Кіріспе
Швед-американдық инженер-электрик Эрнст Фредерик Вернер Александэрсон (25 қаңтар 1878 – 14 мамыр 1975) – радио және теледидарды дамытудың алғашқы қадамдарын жасаған ғалым. Ол Александерсон генераторын ойлап тапты, ол 1906 жылдан 1930 жылдарға дейін ұзақ толқындар арқылы алыс қашықтыққа радио хабарларын таратуға қолданылған. Александэрсон сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зениттік артиллерияны басқаруға пайдаланылған тұрақты ток күшейткіші – амплідинді құрастырды.
Ernst Frederick Werner Alexanderson (January 25, 1878 – May 14, 1975) was a Swedish American electrical engineer, who was a pioneer in radio and television development. He invented the Alexanderson alternator, an early radio transmitter used between 1906 and the 1930s for longwave long distance radio transmission. Alexanderson also created the amplidyne, a direct current amplifier used during the Second World War for controlling anti aircraft guns.
Өмірбаян
Александэрсон Швецияның Уппсала қаласында дүниеге келген. Ол 1896-97 жылдары Лунд университетінде оқыды және Стокгольмдегі Корольдік технология институтында, сондай-ақ Германияның Берлиндегі Техникалық жоғары мектебінде білім алды. 1902 жылы ол Америка Құрама Штаттарына эмиграциялап, өмірінің көп бөлігін General Electric және Radio Corporation of America компанияларында жұмыс істеді.
Инженерлік жұмыстар
Александерсон радио толқындар арқылы модуляцияланған дыбысты (үн) таратуға қабілетті алғашқы құрылғылардың бірі – Александерсонның альтернаторын, ертедегі ұзын толқындық радио хабар таратушысын жасады. Ол GE компаниясында аз ғана уақыт жұмыс істеген кезде, GE Канадада туған профессор және зерттеуші Реджинальд Фессенденнен тапсырыс алды. Фессенден сол кезде АҚШ-тың Ауа райы бюросында жұмыс істеді, және ол кездегілерге қарағанда әлдеқайда жоғары жиілікті мамандандырылған альтернаторды радио таратушы ретінде пайдалану үшін қажет болды. Фессенден дыбысты радио толқындар арқылы тарату мәселесімен айналысып, жаңа типтегі радио таратушы қажет деген қорытындыға келді – үздіксіз толқын таратушы. Радио толқындарын шығару үшін жеткілікті жылдам айналатын машинаны жобалау қиын міндет болды. Александерсонның отбасы орасан зор айналатын роторлардың жарылып, оны өлтіретініне сенді, сондықтан ол оларды сынау үшін құммен толтырылған бекініс салған еді. 1906 жылдың жазында Александерсонның алғашқы әрекеті, 50 кГц альтернаторы, Фессенденнің Массачусетс штатындағы Брант-Рок радиостанциясына орнатылды. Күзге қарай оның қуаты 500 ваттқа және 75 кГц-ға дейін жақсартылды. 1906 жылғы Рождество қарсаңында Фессенден Рождестволық музыканы, оның ішінде скрипкада ойнаған өзін, экспериментальды түрде таратты, оны Шығыс жағалаудағы Әскери-теңіз кемелері мен жағалау станциялары Арлингтонға дейін естіді. Бұл AM радиосы арқылы алғашқы ойын-сауық хабарламасы деп есептеледі. Александерсон машинасының жақсартуын жалғастырды, және Александерсонның альтернаторы 1930 жылдарға дейін вакуумдық түтік таратушылармен ауыстырылғанға дейін, континенттер аралық қашықтықтарға радиотелеграфиялық трафикті тарату үшін жоғары қуатты коммерциялық және әскери-теңіз сымсыз станцияларында кеңінен қолданыла бастады. Қазірде жұмыс істеп тұрған жалғыз таратушы Швецияның Варберг қаласының сыртындағы Гриметон радиостанциясында орналасқан. Бұл радиоэлектрондық технологияға дейінгі технологияның көрнекті мысалы және 2004 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енгізілді. Александерсон теледидарды дамытуға да зор үлес қосты. АҚШ-тағы алғашқы теледидар хабарламасы 1927 жылы оның GE Plot үйінде, 1132 Адамс Rd, Шенектади, Нью-Йорк қаласында қабылданды. Келесі жылы ол "The Queen's Messenger" атты алғашқы теледрамада дыбыс пен қозғалысты үйлестірді. 1930 жылы ол Шенектадидегі Проктордағы жабық схемалық арнада өзінің үлкен экранды теледидар жүйесінің алғашқы қоғамдық демонстрациясын өткізді. Александерсон 1948 жылы General Electric компаниясынан зейнеткерлікке шықты. Бұл өнертапқыш және инженер қарттық шағына дейін белсенді болды. Ол 1955 жылы 321-ші патенттік өтінішін беру арқылы Америка Радио Корпорациясының консультанты ретінде теледидар зерттеулерін жалғастырды. Өмірі бойы Александерсон 345 АҚШ патенін алды, соңғысы 1968 жылы 89 жасында тіркелді. Ол 1975 жылы қайтыс болды және Нью-Йорктің Шенектади қаласындағы Вейл зиратында жерленді. Александерсон патенттік жүйенің пайда болуымен де байланыстырылады, оған ол ішінара сын айтқан еді. Технология тарихшысы Дэвид Ноблдың жазғанындай: "Патенттік жүйенің басты назарындағы өзгеріс, өнертапқышты қорғаудан бастап, өнертапқышты жұмысқа алған немесе оның патенттерін сатып алған корпорацияны қорғауға дейін, GE-дің алғашқы жетекші инженерлерінің бірі болған швед иммигранты Э. Ф. В. Александерсон былай түсіндірді: «Менің ойымша, патенттік жүйе жалғыз өнертапқышты қорғау үшін құрылған. Бұл жерде патенттік жүйе өнертабысты қолдаған институттарды қорғайды»".
The change in the focus of the patent system, from the protection of the inventor to the protection of the corporation which either employed the inventor or purchased his patents, was succinctly phrased by E. F. W. Alexanderson, a Swedish immigrant who became one of GE's early leading research engineers. "The patent system was established, I believe", he said, "to protect the lone inventor. In this it has not succeeded the patent system protects the institutions which favor invention".
Ұшып кету оқиғасы
1923 жылы Александерсонның ұлы Вернер қашқындалды. Александерсон радио арқылы көмек шақырды. Бала үш күннен кейін табылған соң отбасына қайтарылды. Қашқындар кейін ұсталды.
Қатысты оқу
Александерсон, Э. Ф. В. (1920 ж. тамыз) Мұхиттар аралық радиобайланыс (I. R. E. мәжілісінің материалдары, 263–285 бб.)