Кіріспе

XVI ғасырдағы ағылшын дворяны Генри Говард, Суррей графы, КГ (1516/1517–19 қаңтар 1547) – ағылшын дворяны, саясаткер және ақын. Ол ағылшын Ренессанс поэзиясының негізін қалаушылардың бірі және король Генрих VIII-нің бұйрығымен өлім жазасына кесілген соңғы адам болды. Оның есімі әдебиетте көбінесе ақын сэр Томас Уайт есімімен байланыстырылады. Әкесі Томас Говард, Норфолк герцогының үшіншісінің жоғары лауазымының арқасында Генрих сарай өмірінде белгілі бір рөл атқарды және Францияда да, Шотландияда да әскерде қызмет етті. Ол жеңілтек мінезді адам болды, бұл оны көптеген жанжалдарға ұшыратты және ақырында егде жас Генрих VIII-нің ашуына себеп болды. Ол тұтқындалып, мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотталып, Тауэр-Хиллде бас кесілді.

Шығу тегі

Генри Гертфордширдегі Хантсон қаласында, Томас Ховардтың бес баласының ең үлкені ретінде дүниеге келді, кейін Суррей графы, және оның екінші әйелі леди Элизабет Стаффорд. Әкесінің жағынан Генри, Генрих VIII патшаның болашақ әйелдері Анна Болейн мен Кэтрин Говардтың туысы болды. Ол дүниеге келген кезде әкесінің саяси мансабы өркендеп, Генридің атасы Томас Ховард, Норфолк герцогының 2-шісінің ықпалды орнының арқасында үдей түсті. Норфолк герцогы және Генридің атасы Эдвард Стаффорд, Букингемнің 3-герцогы, сондай-ақ Чарльз Брэндон, Саффолк герцогы, корольдіктегі ең қуатты үш теңдес болды. 1521 жылдың мамыр айында Букингемнің құлдырауынан және өлім жазасынан кейін Норфолк пен Брэндон Англияның жалғыз герцогтары болып қалды. Говард сол заманғы ең жақсы ұстаздардан мұқият білім алды; жас кезінде латын, итальян және испан тілдерінен ағылшын тіліне аудармалар жасады. Говард "белгісіз, мақтаншыл адам" деп сипатталды, ол отбасының қалған бөлігінен өте ерекшеленді: "16 ғасырдың басындағы Ховардтар көбінесе жайпақ мінезді, қатал, жіңішке мұрынды және тиімді болды. Говард мүлдем басқаша еді. Оның ішінде әкесінің інісі, адмирал Эдвард Говардтың рухы бар еді, ол 1513 жылдың сәуір айында француздықтармен шайқаста қаза тапқан. Алайда, оның анасының әкесі, Букингем герцогының қараңғы мұрасы да болды. Говард Стаффордтың әдеп-салтқа және аристократияға деген зор мақтанышын, сондай-ақ ақсүйектердің қайтадан өздерінің құқықтарын иеленуіне деген ұмтылысын мұра етті. Мүмкін, оның ең қауіпті қасиеті – асығыс және ақылсыздық, тіпті ақылсыздыққа жақын, оның анасынан келген болар. Оның өткір және жылдам ойлайтын зор интеллектісі де болды, нәтижесінде ол сол дәуірдің ең көрнекті тұлғаларының біріне айналды".

Мансап

Ол Виндзор замкісінде Генрих VIII-нің заңды емес ұлы, Ричмонд және Сомерсет герцогы Генри Фицроймен бірге өсті. Фицрой оның қарындасы Мэриға үйленгеннен кейін, оның жақын досы, содан кейін әйелінің інісі болды. Әкесі мен атасы сияқты, ол да әскерде қызмет етті, Генрих VIII-нің Франциядағы соғыстарында корольдің теңізде және құрлықтағы лейтенант-генералы болды. Говард асығыс мінез-құлқы үшін бірнеше рет түрмеге қамалған: бірде сарайдағы адамды ұрып-соққаны үшін, екіншіде Лондон көшелерінде ұйықтаған адамдардың үйлерінің терезелерін сындырғаны үшін. 1532 жылы ол Анна Болейн (оның бірінші туысы), король Генрих VIII және Ричмонд герцогымен бірге Францияға сапар шекті, және Франция корольі Франциск I-нің сүйемелдемесінде бір жылдан астам уақыт болды. Суррей 1533 жылдың күзінде Англияға оралды, осы кезде Ричмонд Суррейдің әпкесі Мэри Ховардқа үйленді. Сонымен қатар, оның ата-анасының некесі Норфолктің Бесс Холландпен болған заңсыз қарым-қатынасынан ушыққан қиындықтарға тап болды. Суррей отбасылық дау кезінде әкесінің жағын алды және Кеннингхоллде қалды, онда 1535 жылы оның әйелі оған қосылды. 1536 жылдың 10 наурызында Суррейдің үлкен ұлы Томас дүниеге келді. 1536 жылдың мамырында Суррей де, оның әкесі де туған-туысқандары Анна Болейн мен оның інісі Виконт Рочфордтың ісін қарау кезінде жетекші рөлдерді атқаруға міндеттелді. Олар Тауэрдің үлкен залында сотталды. Норфолк Лорд-Гардиан ретінде сот отырысын басқарды, ал Суррей граф Маршал ретінде оның төменінен орын алды. Шілдеде Суррейдің күйеу інісі Ричмонд герцогы 17 жасында қайтыс болды және Говардтардың меншігінің бірі - Тетфорд аббаттығында жерленді. Қазан айында Суррей әкесіне Монастырларды таратуға қарсы Англияның солтүстігінде басталган католиктік көтеріліс, яғни «Рақым зерттеуі»н басуға көмектесті. Бірнеше жыл өткен соң, оның үлкен ұлы Томас та ізгіліктен айырылып, королева Елизавета I-ге қарсы қастандық жасағаны үшін, оны Шотландия королевасы Мэримен алмастырып, Англияға католицизмді қайта келтіру ниетімен өлім жазасына кесілді.

