Кіріспе

Америка Азамат соғысы кезеңіндегі пушка түрі – Родман пушкасы. Бұл Одақ артиллериясының офицері Томас Джексон Родман (1815–1871) жасаған Америка Азамат соғысы кезеңіндегі колумбиадалардың бірнеше түрі. Пушкалар оқ-дәрілерді де, снарядтарды да атуға арналған. Бұл ауыр қарулар теңіз жағалауындағы бекіністерге орнату үшін жасалған. Олар 8 дюймдік, 10 дюймдік, 13 дюймдік, 15 дюймдік және 20 дюймдік калибрде шығарылған. Мөлшерінен басқа, барлық пушкалардың конструкциясы дерлік бірдей болды: иісті бөтелке тәрізді пішін, үлкен, жалпақ каскабельдер және көтергіш механизмге арналған тісті дөңгелектер немесе ұялар. Родман пушкалары – бұрынғы колумбиадалар сияқты, оқ салынбайтын камерасы жоқ нағыз пушкалар. Родман пушкаларының ерекшелігі – олардың қуыс құймалы болуы, бұл Родманның жаңа технологиясы еді, нәтижесінде құйма темірден жасалған пушкалар бұрынғыларынан әлдеқайда мықты болды.

Кастинг

Қарулар дәстүрлі түрде толық құйылып, одан кейін ортасы тесілген. Осы дәстүрлі әдіс бойынша, қару сырттан ішке қарай салқындатылды. Құймалар салқындағанда қысқарады. Әрбір кезекті қабат салқындағанда жиырылып, ортадағы әлі еріген металлдан шегіп, қуыстар мен кернеулі жарықтарды тудыратын. Орталық тесіктің бұрғылануы қуыстарды жойды, бірақ металлдың кернеуі әлі де сыртқа қарай бағытталған еді. Родман қаруды іштен сыртқа қарай салқындату әдісін ойлап тапты, осылайша салқындау кезінде кернеу емес, қысым пайда болды. Бұл қарудың мықтылығын едәуір арттырды. Родманның құю әдісімен қалыпқа құю алдында салқындату өзек орналастырылды. Бұл өзек төменгі жағы жабық, су өткізбейтін шойын түтікшені құрады. Оның ішіне астыңғы жағы ашық, кіші түтікше енгізілді. Ерітілген шойынды қалыпқа құйғанда, кіші түтікше арқылы су үлкен түтікшенің түбіне сорылды. Су екі түтікше арасындағы кеңістік арқылы көтеріліп, жоғарыдан ағып шықты. Металл салқындағанда су ағысы үздіксіз жалғасты. Қарудың іштен сыртқа қарай салқындатылуын қамтамасыз ету үшін, қару қалыпын қоршаған шойын ыдысқа от жағылып, қалыпты қызыл ыстық күйде ұстады. 8 дюймдік Родман колумбиадасы үшін өзек құюдан кейін 25 сағаттан соң алынды, ал өзек қалдырған кеңістік арқылы су ағысы тағы 40 сағатқа созылды. Бұл процесте көп мөлшерде су пайдаланылды. Ірі қарулар үшін салқындату кезеңі ұзағырақ болды және көбірек су жұмсалды. Қаруды салқындатқаннан кейін оны өңдеу жұмыстары басталды. Орталық тесік қажетті өлшемге дейін кеңейтілді, сыртқы беті тегістелді, тұғырлар тұғырлық токарлық станокта жасалды және вентиль тесігі бұрғыланды. Родман әдісімен құйылған колумбиадалар ғана емес, АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін Дальгрен XV дюймдік зеңбіректер де қуыс құймамен жасалды. АҚШ армиясына жеткізілген екі зеңбірекпен толық сәйкес келмеуі мүмкін 20 дюймдік қуыс құймалы зеңбірек Перуға сатылды. Родман қарулары Питтсбургтегі Форт Питт құю зауытында (Пенсильвания штаты); Скотт құю зауытында (Рединг, Пенсильвания штаты); Сайрус Алгер және Ко (Бостон, Массачусетс штаты); және Уэст-Пойнт құю зауытында (Колд-Спринг, Нью-Йорк штаты) құйылды.

