taken into Pasto in May 1814, and then sent to the Royal prison at Cádiz via Quito on July 15, 1815. From there, he was sent to Lima, where he was taken by ship to Cádiz, arriving on the first weeks of March, 1816. Nariño would remain a prisoner in Cádiz for the next four years.
Кейінгі жылдар
Нариньо 1821 жылы Рафаэль дель Риегоның көтерілісінен кейін түрмеден босатылып, Бояка шайқасындағы республикалық жеңістен соң Испаниядан тәуелсіздік алған Колумбияға оралды. Нариньо 1821 жылы Ұлы Колумбия президенттігіне кандидаттардың бірі болды, бірақ Кукутада өткен конгресте Симон Боливардан 50-ге 6 дауыс айырмасымен жеңіліп, екінші орынды иеленді. Ол вице-президент сайлауында да жеңілді, Франсиско де Паула Сантандер (бұрынғы федералист әскер) бірнеше қызу дауыс беру раундтарынан кейін 38-ге 19 дауыс есебімен жеңіліске ұшырады. Сантандер мен басқалары шайқаста жеңіске жеткенімен, Нариньо жеңе алмады, бұл оның беделіне ауыр соққы болды. Осы жылы Кукутада жаңа мемлекеттің конституциясын жасау үшін құрылтай жиналысы өтті. Нариньо 1821 жылы саяси жеңіліске ұшырап, денсаулығы нашарлаған күйде, көп жылдық күрес пен түрмеден кейін Сантафеге, енді ресми түрде Богота деп аталатын қалаға оралды. Ол номиналды ғана билігі бар әскери қолбасшы болып тағайындалды. Ол бұл қалада "Ақымақ Отан" дәуіріндегідей танымал болмады. Бұрынғыдай, "Ла Багатела" газетін құрғандай, Сантандер мен оның үкіметіне қарсы наразылығын жариялау үшін "Лос Торос де Фуча" ("Фуча бұқалары") газетін шығаруға шешім қабылдады. Бірақ Лозанодан айырмашылығы, Сантандер әлсіз болған жоқ, Нариньо билікке оралудың орнына Сантандердің тергеуіне түсті. Оның жаулары оның Кундинамаркадан шыққандығына байланысты билікте болуына қарсы болды. Оның өмірбаяншыларының (көптеген жағдайда жақтастары) айтуынша, сайлауда жеңіліске ұшыратпау үшін оны мемлекеттік қаражатты жымқыру, қорқақтық және сатқындықпен айыптады, бірақ Нариньо өзін қорғауға тырысты. Шаршап, туберкулезбен ауырған ол қоғамдық қызметтен бас тартып, Вилла-де-Лейваға көшуді шешті. Нариньо 1823 жылдың 13 желтоқсанында Колумбияның ұлттық батыры болып танылып, сол жерде қайтыс болды.
Nariño was freed from imprisonment in 1821, following the revolt of Rafael del Riego, and returned to his home country, Colombia, now independent from Spain after the republican victory at the Battle of Boyacá. Nariño was one of the candidates for election to the presidency of Gran Colombia in 1821, which he lost to Simón Bolívar by the significant margin of 50 to 6 votes in the Congress held at Cúcuta, finishing second. He also lost the election for vice president, with Francisco de Paula Santander (a former federalist soldier) eventually defeated by a 38 to 19 vote margin after several heated rounds of voting. Santander and others had been victorious in battle, while Nariño was not, and his popularity had been severely affected. This is also the year where a constituent assembly met in Cúcuta to draft a constitution for the new state. Nariño returned to Santafé, now officially called Bogotá, in 1821, defeated politically and in poor health, following the many years of struggles and imprisonment. He was appointed military commander, a nominal charge without effective power. By then, he had lost the popularity he had enjoyed in the city during the Foolish Fatherland times. As he had done before with La Bagatela, he decided to create a newspaper: "Los Toros de Fucha" (The Bulls from Fucha), to publish his opposition against Santander and his government, but unlike Lozano, Santander was far from weak, and Nariño instead of returning to power came to be interrogated by Santander. His enemies did not want him to be in power because of his origin from Cundinamarca. According to his biographers (arguably partisans), to make sure he did not get elected they accused him of malfeasance of public funds, cowardice, and treason, but Nariño managed to defend himself. Tired and ill with tuberculosis, he decided to quit his public roles and move to Villa de Leyva. Nariño died there on December 13, 1823, having become a national hero of Colombia.
Мұра
Испанияға қарсы тәуелсіздік соғысында маңызды емес рөл атқарғанымен, Нариньо өз заманында және кейін сепаратистік идеялардың алға басушысы ретінде кеңінен танылды. Ол Колумбияның ұлттық әнұранының соңғы шумағында еске алынады. Боготадағы оның ескерткіш мүсінінің тұғырында: "Мен өзімнің елімді жақсы көрдім; осы махаббат қандай болғанын тек Тарих айтады" деген сөздер жазылған. Колумбия Республикасының Президенттік сарайы – Каса-де-Нариньо немесе Паласио-де-Нариньо оның туған жерінде салынды және оның құрметіне аталды. Нариньо облысы да оның құрметіне аталған. Нариньоның суреті 10 және 100 колумбиялық песо банкноттарында бейнеленген.
While playing a minor role in the independence war against Spain, Nariño was widely acknowledged at his time and afterwards as a precursor of separatist ideas. He is mentioned in the last stanza of the Colombian national anthem. At the foot of his memorial statue in Bogotá he is quoted: "I have loved my country; only History will say what this love has been." The presidential palace of the Republic of Colombia, Casa de Nariño or Palacio de Nariño, was constructed at the site of his birthplace and named in his honor. The department of Nariño was also named in his honor. Nariño's face has appeared in the $10 and $100 Colombian peso banknotes.