Құлау және өлім

Хауардтар Томас Кромвель және Сеймурлар сияқты сарайда билікке көтерілген "жаңа адамдарға" аса құрмет көрсетпеді. Суррей әкесінен гөрі бұл жек көруді жасыруда тым сақты болған жоқ. Хауардтардың сарайда көп жауы болды. Говардтың өзі Кромвельді "надан адам" деп, ал Уильям Пейджетті "арзан жаратылыс" деп атады, сондай-ақ "Бұл жаңадан пайда болғандар өз қалауларымен ешбір дворянды тірі қалдырмас еді!" деп мәлімдеді. Норфолк Кромвельге қарсы саяси айлакерліктерінде корольдің Анна Кливстің әйелі ретінде қабылдамауына мүмкіндік жасады, Кромвель осы некенің басты қолдаушысы болғандықтан, бұл 1540 жылдың шілдесінде соңғысының құрметтен төмендеуіне және жазалануына әкелді. Генрих VIII билігінің соңғы жылдары протестантизмді қолдаған Сеймурлар мен корольдің соңғы әйелі Кэтрин Парр сарайда үлкен билік пен ықпалға ие болды, ал консерваторлар болған Хауардтар саяси тұрғыдан оқшауланды. Норфолк қызы Мэриді Томас Сеймурға үйлендіру арқылы Сеймурлармен одақ құруға тырысты, бірақ Суррейдің қатыгез мінез-құлқынан бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды. Ауырған VIII Генрих Хауардтардың ұлы Эдуардтан тәжді тартып алуды жоспарлап отырғанына сенімді болды. Суррей жесір әпкесі Мэриге қартайған корольді, оның қайнағасынан әуесті етуді және оның сүйіктісі болуды ұсынды, "француз королінің мадам д'Этампқа тигізгендей оған көп ықпал етуді" көздеді. Мэри ашуланып, "мұндай зұлымдыққа келісудің орнына, өз өмірін өзі қиюды" жөн көретінін айтты. Сондықтан олар ағасымен араздасып қалды, ал Мэри кейін Генрихке қарсы куәлік берді, бұл оның мемлекеттік қылмыс үшін сотталуына және өлім жазасына кесілуіне себеп болды. Суррейдің отбасы, оның ішінде анасы, әпкесі Мэри және оның әкесінің сүйіктісі Бесс Холланд, Суррейге де, герцогқа да қарсы куәлік берді. Мәселе Суррейдің Эдуард Исповедниктің патшалық елтаңбасын өзінің елтаңбасына қосуымен шиеленісті. Джон Барлоу бір кезде Говардты "Англиядағы ең ақымақ, мақтанқор бала" деп атаған. Оның арғы атасы Джон Говард, Норфолктың 1-ші герцогы (1483 жылы құрылған) арқылы Суррей Бротхертонның Томас, Норфолктың 1-ші графы, король Эдуард I-нің алтыншы ұлынан тараған. Говардтың ата-бабасы Томас де Моубрей, Норфолктың 1-ші герцогы (1397 жылы құрылған) Суррейдің Эдуард Исповедниктің елтаңбасын тағуға құқылы екенін көрсетті, бірақ бұл мақтан тұрғысынан әрекет болды және тәждің көзінде наразылық тудырды. Суррейдің құлдырауына діни себептер де ықпал етті. Генрих VIII, протестантизмді қолдаған Сеймурлардың ықпалымен, граф пен оның әкесі Реформацияны кері қайтару үшін тәжді тартып алып, Англия шіркеуін Рим юрисдикциясына қайтаруды көздеп отыр деп сенді. Нәтижесінде король Говардты патшалық елтаңбаны мемлекеттік қылмыспен тағуы үшін түрмеге қамауға бұйырды, сондай-ақ оның әкесін де. Олар 1547 жылдың 13 қаңтарында өлім жазасына кесілді. Суррей 1547 жылдың 19 қаңтарында өлім жазасына кесілді. 27 қаңтарда Хауардтар, әке мен бала, заңмен айыпталып сотталды. Герцогты өлімге кесу келесі күні (28 қаңтарда) жоспарланған еді, бірақ Генрих VIII сол күні таңертең қайтыс болғандықтан, ол орындалмады. Корольдік кеңесі жаңа билікке қан төгілмей бастауға шешім қабылдады, бірақ Хауард алты жыл бойы Лондон мұнарасында тұтқын болып қалды, оның көптеген атақтары мен мүлкі Корольдікке өтті, ол 1553 жылдың тамыз айында католиктік королева Мэри I билікке келгеннен кейін босатылып, кешірілді. Суррейдің ұлы Томас Хауард, әкесінің орнына Норфолк герцогтігінің мұрагері болды; ол 1554 жылы 3-ші герцогтың өлімінен кейін титулды мұралады.