Көлік

Родман зеңбіректері үш түрлі лафетке орнатылды: алдыңғы барбеттік лафет, ортаңғы барбеттік лафет және каземат лафеті. Бұл лафеттердің бәрі ұнтақталған темірден жасалған. Үш лафеттің де дизайны ұқсас болды, екі рельсті шассиге орналастырылған жоғарғы лафеті бар. Зеңбірек және жоғарғы лафет шасси бойымен кері итерілді. Шасси зеңбіректі солға немесе оңға бұру үшін айналды. Барбеттік лафеттер парапеттен ату үшін жасалған және тұрақты немесе уақытша бекіністерде қолданылуы мүмкін. Алдыңғы шүмек лафеті шассидің алдыңғы жағында айналды. Бұл зеңбірек орнатуын ықшамдады және зеңбірек пен экипажды амбразуралар мен траверстер арқылы жақсы қорғауға мүмкіндік берді. Ортаңғы шүмек лафеті зеңбірекке 360° бұрылу мүмкіндігін берді және жоғары бұрыштан атуға арналған зеңбіректер үшін мықтырақ болды, өйткені лафеттің ең мықты бөлігі – шүмек, зеңбірек жоғары бұрыштан атылғанда зеңбірек трубасының астында болатын. Каземат лафеттері тұрақты бекіністердегі казематтардан атуға арналған. Лафет негізінен алдыңғы шүмек лафетінің дизайны болды, шүмек шассидің алдындағы қабырғаға бекітіліп, зеңбірек амбразурасының астында орналастырылған. "Тіл" шассиді шүмекке жалғастырды. Каземат лафеттері барбет лафеттеріне қарағанда төмен профильді. 8 және 10 дюймдік Родман зеңбіректерін үш лафеттің барлығына орнатуға болады. 15 дюймдік Родман зеңбіректері екі типті барбет лафеттеріне орнатылды. Екі 20 дюймдік зеңбірек алдыңғы шүмек лафеттеріне орнатылды. Зеңбіректерді лафеттерге тасымалдау үшін шана арбалар қолданылды.

Өндіріс

Родманның барлық қарулары дизайны жағынан дерлік бірдей болды, иісті сода бөтелкесі пішінімен, айырмашылықтар тек қарудың мөлшерінде болды. Олар негізінен кемелерге қарсы дөңгелек оқтар мен снарядтарды атуға арналған тегіс ұңғылы қарулар еді. Қаруларды көтеру және түсіру көтеру таяғы деп аталатын рычаг арқылы жүзеге асырылды. Бұл рычагтың ұшы ең алғашқы құйылған қарулардағы тісті дөңгелектерге немесе кейінгі қарулардағы ұяларға бекітілді. Рычагтың тірегі, яғни тісті дөңгелек бағанасы, жоғарғы шассидің артқы бөлігіне орнатылды. Тісті дөңгелек бағанасы шойыннан жасалған және көтеру таяғының орнын реттеу үшін бірнеше ойықтарға ие болды. 13 дюймдік Родман қаруының тек бір данасы жасалған, бірақ ол қолданысқа енгізілді. Нью-Йорк штатындағы Гамильтон фортында екі 20 дюймдік Родман қаруы орналастырылды. Үшінші, қысқа 20 дюймдік қару Родман технологиясын пайдалана отырып, USS Puritan үшін құйылды. Бір 20 дюймдік Родман қаруы Форт-Гамильтонның солтүстігіндегі саябақта сақталған, ал екіншісі Нью-Джерси штатының Санди-Хук аймағындағы Форт-Хенкокта орналасқан. Родманның басқа, кішігірім қарулары АҚШ-тың теңіз жағалауындағы бекіністерде орналастырылды. 10 дюймдік Родман қаруын зарядтау және оқ ату үшін 8 адам, ал 15 дюймдік Родман қаруын зарядтау үшін 12 адам қажет болды. Бүгінгі күні 140-тан астам Родман қаруы сақталған. Оларды елдің жағалау бойындағы бекіністерде көруге болады. Типі Ұзындығы Салмағы Заряд Атыс Снаряд Диапазоны Дайындалған жылдар Қазіргі сақталып қалған саны Құйма зауыттары Салмағы (алдыңғы тіреулі шасси) Салмағы (орта тіреулі шасси) М. 1861 8 дюйм @ 30° (снаряд) 213 1861 1865 56 Форт Питт құйма зауыты, Скотт құйма зауыты, Вест-Пойнт құйма зауыты М. 1861 10 дюйм @ 30° (снаряд) 1,301 1862 1867 99 Форт Питт құйма зауыты, Скотт құйма зауыты, Вест-Пойнт құйма зауыты, Сайрус Алжер & Co. М. 1864 13 дюйм 1 1864 0 М. 1861 15 дюйм @ 30° (снаряд) 323 1861 1871 25 Форт Питт құйма зауыты, Скотт құйма зауыты, Сайрус Алжер & Co. М. 1864 20 дюйм @ 25° (оқ) 2 1864 1869 2 Форт Питт құйма зауыты

