БҰҰ-ның «Мұнайға азық» бағдарламасындағы сыбайлас жемқорлық және Бенон Севан ісі

Кіріспе

Бенон Вахе Севан (18 желтоқсан 1937 жылы Никосияда, Кипрде дүниеге келген) 1996 жылы құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымының "Мұнайға азық-түлік" бағдарламасының басшысы болды. Ол Ирак үкіметінің мұнай экспортынан түскен қаражатты тек азық-түлік, дәрі-дәрмек және азаматтарға пайдасы тиетін басқа да заттарға жұмсауын қамтамасыз етуге міндеттелген.

Өмірбаян

Кипрде армян кипрлік отбасында дүниеге келген Севан Никосиядағы беделді Мелконян білім беру институтында білім алған. Ол Нью-Йорк қаласындағы Колумбия колледжінде тарих және философия мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін, ал Колумбия университетінің Халықаралық және қоғамдық істер мектебінде одан әрі білім алған. 1965 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымына қосылып, Батыс Иранда БҰҰ жүргізген халық сұрауына қатысқан, сондай-ақ Иран-Ирак қақтығысындағы соғыс тұтқындарына қатысты мәселелер бойынша жұмыс істеген. 1982 жылдан 1988 жылдың наурызына дейін Севан Біріккен Ұлттар Ұйымының Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің (ЭКОСОК) хатшысы болды. 1988 жылдың сәуірінде ол Ауғанстан дауы бойынша Бас хатшының өкіліне директор және аға саяси кеңесші болып тағайындалды. 1991 жылдың қаңтарында Бас хатшы оны Ауғанстанға гуманитарлық көмек көрсетуді үйлестіретін кеңсе басшысы етіп тағайындады. 1992 жылдың 15 сәуірінде Ауғанстан президенті Мұхаммед Нәжібулла үкіметінің құлдырауына байланысты отставкаға кетуге дайындалып жатқанда, Севан Нажибулланы елден шығарып жіберу үшін жалғыз өзі Кабулға ұшты. Алайда, Нажибулла әуежайға жақындағанда, Абдул Рашид Достумға адал болған әскерлер оның көлігін тоқтатты. Нажибулла дереу қалаға қайтып, Кабулдағы БҰҰ кешенінде паналады (онда талибандар билікке келгенше және оны өлтіргенше келесі төрт жыл бойы болып қалды). 1992 жылдың шілдесінде ол БҰҰ Саяси істер департаментінің Бас хатшысының көмекшісі болып тағайындалды. Алайда, Севан "Мұнайға азық" бағдарламасына қатысты тергеу басталғанда әлемдік назарға ілікті. Севан Саддам Хусейннен мұнай воучерлері түрінде пара алған және Саддамға оның режиміне қарсы БҰҰ санкцияларын бұзатын әскери және басқа да мақсаттар үшін 11 миллиард доллар жинауға мүмкіндік берген, тіпті Севан Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесін Ирак режиміне жеңілдіктер жасауға көндіруге тырысқан. 2003 жылдың 19 тамызында Севан Канал қонақ үйіне жасалған шабуылда жараланды. 2005 жылдың 7 ақпанында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Кофи Аннан Севанды және тағы бір БҰҰ лауазымды тұлғасын алаяқтыққа қатысқандары үшін (жылдық 1 доллар және қылмыстық қудалаудан дипломатиялық иммунитет сияқты артықшылықтармен бірге) жалақысымен тоқтатты. 2005 жылдың 8 тамызында Пол Волкер басқарған БҰҰ тағайындаған комиссия осы жанжал бойынша жүргізілген тергеу туралы есеп жариялады. Есепте комиссия Севанның бұрынғы Ирак режимінен пара алғанын және оның БҰҰ иммунитетін қылмыстық тергеу жүргізуге мүмкіндік беру үшін жоюды ұсынды. Севан БҰҰ-дан 2005 жылдың 7 тамызында, есеп жарияланғанға бір күн бұрын кетіп қалды. 2005 жылдың қазан айында ол АҚШ-тан қашып, туған жері Кипрге оралғаны хабарланды. АҚШ пен Кипр арасындағы экстрадиция шарты бойынша Кипр Севанды АҚШ-қа жіберуге міндетті емес. Севан үйленген, бір қызы бар.

Born into an Armenian Cypriot family in Cyprus, Sevan was educated at the prestigious Melkonian Educational Institute in Nicosia. He obtained a BA in History and Philosophy at Columbia College, New York City, and a further degree from the School of International and Public Affairs at Columbia University. He joined the United Nations in 1965 and worked, among other places, for a U. N. administered plebiscite in West Irian, as well as on issues related to prisoners of war in the Iran Iraq conflict. From 1982 to March 1988, Sevan was Secretary of the United Nations Economic and Social Council (ECOSOC). In April 1988, he was appointed director and senior political advisor to the Secretary General's representative on the Afghan conflict. In January 1991, the Secretary General appointed him to head the Office coordinating humanitarian aid to Afghanistan. On April 15, 1992, as Afghan president Mohammad Najibullah readied his resignation amidst the collapse of his government, Sevan flew alone to Kabul to escort Najibullah into exile. However, as Najibullah approached the airport, his car was blocked by militia forces loyal to Abdul Rashid Dostum. Najibullah quickly backtracked into the city and took refuge at the Kabul UN compound (where he was to remain for the next four years, until the Taliban took control and killed him). Later in July 1992, he was named Assistant Secretary General in the UN Department of Political Affairs. But Sevan came to world attention as investigations began into the Oil for Food Programme. Sevan reportedly accepted bribes from Saddam Hussein in the form of oil vouchers, and allowed Saddam to garner $11 billion for military and other uses which violated the UN sanctions against his regime, even as Sevan tried to persuade the United Nations Security Council to make concessions to the Iraqi regime. On August 19, 2003, Sevan was wounded in the Canal Hotel Bombing. On 7 February 2005, United Nations Secretary General Kofi Annan suspended Sevan and another UN official with pay ($1 per year plus benefits, including diplomatic immunity from prosecution) because of their roles in the fraud. On 8 August 2005, a UN appointed panel, led by Paul Volcker, published a report on its investigation into the scandal. In the report, the panel concluded that Sevan had accepted bribes from the former Iraqi regime and recommended that his UN immunity be lifted, to allow for a criminal investigation. Sevan had resigned from the UN on 7 August 2005, just one day before the report was due to be published. In October 2005, it was reported he had fled the US and returned to his native Cyprus. The extradition treaty between the US and Cyprus does not require Cyprus to send Sevan to the US. Sevan is married with one daughter.