Кіріспе

АҚШ-тың USS Angler (SS 240) су асты кемесі, Gato классына жататын кеме, АҚШ Теңіз күштері тарихында шабарқұйрық балығының атымен аталған жалғыз кеме болды.

Құрылыс және іске қосу

Англер кемесінің шалысы 1942 жылдың 9 қарашасында Коннектикут штатының Гротон қаласындағы «Электрик Бот» компаниясында салынды. Ол 1943 жылдың 4 шілдесінде, Конгрессмен Патрик Х. Дрюридің әйелі Мэри Э. Дрюри (туған тегі Меткалф), Конгресс палатасының Әскери-теңіз істері комитетінің мүшесі, демеушілігімен суға түсірілді және 1943 жылдың 1 қазанында Коннектикут штатының Нью-Лондон қаласында қолданысқа берілді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Нью-Лондон және Ньюпорт, Род-Айленд аймақтарында сынақтан өткеннен кейін, «Англер» Флорида штатының Ки-Уэст қаласына бет бұрды. 21 қарашада келгеннен соң, бір апта «Fleet Sound School» мектебімен жұмыс істегеніне дейін, 27 қарашада Перл-Харборға жол тартты. Перл-Харбордан ауыстырылуға таңдалған «Англер» 1944 жылғы 10 қаңтарда алғашқы соғыс патрулін бастады, оның мақсаты Фримантелге, Австралияға жеткенде аяқталуы керек еді. 29 қаңтарда «Англер» Мариан аралдарының солтүстігінде жапондық конвойға кездесіп, торпедамен шабуыл жасады. Ол бір кемені батырғанын және тағы екеуін зақымдағанын мәлімдеді, бірақ соғыстан кейінгі мәліметтер тек «Shuko Maru» кемесінің батқанын растады. «Құрылымдық шулар» пайда болғаннан кейін, бұл шулар кеменің үнсіз жүруіне кедергі келтірді, «Англер» 4 ақпанда келген Мидуэй аралына жөндеуге қайтып келді. «Англер» 15 ақпанда екінші соғыс патрулін бастады, ол Филиппиннің шығыс жағалауындағы Минданао және Сулу теңіздеріне тағайындалды. Патрульдік аймағына жақындағанда, генерал Дуглас Макартур жапондықтардың Панай аралында кездескен барлық бейбіт тұрғындарды қырғынға ұшыратып жатқанын білді. Макартур аралдан шамамен жиырма бейбіт тұрғынды эвакуациялау үшін су асты кемесін тағайындауды сұрады. Бұл міндет «Англерге» жүктеліп, 58 ер адам, әйел және бала құтқаруды күтіп отырғанын анықтады. «Англер» олардың барлығын кемеге көтеріп, алдыңғы және артқы торпедалық бөлімдерге орналастырды. Су асты кемесінің азық-түлікпен қамтамасыз етілуін ұзарту үшін тамақ күніне екі рет ғана берілді. Сапар соңына қарай, жолаушылар мен экипаждың көпшілігіне жүрек ауруы ұстады. Капитан сумен жабдықтаудың ластануы мүмкін деген күдікке ие болды және 9 сәуірде Фримантелге келген кезде тұщы су резервуарларын тазалауды сұрады. 3 мамырда «Англер» тағы бір патрульге шықты, ол Жавадағы Сурабаяға шабуыл жасауды жоспарлаған «Трансом» операциясын қолдауға тағайындалған сегіз су асты кемесінің бірі болды. Олардың міндеті – кері қайтқан жапондық кемелерді батыру, құтқару қызметтерін көрсету және Жава теңізінен (Сунда және Ломбок бұғаздарынан) Үнді мұхитына бағытталған негізгі жолдарды күзету, жапондықтар Үнді мұхитына шабуыл жасап, одақтас күштерге шабуыл жасауға тырысса. 