Қолдану

Родман қарулары Азамат соғысы кезінде аз қолданылды. 1864 және 1865 жылдары екі 10 дюймдік колумбиада одақтас әскерлерінің Форт Самтерге қарсы операцияларында қолданылды. Олар қолданылған кезеңге байланысты, бұл бұрынғы үлгідегі колумбиадалар емес, Родман қарулары болған болуы мүмкін. 8 және 10 дюймдік колумбиадалардың қолданылуы туралы басқа да хабарламалар Родман қаруларын көрсетуі мүмкін. 15 дюймдік Родман қарулары ешқашан жауға қарсы қолданылмады; алайда, олар 1895-1905 жылдарғы Эндикотт кезеңінің бекіністерімен алмастырылғанша жағалау қорғанысында кеңінен қолданылды. Родманның әртүрлі өлшемдегі бірнеше бірліктері, сондай-ақ Паротт мылтықтары 1898 жылы испан-американ соғысы басталғаннан кейін уақытша шара ретінде орналастырылды, себебі испан флоты АҚШ-тың шығыс жағалауын бомбалауы мүмкін деген қорқыныш болды. 20 дюймдік Родман қарулары оқтардың әсерін анықтау үшін практикалық жаттығуларда сегіз рет атылды. Оқтардың соққысын өлшеу үшін жеткілікті дәлел қалдыратын нысана табу өте қиын болды. Алғашқы төрт оқ 50, 75, 100 және ұңғымадағы қысымды құрап, оқ-дәрімен зарядталды. 1867 жылғы наурызда тағы төрт оқ 125, 150, 175 зарядтарымен атылды, ал снаряд 25 градусқа көтерілген ұңғымадан лақтырылды.

Қарулы нұсқалар

Соғыс кезінде және одан кейін бірден Родманның қаптамалы зеңбіректерін құюға тырысылды. 1861 жылы 12 дюймдік зеңбірек, 1862 жылы 8 дюймдік зеңбірек және 1868 жылы тағы бір 12 дюймдік зеңбірек құюға сәтсіз әрекеттер жасалды. Алайда, Роберт Паркер Паррот, Гудзон өзенінің арғы жағында, АҚШ Әскери академиясынан, Вест-Пойнттен, Родманның су ядросы әдісін қолданып, 200 және 300 фунттық үлгілердегі ірі калибрлі қаптамалы зеңбіректерді өндірді. Родман әдісімен құйылған Parrott зеңбіректері WC әріптерімен белгіленді, осылайша оларды әдеттегі әдістермен құйылған зеңбіректерден ажыратуға болады. Бұл зеңбіректер негізінен теңіз кемелерінде, әсіресе үлкен мониторларда қолданылды. 1870 және 1880 жылдары Родман зеңбіректерін қаптамалы зеңбіректерге айналдыруға күш-жігер жұмсалды. 10 дюймдік Родман тегіс ұңғылы зеңбіректер 8 дюймдік қаптамалы зеңбіректерге айналдырылды. Алғашқы әдіс – зеңбірек түтігіне шойын қаптаманы салыстыру болды, кейін болаттан жасалған ұқсас қаптама да қолданылды. Соңғы әдіс 10 дюймдік Родман зеңбірегінің артқы бөлігін бұрғылап, қаптамалы болат қаптаманы орнатып, бұрандалы артқы бөлікпен бекітуден тұрды. Мұндай қаптамаға орнатылған зеңбіректерді квадрат пішіндес "каскабель" арқылы оңай тануға болады, ол зеңбірек түтігіне қаптама мен тығынды қауіпсіз бекіту үшін жасалған. Бұл түрлендірулерге жағымсыз қаралып, олар көбінесе заманауи артқыдан зарядталатын зеңбіректер әзірленгенше және орнатылғанша уақытша шешім ретінде қарастырылды. Алайда, 8 дюймдік түрлендірілген зеңбірек 1870 жылдары салынған бекіністерде кеңінен қолданылды және 1905 жылға дейін қызметте болды.

