Джон Дадли, Нортумберленд 1-ші герцогі: Өмірбаяны мен саяси мансабы

Кіріспе

Англия ақсұлуы, саясаткер және әскери қолбасшы (1504–1553)

Джон Дадли, 1-ші Нортумберленд герцогы (1504 – 22 тамыз 1553) – 1550 жылдан 1553 жылға дейін жас король Эдуард VI үкіметін басқарған, ал король қайтыс болғаннан кейін Леди Джейн Грейді Англия тағына отырғызуға тырысқан ағылшын генералы, адмиралы және саясаткері. Генрих VIII-нің өліміне қатысқан Генрих VII-нің министрі Эдмунд Дадлидің ұлы Джон Дадли жеті жасында сэр Эдвард Гилдфордтың қамқорлығына алынды. Дадли Гилдфордтың үйінде болашақ әйелі, Гилдфордтың қызы Джейнмен бірге өсті, олардың 13 баласы болды. Дадли 1537 жылдан 1547 жылға дейін вице-адмирал және лорд-адмирал қызметін атқарды, осы кезеңде теңіз флотының жаңа стандарттарын енгізіп, теңіздегі инновациялық қолбасшы болды. Ол сонымен қатар теңіз саяхаттарына қызығушылық танытты. Дадли 1544 жылы Шотландия мен Франциядағы жорықтарға қатысты және Генрих VIII билігінің соңғы жылдарында оның жақын серігі болды. Ол сонымен қатар соттағы діни реформа партиясының жетекшісі болды. 1547 жылы Дадли Уорвик графы атанды, ал Сомерсет герцогымен бірге Англияның Лорд-протекторы болып, Пинки Клеу шайқасында Шотландия соғысында көзге түсті. 1549 жылғы бүкіл елдегі көтерілістер кезінде Дадли Норфолк графтығындағы Кетт көтерілісін бастырып таратты. Протектордың қабілетсіздігіне көз жеткізген ол және басқа да құпия кеңесшілер 1549 жылдың қазан айында Сомерсетті қызметтен кетуге мәжбүр етті. Дудли діни консервативтік реакция мен Сомерсетпен бірге оны жою жоспарына жол бермегеннен кейін, 1550 жылдың басында 12 жасар Эдуард VI-ның де-факто регенті ретінде пайда болды. Ол Сомерсетпен келісімге келді, бірақ ол көп ұзамай оған және оның саясатына қарсы интригалар жасады. Сомерсет негізінен жасалған айыптаулар бойынша өлім жазасына кесілді, бұл 1551 жылдың қазан айында Дадли Нортумберленд герцогі атанғаннан кейін үш ай өткен соң болды. Кеңес Лорд-президенті ретінде Дадли кеңес үкіметіне жетекшілік етті және жасөспірім патшаны мемлекеттік істерге тартуға тырысты. Ол жартылай банкрот болған басқаруды қабылдады, Франция мен Шотландиямен болған қымбат соғыстарды тоқтатты және экономиканы жақсартуға бағытталған қаржылық шаралар қолданды. Ол жаңадан туған көтерілістердің алдын алу үшін бүкіл елде жергілікті полиция жүйесін енгізіп, орталық билікпен тығыз байланыста болған лорд-лейтенанттарды тағайындады. Дадлидің діни саясаты Эдуардтың дініне сәйкес келіп, ағылшын реформациясын одан әрі күшейтіп, радикалды реформаторларды жоғары шіркеу лауазымдарына тағайындады. 1553 жылдың басында 15 жастағы король ауырып, өзінің жарты әпкелерін, Мэри мен Елизаветаны, оларды заңды емес деп есептегендіктен, мұрагерлікке жатқызбады, олардың орнына әлі тумаған еркек мұрагерлерді тағайындады. Өлімі жақындағанда Эдуард өсиетнамасын өзгертіп, протестант туысы Леди Джейн Грейге, Нортумберлендтің келініне таққа отыруға мүмкіндік берді. Герцогтың бұл жоспарға қаншалықты ықпал еткені белгісіз. Дәстүрлі көзқарас бойынша, бұл Нортумберлендтің өзінің отбасын таққа отырғызу арқылы билігін сақтап қалу жоспары болды. Көптеген тарихшылар бұл жобаны шынымен Эдуардтың қалауымен жасалғанын, ал Дадли король қайтыс болғаннан кейін оны күштеп жүзеге асырғанын айтады. Герцог бұл жағдайға жеткілікті дайындық жасаған жоқ. Мэриді тұтқындау үшін Шығыс Англияға аттанғаннан кейін, ол Таза кеңес тараптарды ауыстырып, Мэриді патшайым деп жариялағанын естігенде, қарсылық көрсетпей берілді. Бас сатқындыққа кінәлі деп танылған Нортумберленд католиктік дінге қайтып, 1553 жылдың 22 тамызында өлім жазасына кесілгенге дейін протестанттық сенімінен бас тартты. Екі діни лагердің де жек көруіне, халық арасында жиреншік тудыруына және табиғи күнәнің құрбаны болғандықтан, ол өзінің ізашары Сомерсетке, «жақсы герцогқа» қарама-қайшы «жаман герцог» атанды. Тек 1970 жылдардан бастап ол Тюдор тажының қызметшісі ретінде қарастырылды: өзіне пайда табуға ұмтылған, қазіргі монархқа адал және қиын кезеңдегі қабілетті мемлекет қайраткері.

