Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Оқ-дәрілердің айналуы – қару-жарақтарға қатысты қолданылатын термин. RML (rifled muzzle loading) қаруларына арналған снарядтар бастапқыда олардың айналасына спиральді түрде орналасқан бірнеше металл тіреуіштермен жабдықталған. 1840 жылдардың ортасында Джованни Кавалли ойлап тапқан бұл әдіс кемшілікке ие болды, себебі ол, ескі тегіс ұңғымалы қарулардағыдай, оқ пен ұңғыма арасындағы кеңістік арқылы ("жел") ұнтақ газының шығуына мүмкіндік берді, нәтижесінде тиімділік төмендеді; сонымен қатар, үлкен ұңғымалы қарулардың ұңғымасын тез тоздырды. Келесі екі онжылдықта тұмсықтан және артқы жағынан зарядталатын қарулар үшін де, проблемаларды шешудің бірнеше әдісі ойлап табылды. 1855 жылы Эндрю Хотчкисс RML снарядын патенттеді, онда екі бөлік ұнтақ газының қысымымен оқпанды тығыздау үшін қорғасын сақинасын қысып шығарды. 1858 жылы қайтыс болғаннан кейін оның інісі Бенджамин, кейіннен танымал қару-жарақ конструкторы және өнеркәсіпші, бұл конструкцияны практикалық қолдануға бейімдеді, ал Одақ әскері оларды Америка Азамат соғысы кезінде қолданды. Сол жылы Джозеф Уитворт көпбұрышты снарядтарды патенттеді, олар тұмсықтан зарядталатын қаруларда көпбұрышты ойыстармен механикалық түрде жабдықталған. Олар сол соғыста Конфедерация әскерлері қолданды. Кейіннен айналу "автоматты газ тексеру" деп аталатын иісті мыс дискі арқылы жүзеге асырылды, ол снарядтың түбіне бекітілді. Ұнтақ газының қысымы газ тексеруінің жиегін ойыстарға дейін кеңейтіп, газдың шығуын болдырмады; сондай-ақ, газ тексеруін снарядқа берік бекітіп, оны айналдырды. Осылайша ұнтақ газының тұрақты және тиімді әрекеті қамтамасыз етілді, нәтижесінде ұзақ қашықтыққа оқ ату мүмкіндігі және дәлдік артты. Алдыңғы Армстронг (RBL немесе бұрандалы артқы жағынан зарядталатын) қаруларында снарядтар қорғасынмен қапталған (соңғы Лорд Армстронгтың жүйесі), қорғасын жарылған ұнтақ газының қысымымен бұрандалы ойыстар арқылы итерілді. Алайда, қорғасын қаптамасы қазіргі заманғы Б.Л. қаруларының жоғары жылдамдықтары үшін тым жұмсақ. Вавассор гидравликалық қысыммен мыс "жетектеуші лентасын" снарядтың корпусына ойылған ойысқа орнату жоспарын ойлап тапты және оны 1866 жылы патенттеді. Бұл қазір кеңінен қолданылады. Ол снарядты айналдыру мақсатын ғана орындамайды, сонымен қатар баяу жанатын жарылғыш заттардың үлкен зарядтарын қолдануға мүмкіндік береді. Мыс лентасы, қару арқылы итерілген кезде, айтарлықтай қарсылық тудырады, бұл жетектеуші зарядтың толық күйіп, снарядқа оның зор күшін тигізуіне мүмкіндік береді. Оқ-дәрілердің конструкциясын басқаратын заңдар толық анықталмаған. Белгілі бір формулалар қолданылады, олар қарудағы белгілі бір камералық қысым үшін және қаптама материалына белгілі бір жүктеме үшін қабық қабырғаларының қалыңдығын анықтайды. Алайда, қабықтың нақты пропорциялары тәжірибелік білімге көбірек байланысты.
Rotation of ammunition is a term used with reference to guns. Projectiles intended for RML (rifled muzzle loading) guns were at first fitted with a number of gun metal studs arranged around them in a spiral manner corresponding to the twist of rifling. Invented in mid 1840s by Giovanni Cavalli, this method was defective, as it allowed, as in the old smooth bore guns, the powder gas to escape by the clearance (called "windage") between the projectile and the bore, with a consequent loss of efficiency; it also quickly eroded the bore of the larger guns. Multiple solution to the problems were invented in two following decades, both for muzzle loaders and breech loaders. In 1855 Andrew Hotchkiss patented an RML projectile, in which two parts squeezed a lead ring to obturate the barrel under the pressure of gunpowder fumes. After his death in 1858 his brother Benjamin, later a renowned arms designer and industrialist, adapted the design to practical use, and the Union Army fired them during the American Civil War. In the same year Joseph Whitworth patented polygonal projectiles mechanically fitted with polygonal rifling in the muzzle loaders. They were used in the same war by the Confederates. Later the rotation was effected by a cupped copper disc called an "automatic gas check" attached to the base end of the projectile. The powder gas pressure expanded the rim of the gas check into the rifling grooves and prevented the escape of gas; it also firmly fixed the gas check to the projectile, thus causing it to rotate. A more regular and efficient action of the powder gas was thus ensured, with a corresponding greater range and an improvement in accuracy. With the earlier Armstrong (RBL or rifled breech loading) guns the projectiles were coated with lead (the late Lord Armstrong's system), the lead being forced through the rifling grooves by the pressure of the exploded powder gas. The lead coating is, however, too soft with the higher velocities of modern B. L. guns. Vavasseur devised the plan of fitting by hydraulic pressure a copper "driving band" into a groove cut around the body of the projectile and patented it in 1866. This is now universal. It not only fulfills the purpose of rotating the projectile, but renders possible the use of large charges of slow burning explosive. The copper band, on being forced through the gun, gives rise to considerable resistance, which allows the propelling charge to burn properly and thus to exert its enormous force on the projectile. The laws which govern projectile designs are not well defined. Certain formulae are used which give the thickness of the shell walls for a known chamber pressure in the gun, and for a particular stress on the shell material. The exact proportions of the shell depend, however, greatly on experimental knowledge.