17 мамырда жоспарланғандай басталған шабуылдар толығымен күтпеген жерден болды. «Англер» үшін патрульдің жалғыз әрекеті 20 мамырда болды, ол «Otori Maru» кемесін торпедалап батырды. Жапондық эскорт кемелері «Англерге» қатты соққы берді, бірақ ол зақымданудан құтылды. Келесі күні «Англер» кемесіндегілердің барлығын қайтадан жүрек ауруы ұстады. Жағдай Фримантелге хабарланды және су асты кемесіне бірден қайтуға бұйрық берілді. «Англер» кемесіндегі жағдай нашарлай берді. 22 мамырда командир-лейтенант Олсен журналда: «Офицерлер мен экипаждың физикалық жағдайы соншалықты нашар, сондықтан олардың күзетуін, су бетінде немесе су астында ұстау қиын. Экипажға тек жеміс шырынынан ғана, судан емес, тамақ беруге шешім қабылданды. Кеме ластанған жағдайда, егжей-тегжейлі іс-шаралар өткізілді. Тамақ пісіру және ыдыс жуу жұмыстарында ерекше бақылау жасалды» деп жазды. 23 мамырда ол: «Жер бетінде тиісті күзет жүргізу үшін жеткілікті дене бітімі бар адамдар болмағандықтан су астында жүруге шешім қабылдадық» деп жазды. «Flasher» және «Childs» «Англерге» көмек көрсетуге жіберілді. «Crevalle» де келді және науқас экипаж мүшелеріне көмек көрсету үшін дәрігерді ауыстырды. «Англер» ақыры 29 мамырда Фримантелге келді. Тексеру барысында бір электрик тазалау құралы ретінде кемеге көміртек тетрахлоридін алып кеткені анықталды, бұл қатаң тыйым салынған. Аурудың себебі тетрахлорид болса да, кейбір адамдар тұщы су резервуарлары талап етілгендей тазаланбаған деп күдіктенді. «Англер» 21 маусымда төртінші соғыс патрулін бастады. 24 маусымда ол Эксмоут шығанағында баржамен жанармай құю үшін тоқтады, ал орналасу маневрі кезінде белгісіз кедергіге соқтығысты. Жөндеу үшін Фримантелге оралғаннан кейін, 29 маусымда «Angler» жаңа оң жақ винтімен қайтадан жолға шықты. Ол «Flasher» және «Crevalle» су асты кемелерімен соғыстың алғашқы «құс үйіршігі» патрульдерінің бірін жүргізу үшін кездесті. Топ Оңтүстік Қытай теңізінің ортаңғы аймағында және Индокитай жағалауында жұмыс істеді, бірақ сәттіліксіз. Оларға Лусонның батыс жағалауына көшуге бұйрық берілді. 25 шілдеде «Англер» және оның бауырлары солтүстікке қарай үлкен конвойды анықтады және келесі бірнеше күн бойы шабуылдар сериясын бастады. «Англер» кемелерге зақым келтіре алмаса да, жалпы алғанда, 36 000 тонналық алты кемені батты. Патруль 23 тамызға дейін, «Англер» Фримантелге оралғанға дейін жалғасты. 18 қыркүйекте Сулу теңізінде «Bluegill» су асты кемесімен бірге жұмыс істеу үшін келесі патрульді бастады. 14 қазанда «Англер» «Nanrei Maru» кемесін торпедалап батырды. 22 қазан күні сағат 01:45-те «Angler» кемесінің көпіріндегі күзетшілер қараңғылықтан естілген дауыстарға таң қалды. Дауыстардың көзін анықтауға жасалған бірнеше әрекеттер сәтсіз аяқталды, бірақ таң қысқа уақыттан кейін «көз алдыңызға келген ең қорқынышты көрініс» ашылды – су беті жапондықтардың қираған қалдықтарымен және денелерімен толы болды, көбінесе армия формасында. Жақын маңдағы ұшақтар қайыққа тоқтау және тексеруді қауіпті етті, бірақ «Англер» күн батқаннан кейін қайтып келді. 