John Dudley, 1st Duke of Northumberland (1504 – 22 August 1553) was an English general, admiral, and politician, who led the government of the young King Edward VI from 1550 until 1553, and unsuccessfully tried to install Lady Jane Grey on the English throne after the King's death. The son of Edmund Dudley, a minister of Henry VII executed by Henry VIII, John Dudley became the ward of Sir Edward Guildford at the age of seven. Dudley grew up in Guildford's household together with his future wife, Guildford's daughter Jane, with whom he was to have 13 children. Dudley served as Vice Admiral and Lord Admiral from 1537 until 1547, during which time he set novel standards of navy organisation and was an innovative commander at sea. He also developed a strong interest in overseas exploration. Dudley took part in the 1544 campaigns in Scotland and France and was one of Henry VIII's intimates in the last years of the reign. He was also a leader of the religious reform party at court. In 1547, Dudley was created Earl of Warwick and, with the Duke of Somerset, England's Lord Protector, distinguished himself in the renewed Scottish war at the Battle of Pinkie Cleugh. During the country wide uprisings of 1549 Dudley put down Kett's Rebellion in Norfolk. Convinced of the Protector's incompetence, he and other privy councillors forced Somerset out of office in October 1549. Having averted a conservative reaction in religion and a plot to destroy him alongside Somerset, Dudley emerged in early 1550 as de facto regent for the 12 year old Edward VI. He reconciled himself with Somerset, who nevertheless soon began to intrigue against him and his policies. Somerset was executed on largely fabricated charges, three months after Dudley had been raised to the Dukedom of Northumberland in October 1551. As Lord President of the Council, Dudley headed a distinctly conciliar government and sought to introduce the adolescent King into business. Taking over an almost bankrupt administration, he ended the costly wars with France and Scotland and tackled finances in ways that led to some economic recovery. To prevent further uprisings he introduced countrywide policing on a local basis, appointing lord lieutenants who were in close contact with the central authority. Dudley's religious policy was — in accordance with Edward's religion — decidedly Protestant, further enforcing the English Reformation and promoting radical reformers to high Church positions. The 15 year old King fell ill in early 1553 and excluded his half sisters, Mary and Elizabeth, whom he regarded as illegitimate, from the succession, designating non existent, hypothetical male heirs. As his death approached, Edward changed his will so that his Protestant cousin Lady Jane Grey, Northumberland's daughter in law, could inherit the Crown. To what extent the Duke influenced this scheme is uncertain. The traditional view is that it was Northumberland's plot to maintain his power by placing his family on the throne. Many historians see the project as genuinely Edward's, enforced by Dudley after the King's death. The Duke did not prepare well for this occasion. Having marched to East Anglia to capture Mary, he surrendered on hearing that the Privy Council had changed sides and proclaimed Mary as queen. Convicted of high treason, Northumberland returned to Catholicism and abjured the Protestant faith before his execution on 22 August 1553. Having secured the contempt of both religious camps, popularly hated, and a natural scapegoat, he became the "wicked Duke" — in contrast to his predecessor Somerset, the "good Duke". Only since the 1970s has he also been seen as a Tudor Crown servant: self serving, inherently loyal to the incumbent monarch, and an able statesman in difficult times.