Конфедерация көшірмелері

1859 жылы Джозеф Р. Андерсон, Тридегар темір зауыты, Ричмонд, Вирджиния және Джуниус Л. Арчер, Беллона құю зауыты, Мидлотиан, Вирджиния (кейін Конфедерация құрамына кіретін аймақтағы қару құюмен айналысқан жалғыз екі зауыт), Родманның қуыс құю технологиясын қабылдамады. Осының салдарынан АҚШ Армиясы екі зауытпен де колумбиада құюға жасалған келісімшарттарды бұзды. Сондықтан, соғыс басталғанда оңтүстік зауыттары Родман әдісімен қару құюға қабілетсіз болды. Конфедерация әскерлері Родман үлгісіне ұқсас 8 және 10 дюймдік колумбиадаларды қатты құймадан жасады. Конфедерация колумбиадаларын жақыннан зерттегенде, олардың трюнион мен каска арасындағы цилиндрлік пішіні Родман пушкасының үздіксіз қисық сызығына қарағанда тура болып келетіні анықталды. Конфедерация колумбиадалары ауыр ағаш шанақтармен қолдануға арналған ұзын трюниондармен жабдықталған. Одақтың пушкалары темір шанақтарға орнатылу үшін, жұқарақ жақтары мен қысқа трюниондарымен жасалған. Конфедерация колумбиадаларының сыртқы беті өңделмеген, одақтас үлгілері сияқты токарьда тегістелмеген. 1864 жылдың 14 қарашасында және 1865 жылдың 20 ақпанында Андерсон Тридегар темір зауытында Родман әдісімен екі 12 дюймдік колумбиада құйды. Бірақ қарулар тым кеш дайындалды және аяқталмай, орнатылмады.

Ұқсас қарулар

3 дюймдік артиллериялық мылтығы және 4,5 дюймдік қоршау мылтығы жиі Родман мылтығы деп жаңылыс анықталды. Ешқайсысы да қуыс құймадан жасалмаған. 3 дюймдік артиллериялық мылтық балғамен соғылған ұнтақ темірден жасалған, ал 4,5 дюймдік қоршау мылтығы дәстүрлі құю арқылы жасалған. Бұл қателік артиллерия білімі жоқ адамдармен ғана шектелмеді; 1864 жылдың қараша айында Одақтың Камберленд департаментіндегі артиллерия бастығы, бригада генералы Джон Милтон Браннан, Чаттануга бекіністерінің қарулануын сипаттағанда, бірнеше 3 дюймдік және 4,5 дюймдік Родман мылтықтары бар екенін айтты. 1-ші Миннесота жеңіл артиллериялық батареясының бірінші лейтенанты Генри С. Хуртер Миннесота штатының әскери атқарушысы Оскар Малмросқа жолдаған есебінде: "5 наурыз күні капитан Клейтон ескі мылтықтарды, екі 12 фунттық гаубицаны және екі 6 фунттық, 3,67 калибрлі мылтықты, төрт жаңа 3 дюймдік Родман мылтығына айырбастады" деп жазды. Бұл хат 1864 жылдың 11 қарашасында Грузияда жазылған.