18:06-да ол осы қайықты жанына алып, 26 аман қалған адамды санады, олардың ішінде әскерилер мен теңізшілер бар. Топтың аға офицерін анықтағаннан кейін, су асты кемесі үш адамды сұраққа алу үшін қалдырды, ал қайықта қалған адамдарға тамақ, су беріп, құрлыққа бағыт көрсетті, содан кейін қайықты босатып жіберді. Бортта қалған үш тұтқын – екінші лейтенант Сейги Симазу, сержант Сей Фудзи және сержант Тоёнага Нисикава – американдықтармен бірге жүруге ерікті түрде келісті. 23 қазан күні сағат 19:15-те «Англер» Лейте аралына жасалған одақтас шабуылына қарсы тұруға бет алған жапондық күштермен радиолокациялық байланыс жасады. «Англер» таңға дейін сағат 02:40-қа дейін күштерді қадағалап, оның байланыс туралы есебі Лейтедегі американдық күштер үшін бағалы болды. Айырықша жағдай, «Англер» патрулінің барлық кезеңіндегі жалғыз маңызды байланыс жасады. Маневрлер конвойдан шығуға мүмкіндік бергенімен, «Англер» азаматтық кемелер конвойынан гөрі әскери күштер конвойын таңдады. 1 қарашада «Англер» «Hardhead» су асты кемесімен кездесіп, жақында «Hardhead» құтқарылған ұшқыш Фред Э. Бакутисті алды. «Англер» 9 қарашада Фримантелге қайтып келді. 4 желтоқсанда «Англер» алтыншы патруліне шықты, оның барысында ол қысқа мерзімге құтқарушылардың міндетін атқарды. 13 желтоқсанда «Bergall» жапондық эсминецтен атқыланды. Оқ «Bergall» су өткізбейтін корпусына үлкен тесік жасады және су асты кемесінің суға батуына мүмкіндік бермеді. Жава теңізінде жұмыс істеп жүрген «Англер» «Bergall» су асты кемесіне көмекке баруға, экипажды шығарып алып, кемені батыруға бұйрық алды. Ол 15 желтоқсанда қираған су асты кемесін тапты. «Bergall» командирі, коммандер Джон Хайд, жапондық шабуыл болған жағдайда барлығын шығарып алу үшін аз ғана экипажбен «Bergall» су асты кемесінде қалуға шешім қабылдады. «Англер» жапондық шабуыл болған жағдайда барлығын шығарып алу үшін «Bergall» су асты кемесінің артынан ерді. Екі су асты кемесі жаудың бақылауындағы суларда шамамен жүзіп өтті және 20 желтоқсанда қауіпсіз түрде Эксмоут шығанағына жетті, жапондық ұшақтар мен кемелерге кездеспеді. «Англер» патрулін жалғастырды, бірақ жау кемелеріне кездеспеді. Ол 1945 жылғы 6 ақпанда Саипанға қысқа мерзімге тоқтады, содан кейін Перл-Харборға бет бұрды. «Англер» 24 ақпанда АҚШ-тың батыс жағалауына жетті және бірден Сан-Франциско, Калифорниядағы «Bethlehem Steel Company» кеме құрылыс алаңында жөндеу жұмыстарын бастады. Ол 18 мамырда қайтадан жолға шықты және 12 маусымға дейін жетінші және соңғы соғыс патрулін бастауға дайын болды. 27 маусымда ол Саипанда жанармай құю үшін тоқтады, содан кейін Хонсюдің шығысына патрульдеуге бет бұрды. Соғыстың осы кезеңінде нысаналар аз болды және «Англер» екі байланыс жасады. Біреуі «Англер» жақындаса алмағандай жылдамдықпен кетіп қалды, бірақ су асты кемесі 25 шілдеде сәтсіз торпедалық шабуыл жасады. Алайда, осы патруль кезінде «Англер» үш жағалауды бомбалау миссиясын жүзеге асырды. Біріншісі 26 шілдеде...