Генрих VIII тұсындағы мансап

Джон Дадли Генрих VII кеңесшісі Эдмунд Дадлидің және оның екінші әйелі, Эдвард Грейдің қызы Елизавета Грейдің үш ұлының ең үлкені болды. Оның әкесі 1510 жылы мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен тұтқындалып, өлім жазасына кесілді, өйткені Генрих VIII таққа отырғаннан кейін жаңа патшаның бұрынғы патшаның танымал емес қаржылық саясаты үшін жауапты адамдар қажет болды. 1512 жылы жеті жасар Джон сэр Эдвард Гилдфордтың қамқорлығына алынып, оның үйіне қабылданды. Сонымен бірге Эдмунд Дадлиге тағылған айып алынып, Джон Дадли "аты мен қаны" қалпына келтірілді. Патша "Джон Дадлиден жақсы қызмет күтетінін" білдірді. Шамамен 15 жасында Джон Дадли қамқоршысымен бірге Калеге барып, онда бірнеше жыл қызмет етті. Ол 1521 және 1527 жылдары кардинал Вулсидің дипломатиялық сапарларына қатысты және 1523 жылы Францияға жасалған алғашқы ірі әскери тәжірибесі кезінде Саффолк графы Чарльз Брэндоннан рыцарь атағын алды. 1524 жылы Дадли Корольдік корпустың рыцары болды, ал 1534 жылдан бастап ол Тауер қару-жарағының шебері ретінде корольдің дене қару-жарағына жауапты болды. "Оның ұрпағының ең шебері, жаяу және ат үстінде" болған ол, француз есебінде 1546 жылға дейін айтылғандай, күресте, садақ атуда және патша сарайындағы турнирлерде өте жақсы болды. Олардың 13 баласы Ренессанс гуманизмі мен ғылымында тәрбиеленді. Сэр Эдвард Гилдфорд 1534 жылы өсиет қалдырмастан қайтыс болды. Оның жалғыз ұлы ерте қайтыс болғандықтан, Гилдфордтың сіңілісі Джон Гилдфорд, ағасы оны мұрагерлікке алуды ниеттенгенін мәлімдеді. Дадли мен оның әйелі бұл талапқа қарсы шықты. Екі тарап сотқа жүгінді, ал Томас Кромвельдің қолдауын алған Дадли істі жеңіп алды. 1532 жылы ол өзінің туысы, 3-ші барон Дадли Джон Саттонға барондық мүлікті кепілге беріп, 7000 фунт стерлингтен астам қарыз берді. Лорд Дадли өзінің кредиторларын төлей алмады, сондықтан 1530-шы жылдардың соңында ипотека жабылып, сэр Джон Дадли Дадли қамалының иесіне айналды. 1532 жылы Дадли Каледе Генрих VIII пен Франциск I кездесуіне қатысты. Оның қасында жақын арада патшайым болатын Анна Болейн де болды. Дадли корольдің балалары Елизавета мен Эдуардтың шомылдыру рәсімдеріне қатысты және императорға ханзаданың туғанын хабарлаумен байланысты 1537 жылы қазанда Франция арқылы Испанияға сапар шекті. Ол 1534-1536 жылдары қайтыс болған қайын атасының орнына Кенттен реформация парламентіне сайланды және 1536 жылдың соңында Грейстің қажылық сапарына қарсы жіберілген контингенттердің бірін басқарды. 