Жерлеу

Суррей алғаш рет Тауэр-стриттегі Барлық қасиеттілер шіркеуіне жерленді, бірақ 1614 жылы оның қалдықтары Фрамлингхемдегі Архангел Михаил шіркеуіне көшірілді, онда оның әсем боялған алабастрдан жасалған қабірі сақталған, ол Говард және Де Вэр отбасыларының гербтерімен және геральдикалық жануарларымен байыстырылған. Қабір Суррейдің кіші ұлы Нортгемптон графының бұйрығымен орнатылды. Суррейдің әйелі, леди Фрэнсис 1577 жылы қайтыс болғаннан кейін Фрамлингхемге жерленгенімен, кейін оның қалдықтары күйеуінің қабіріне қойылды. Графтың қабіріндегі латын жазуы Суррейді Норфолк герцогының 2-ші ұлы деп сипаттайды, бұл техникалық жағынан жаңа титул, бірақ іс жүзінде Суррейдің арғы атасы, 1-ші герцогтың жоғалған титулының қайта жаңартылуы ретінде қарастырылады, сондықтан 2-ші және 3-ші герцогтардың тізімі дұрыс болады. Суррейдің қабірі діни үлгі емес, әкесінің қабірі сияқты діни суреттермен безендірілген емес, керісінше, оның бейнеленгендерінің қасиеттерін мақтайды. Оның екі ұлының мүсіндері қабырдың басында, ал үш қызының мүсіндері аяғында тізе бүгіп отыр. 1970 жылдары жерлеу ескерткішінің сақталуы өте нашар болды, ортасы көтеріліп, шеттері құлап жатты. Қабірді қалпына келтіру жұмысы Джон Гринге тапсырылды. Қалпына келтіру және тазалау барысында, бұрын тақ орнатылған (бірақ Суррей ұятпен қайтыс болғандықтан басына тақ кимеген) дуэльдің тесіктері табылды. Бағалы тастар үшін үлкен балық салмақтары қосылған қорғасыннан жасалған жаңа тақ жасалды, боялды, алтынмен жалатылды және орнына орнатылды.

Әдеби қызмет және мұра

Ол және оның досы сэр Томас Уайатт Ренессанс әдебиетіндегі петрархизм қозғалысының ізбасарлары саналады. Олар Шекспир кейіннен қолданған сонет түрінде жазған алғашқы ағылшын ақындары болды, ал Говард Виргилийдің «Энеидасының» екінші және төртінші кітаптарын аударғанда рифмасыз иамбикалық пентаметрдегі бос өлеңді (ақындық өлшем) жариялаған алғашқы ағылшын ақыны еді. Уайат пен Говард Петрарканың сонеттерін тамаша аударғандықтары үшін «Ағылшын сонетінің әкелері» деп танылады. Уайат ағылшын поэзиясына сонет түрін енгізсе, Говард оған рифмалық метрді және ағылшын, Елизавета немесе Шекспир сонеттері деп аталатын төрттіктерге бөлінуді сыйлады. 1557 жылы жарық көрген Тоттелдің «Жинағында» Генри Ховардтың 40 өлеңі бар. Суррейге жатқызылатын өлеңдердің арасында Марциалдың 10:47 өлеңінің еркін аудармасы «Бақытты өмірге қол жеткізу жолы» деген атпен келтірілген. Басқа нұсқасы қолжазбада сақталған (Add. 36259). Аударманың тағы бір нұсқасы он жыл бұрын Уильям Болдуиннің «Жақсылық философиясы» трактатында (1547/8 қаңтар) жарияланған.

Танымал мәдениетте

Говардты актер Дэвид О’Хара 2007 жылдан 2010 жылға дейін көрсетілген "Тюдорлар" телесериалында сомдады.