Соғыстан кейінгі кезең

Англер 9 тамызда Мидуэйге келді және 15 тамызда жаулық тоқтаған кезде сол жерде болды. 26 тамызда Перл-Харборға бағытталды және АҚШ-қа қайтқанға дейін қысқа ғана тоқтады. 14 қыркүйекте Панама каналын өтті, ал 20 қыркүйекте Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласына жетті. Бір ай демалыс пен күтімнен кейін, 24 қазанда Англер Флорида штатының Джексонвилл қаласына жолға шықты. 2 қарашада Ньюпортқа торпедаларын түсіру үшін барып, 6 қарашада Нью-Лондонға жетті. 1946 жылғы ақпанда Англер Портсмутқа, Нью-Гэмпшир штатына деактивация процесін бастау үшін бағытталды. 21 сәуірде Нью-Лондонға оралды және 12 ақпанда қызметтен босатылды. 1951 жылғы 2 сәуірде қайта іске қосылғаннан кейін, Англер Кариб теңізінде сынақтан өтті. Содан кейін ол Нью-Лондон портынан жұмысын бастады. 1952 жылғы қазан айында Англер қызметтен босатылды және Коннектикут штатының Гротон қаласындағы General Dynamics Corporation кемежайына күрделі жөндеуге және қайта жарақтандыруға кірді. Жаңартпау барысында, оның төрт дизельді қозғалтқышының бірі алынып тасталды, оның орнына "аңшы-өлтіруші су асты кемесіне" айналудың бір бөлігі ретінде жаңа сонарлық жабдық орнатылды. 1953 жылғы ақпанда SSK 240 болып қайта аталды. 1953 жылғы қыркүйекте Англер Атлантикалық флотқа қайта қосылды. 1953 жылғы қарашадан 1954 жылғы наурызға дейін Вест-Индиядағы сынақтан өткеннен кейін, ол Нью-Лондонға оралды. Содан кейін ол келесі екі жыл бойы Шығыс жағалауында және Батыс Үндістанда Атлантикалық флоттың көптеген жаттығуларына қатысты, ал 1956 жылғы қаңтар мен сәуір аралығында Портсмут теңіз кеме құрылыс зауытында күрделі жөндеуден өтті. Англер Батыс Үндістанға оқу сапарына барып, Шығыс жағалауға оралды. Қазан айында ол Солтүстік Еуропаға бағытталды және желтоқсанда Нью-Лондонға оралғанға дейін Ұлыбританияның бірнеше портына барды. 1957 жылдың алғашқы сегіз айында Англер Шығыс жағалауында жаттығуларға қатысты. 27 қыркүйекте ол НАТО флотының жаттығуларына қатысу үшін Еуропаға жолға шықты. Содан кейін ол Франциядағы Дипп және Англиядағы Портленд аралына барып, Нью-Лондонға оралды. Жылдың соңғы операциясы қараша айында Бермудаға оқу сапары болды. 1958 жылғы 24 ақпаннан 23 наурызға дейін Англер Батыс Үндістан мен Кариб теңізінде өткен "Спрингборд" операциясына қатысты, содан кейін көптеген оқу жаттығуларынан өтті. 3 қарашада Англер қайтадан Портсмут теңіз кеме құрылыс зауытына күрделі жөндеуге кірді. Жөндеу жұмыстары 1959 жылғы наурызда аяқталды, ал су асты кеме Шығыс жағалауында жаттығулар мен операцияларды қайта бастады. Ол Нью-Лондондағы Су асты кемелер мектебіне де көмек көрсетті. 1960 жылы кеме өзінің бастапқы белгісіне, SS 240-қа оралды. 1962 жылғы 24 қазанда Англер 6-шы флотқа бірінші рет бағытталды және Жерорта теңізінде операциялар жүргізді. Бағытталу барысында ол Испания, Италия, Франция және Грекия порттарына барды. 1963 жылғы 6 ақпанда Нью-Лондонға оралды және су асты кемелер мектебімен жұмысын жалғастырды. 1963 жылы Англер AGSS 240 болып қайта аталды. Өмірінің соңына дейін су асты кеме Кариб теңізі мен Батыс Үндістанға мерзімді түрде бағытталды, мичмандық және Әскери-теңіз резервінің оқу круиздерін жасады және су асты кемелер мектебімен бірлесіп жұмыс істеді. Англер 1968 жылғы 1 сәуірде қызметтен босатылды және Филадельфиядағы Әскери-теңіз резервінің оқу бағдарламасына тағайындалды. 1971 жылғы 30 маусымда IXSS 240 болып қайта аталды. 1971 жылғы 15 желтоқсанда оның аты Әскери-теңіз кеме тізілімінен өшірілді. 1974 жылғы 1 ақпанда Нью-Йорк қаласының Union Minerals and Alloys Corporation компаниясына сатылып, 1974 жылғы 4 наурызда металл қоқысқа бөлшектелді.

Марапаттар

Англер Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін алты шайқас жұлдызымен марапатталды.