1537 жылдың қаңтарында Дадли вице-адмирал болып тағайындалды және теңіз мәселелеріне кірісе бастады. Ол Кливс Аннасы мен Кэтрин Говардтың Ат шебері болды, ал 1542 жылы Стаффордширден депутат ретінде Парламентке оралды. Қазір жұп болғандықтан, Дадли 1543 жылы Лорд-адмирал және Гартер орденінің рыцары болды; ол сондай-ақ Таза кеңеске қабылданды. 1542 жылы Солуэй Мосс шайқасынан кейін ол Шотландия маршаларының күзетшісі болды, ал 1544 жылғы науқанда Гертфорд графы Эдвард Сеймурдың қол астындағы ағылшын күшін Дадли басқаратын флот қолдады. Дадли Эдинбургті жойған құрлық әскеріне қосылды, ол басты қақпаны кальвермен жарығаннан кейін. 1544 жылдың соңында ол Булонь қаласының губернаторы болып тағайындалды, оның қоршауы оның үлкен ұлы Генридің өмірін қиды. Лорд-адмирал ретінде Дадли теңіз мәселесі жөніндегі кеңесті құруға жауапты болды, ол алғаш рет теңіз флотының әртүрлі міндеттерін үйлестірді және осылайша ағылшын теңіз флотының басқаруын Еуропадағы ең тиімді болды. 1545 жылы ол Солент шайқасына дейін, оның кезінде және одан кейін флоттың операцияларын басқарды және Генрих патшаны флагмандық "Генри Грейс а Диу" кемесінде көңілдестірді. "Мэри Роуз" кемесі 500 адаммен бірге суға батып, қайғылы оқиға болды. 1546 жылы Джон Дадли бейбітшілік келіссөздері үшін Францияға барды. Ол француз адмиралы Клод д'Анбоның соғысты қайта бастауға әкелетін маневрлер жасады деп күдік білдірген соң, ол келіссөз үстеліне оралғанға дейін ағылшын күшінің көрсетілісі ретінде теңізге шықты. Содан кейін ол Фонтенблоға барды, онда ағылшын делегаттарын дофин Генри мен король Франциск көңілдестірді. Лагерьдегі бейбітшілікте француз патшасы Генрих VIII титулын "Англия мен Ирландия шіркеуінің Жоғарғы Басшысы" деп мойындады, бұл Англия мен оның Лорд-адмиралы үшін үлкен жетістік болды. Джон Дадли, халық арасында танымал және Генрих патшаның генералы ретінде жоғары бағаланған, ауру монархпен карта ойнаған патшалық жақын адам болды. Эдвард Сеймурмен бірге, Эдвард ханзадасының анасының сіңілісі, Дадли реформалық партияның жетекшілерінің бірі болды, ал олардың әйелдері Анна Аскьюдің, 1546 жылдың шілдесінде епископ Стивен Гардинер жойған протестант шейітінің достары болды. Дадли мен патшайымның інісі, Уильям Парр, 1-ші Эссекс графы, Анна Аскьюді Генрих шіркеуінің католиктік доктриналарына сәйкес болуға көндіруге тырысты, бірақ ол "олардың біліміне қарсы кеңес берулеріне ұялғанын" айтты. Патшалықтың соңғы апталарында Сеймур мен Дадли Генрихтің консервативті Хауард үйіне қарсы шабуылына қатысты, осылайша протестант азшылықтың билікке келуіне жол ашты. Олар алдағы регенттіктің ықтимал жетекшілері ретінде қарастырылды - "табысқа жету үшін жарамды жас пен қабілеті бар басқа ақсүйектер жоқ", бұрынғы императорлық елші Эсташ Шапюс зейнетке шыққаннан кейін мәлімдеді.

John Dudley was the eldest of three sons of Edmund Dudley, a councillor of Henry VII, and his second wife Elizabeth Grey, daughter of Edward Grey, 1st Viscount Lisle. His father was attainted and executed for high treason in 1510, having been arrested immediately after Henry VIII's accession because the new king needed scapegoats for his predecessor's unpopular financial policies. In 1512, the seven year old John became the ward of Sir Edward Guildford and was taken into his household. At the same time Edmund Dudley's attainder was lifted and John Dudley was restored "in name and blood". The King was hoping for the good services "which the said John Dudley is likely to do". At about age 15 John Dudley probably went with his guardian to the Pale of Calais to serve there for the next years. He took part in Cardinal Wolsey's diplomatic voyages of 1521 and 1527, and was knighted by Charles Brandon, 1st Duke of Suffolk, during his first major military experience, the 1523 invasion of France. In 1524 Dudley became a Knight of the Body, and from 1534 he was responsible for the King's body armour as Master of the Tower Armoury. Being "the most skilful of his generation, both on foot and on horseback", he excelled in wrestling, archery, and the tournaments of the royal court, as a French report stated as late as 1546. and their 13 children were educated in Renaissance humanism and science. Sir Edward Guildford died in 1534 without a written will. His only son having predeceased him, Guildford's nephew, John Guildford, asserted that his uncle had intended him to inherit. Dudley and his wife contested this claim. The parties went to court and Dudley, who had secured Thomas Cromwell's patronage, won the case. In 1532, he lent his cousin, John Sutton, 3rd Baron Dudley, over £7,000 on the security of the baronial estate. Lord Dudley was unable to pay off any of his creditors, so when the mortgage was foreclosed in the late 1530s Sir John Dudley came into possession of Dudley Castle. Dudley was present at Henry VIII's meeting with Francis I of France at Calais in 1532. Another member of the entourage was Anne Boleyn, who was soon to be queen. Dudley took part in the christenings of the King's children, Elizabeth and Edward and, in connection with the announcement of the Prince's birth to the Emperor, travelled to Spain via France in October 1537. He sat in the Reformation parliament for Kent, in place of his deceased father in law, in 1534–1536, and led one of the contingents sent against the Pilgrimage of Grace in late 1536. In January 1537, Dudley was made Vice Admiral and began to apply himself to naval matters. He was Master of the Horse to Anne of Cleves and Catherine Howard, and in 1542 returned to the House of Commons as MP for Staffordshire Being now a peer, Dudley became Lord Admiral and a Knight of the Garter in 1543; he was also admitted to the Privy Council. In the aftermath of the Battle of Solway Moss in 1542, he served as Warden of the Scottish Marches, and in the 1544 campaign the English force under Edward Seymour, Earl of Hertford, was supported by a fleet which Dudley commanded. Dudley joined the land force that destroyed Edinburgh, after he had blown the main gate apart with a culverin. In late 1544 he was appointed Governor of Boulogne, the siege of which had cost the life of his eldest son, Henry. As Lord Admiral, Dudley was responsible for creating the Council for Marine Causes, which for the first time co ordinated the various tasks of maintaining the navy functioning and thus made English naval administration the most efficient in Europe. In 1545, he directed the fleet's operations before, during, and after the Battle of the Solent and entertained King Henry on the flagship Henri Grace a Dieu. A tragic loss was the sinking of the Mary Rose with 500 men aboard. In 1546 John Dudley went to France for peace negotiations. When he suspected the Admiral of France, Claude d'Annebault, of manoeuvres which might have led to a renewal of hostilities, he suddenly put to sea in a show of English strength, before returning to the negotiating table. He then travelled to Fontainebleau, where the English delegates were entertained by the Dauphin Henri and King Francis. In the Peace of Camp, the French king acknowledged Henry VIII's title as "Supreme Head of the Church of England and Ireland", a success for both England and her Lord Admiral. John Dudley, popularly fêted and highly regarded by King Henry as a general, became a royal intimate who played cards with the ailing monarch. Next to Edward Seymour, Prince Edward's maternal uncle, Dudley was one of the leaders of the Reformed party at court, and both their wives were among the friends of Anne Askew, the Protestant martyr destroyed by Bishop Stephen Gardiner in July 1546. Dudley and the Queen's brother, William Parr, 1st Earl of Essex, tried to convince Anne Askew to conform to the Catholic doctrines of the Henrician Church, yet she replied "it was great shame for them to counsel contrary to their knowledge". In the last weeks of the reign Seymour and Dudley played their parts in Henry's strike against the conservative House of Howard, thus clearing the path for a Protestant minority rule. They were seen as the likely leaders of the impending regency—"there are no other nobles of a fit age and ability for the task", Eustache Chapuys, the former Imperial ambassador, commented from his retirement.

Уорвик графынан Нортумберленд герцогына дейін

Генрих VIII-нің өсиетін орындауға тағайындалған 16 орындаушы сонымен қатар Эдуард VI-ның жас кезінде бірлесіп билік етуге тағайындалған Регенттік Кеңестің құрамына кірді. Жаңа Кеңес Эдвард Сеймур, Гертфорд графына толық өкілеттікпен Лорд-протектор болуға келісті, бұл, іс жүзінде, ханзаданың өкілеттігімен тең болды. Сонымен қатар, Кеңес Генрих VIII-нің қалауынша, өзін-өзі жоғарылатудың бір раундысын жасады: Гертфорд графы Сомерсет герцогы болды, ал Джон Дадли Уорвик графы атанды. Жаңа граф Лорд-адмирал лауазымын Сомерсеттің інісі Томас Сеймурға беруге міндетті болды, бірақ Лорд-үлкен палатаға көтерілді. Ол Сомерсетпен достық қарым-қатынаста болды, ол жақын арада Шотландиямен соғысты қайта бастады. Дадли жеке жекпе-жекті ұната отырып, оның екінші қолбасшысы ретінде онымен бірге жүрді. Бірде ол тұтқыннан қашып, найзасын ұстап, шотландтық әріптесін қуды, оны жартылай өлтіре жаздады. Пинки шайқасында Дадли "ағылшын жеңісінің негізгі сәулетшілерінің бірі" ретінде авангардты басқарды. Протектордың аграрлық саясаты мен жарияланымдары кейде "жалпы иеліктерді" жақтаушылар деп аталатын зиялылар тобынан шабыт алды. Бұл топтар жер иелеріне қатысты сыншыл болғандықтан, көптеген қарапайым адамдарға қоршаулар заңсыз сияқты көрінді. Англияның ірі жер иелерінің бірі болған Дадли бұл жағдайдың қаулы дауға әкелуі мүмкін екенін сезіне бастады және сырқатымен Сомерсетті ескертуге тырысты. 1549 жылдың жазында Англияның барлық жерінде кең тараған тәртіпсіздіктер мен тіпті бүліктер болды. Нортгемптон маркизі Норвич және оның айналасындағы тәртіпті қалпына келтіре алмады, сондықтан Джон Дадли Кетт бүлігін басуға жіберілді. Дадли Роберт Кеттке шаруалар әскерін бірден тарату шартымен кешірім ұсынды. Бұл ұсыныс қабылданбады, ал келесі түнде Дадли көтерілісшілер бақылап отырған қалаға шағын жалдамалы жасақпен шабуыл жасап, қызу көше шайқасынан кейін көтерілісшілерді ығыстырды; ол 49 тұтқынды дереу дарға асты. Екі күннен кейін қала сыртындағы негізгі лагері бар Кетт патша әскерімен кездесті, нәтижесінде 2000-нан астам шаруа қаза тапты. Келесі апталарда Дадли көптеген көтерілісшілерді, шамамен 300-ге дейін, өлім жазасына кесті. Ашуланған және қорланған жергілікті ақсүйектерге бұл жаза жеткіліксіз болды, сондықтан Дадли оларды ескертті: «Кешірімге орын жоқ па? Сонда біз не істеуіміз керек? Өзіміз жыртыққа түсіп, жүкті өз қолымызбен тасып, жерді өңдеуіміз керек пе?» Лорд-протектор өзінің үндеулерінде қарапайым халыққа үндеді. Оның мінезі анық авторитарлық және «көбінесе жеккөрушілік» болды. 1549 жылдың күзінде оны Протектор етіп тағайындаған кеңесшілер оның тиісті билікті жүзеге асырмағанына және жақсы кеңеске құлақ қоймағанына көз жеткізді. Дадли әлі де Норфолк жорығынан әскерлерін қолда бар болды, ал 1549 жылдың қазан айында ол Саутгемптон графы мен Арундел графына, көрнекті діни консерваторларға қосылып, Протекторды қызметтен шеттету үшін кеңесшілердің төңкерісін басқарды. Олар Лондонға барып, Дадлидің үйінде кездесті. Протектордан бастап, әр тарап екіншісін сатқындықпен айыптап, патшаның қауіпсіздігін қорғау үшін әрекет ететінін мәлімдеді. Сомерсет халық күшін жинауға тырысты және Виндзор қамалындағы патшамен бірге бекінді. Король Эдуардтың жанында әскери күштің болуы мүмкін емес еді және, көрінетін болса, Дадли мен архиепископ Томас Кранмер Сомерсетпен бейресми келісім жасасты, ол берілді. 12 жастағы патша өзінің ағасын тұтқындауға бұйрық берді. Бір сәтте кейбір аудандарда консервативті режимді қалпына келтіру үміті болды. Алайда Дадли мен Кранмер Эдуардты реформалық көзқарасты қолдайтын қосымша мүшелерді Кеңеске және Жеке кеңеске тағайындауға көндіре отырып, реформалық күн тәртібін қамтамасыз етті. 1549 жылдың желтоқсанында Саутгемптон Дадлиді Сомерсетпен бірге, Протектордың алғашқы одақтасы болғандығы үшін опасыздықпен айыптады. Дадли кеңесшілерді үйіне шақырып, қолымен қылышын ұстап, «соғыс жүзінде» «Мырза, сіз оның [Сомерсеттің] қанын іздеп жатырсыз, ал оның қанын іздеген менің қанымды да іздейді» деп айқайлап, олардың жоспарларын жоққа шығарды. Дадли институционалдық маневрлер арқылы билігін нығайтып, 1550 жылдың қаңтарына қарай жаңа регент болды. 1550 жылдың 2 ақпанында ол Кеңестің Лорд-президенті болды, кеңес мүшелерін одан шығарып, жаңаларын тағайындау құқығына ие болды. Ол Саутгемптонды және басқа консерваторларды алып тастады, бірақ Сомерсеттің босатылуын және оның Жеке кеңеске және Жеке палатаға оралуын ұйымдастырды. 1550 жылдың маусым айында Дадлидің ұлы Джон Сомерсеттің қызы Аннаға келісімнің белгісі ретінде үйленді. Алайда Сомерсет жақын арада саяси жақтастарды тартты және Дадлиді жолдан кетіру арқылы билігін қайта орнатуға үміттенеді, «ойластырып отырғандай», кейін мойындағандай, Лорд-президентті тұтқындауға және өлімге кесуге. Халық арасындағы популярлығына сүйене отырып, ол Дадлидің саясатына қарсы күресті және оларға кедергі келтіруге тырысты. Оның мінезі азғындық режимінде өте маңызды болды. Осы тұрғыдан алғанда, Уорвик ешқандай қауіпке бармады және енді герцог атағына да ұмтылды. Ол өзінің билігін жариялауы және өзінің ізбасарларын таң қалдыруы керек болды; өзінің ізашары сияқты, ол патшаның абыройын көрсетуі керек болды. Оның Сомерсет герцогы ретінде танылуы 1551 жылдың 11 қазанында Сомерсет герцогының қатысуымен болды. Бес күннен кейін Сомерсет тұтқындалды, оның жоспарлары туралы қауесет тарады. Ол кеңесшілерге шабуыл жасап, Дадлиді өлтіру жоспарланған «мерекелік қырғынын» жоспарлағаны айыпталды. Сомерсет сатқындықтан ақталды, бірақ лицензиясыз қарулы адамдар жасағын жинағаны үшін қылмыстың қылмысын жасады. Ол 1552 жылдың 22 қаңтарында өлім жазасына кесілді. Техникалық тұрғыдан заңды болғанымен, бұл оқиғалар Нортумберлендтің өсіп келе жатқан танылмауына үлкен үлес қосты. Дадлидің өзі, француз куәгерінің сөзінше, өзінің өлімі алдында «Сомерсет герцогына жасалған алаяқтық схема оның санасын ең көп мазалағанын» мойындады.

The 16 executors of Henry VIII's will also embodied the Regency Council that had been appointed to rule collectively during Edward VI's minority. The new Council agreed on making Edward Seymour, Earl of Hertford Lord Protector with full powers, which in effect were those of a prince. At the same time the Council awarded themselves a round of promotions based on Henry VIII's wishes; the Earl of Hertford became the Duke of Somerset and John Dudley was created Earl of Warwick. The new Earl had to pass on his post of Lord Admiral to Somerset's brother, Thomas Seymour, but advanced to Lord Great Chamberlain. Perceived as the most important man next the Protector, he was on friendly terms with Somerset, who soon reopened the war with Scotland. Dudley accompanied him as second in command with a taste for personal combat. On one occasion he fought his way out of an ambush and, spear in hand, chased his Scottish counterpart for some , nearly running him through. In the Battle of Pinkie Dudley led the vanguard, being "one of the key architects of the English victory". The Protector's agrarian policy and proclamations were inspired by a group of intellectuals sometimes called "the commonwealth men". These were highly critical of landlords and left many commoners with the impression that enclosures were unlawful. As one of England's major landowners, Dudley soon feared that this would lead to serious trouble and discreetly tried to warn Somerset. By the summer of 1549 there was widespread unrest or even rebellion all over England. The Marquess of Northampton had been unable to restore order in and around Norwich, so John Dudley was sent to get hold of Kett's Rebellion. Dudley offered Robert Kett a pardon on the condition that the peasant army disband at once. This was rejected and the next night Dudley stormed the rebel held city with a small mercenary contingent and drove the rebels out after fierce street fighting; 49 prisoners he had immediately hanged. Two days later Kett, who had his main camp outside the city, confronted the royal army, resulting in a slaughter of over 2,000 peasants. In the following weeks Dudley conducted courts martial which executed many rebels, perhaps up to 300. For the enraged and humiliated local gentry this was still not enough punishment, so Dudley warned them: "Is there no place for pardon? What shall we then do? Shall we hold the plough ourselves, play the carters and labour the ground with our own hands?" The Lord Protector, in his proclamations, appealed to the common people. he displayed a distinctly autocratic and "increasingly contemptuous" face. By autumn 1549 the same councillors who had made him Protector were convinced that he had failed to exercise proper authority and was unwilling to listen to good counsel. Dudley still had the troops from the Norfolk campaign at his disposal, and in October 1549 he joined the Earl of Southampton and the Earl of Arundel, prominent religious conservatives, to lead a coup of councillors to oust the Protector from office. They withdrew from court to London, meeting in Dudley's residence. Starting with the Protector, each side issued proclamations accusing the other of treason and declared to act in defence of the King's safety. Somerset tried in vain to raise a popular force and entrenched himself with the King at the fortress Windsor Castle. Military force near King Edward's presence was unthinkable and, apparently, Dudley and Archbishop Thomas Cranmer brokered an unofficial deal with Somerset, who surrendered. To keep appearances, the 12 year old King personally commanded his uncle's arrest. For a moment there was hope of a conservative restoration in some quarters. However, Dudley and Cranmer secured the Reformed agenda by persuading Edward to appoint additional Reformed minded members to the Council and Privy Chamber. In December 1549 Southampton tried to regain predominance by charging Dudley with treason, alongside Somerset, for having been an original ally of the Protector. The scheme misfired when Dudley invited the council to his house and baffled the plotters by exclaiming, with his hand at his sword and "a warlike visage": "my lord, you seek his [Somerset's] blood and he that seeketh his blood would have mine also". Dudley consolidated his power through institutional manoeuvres and by January 1550 was in effect the new regent. On 2 February 1550 he became Lord President of the Council, with the capacity to debar councillors from the body and appoint new ones. He excluded Southampton and other conservatives, but arranged Somerset's release and his return to the Privy Council and Privy Chamber. In June 1550 Dudley's heir John married Somerset's daughter Anne as a mark of reconciliation. Yet Somerset soon attracted political sympathizers and hoped to re establish his power by removing Dudley from the scene, "contemplating", as he later admitted, the Lord President's arrest and execution. Relying on his popularity with the masses, he campaigned against and tried to obstruct Dudley's policies. His behaviour increasingly threatened the cohesion vital within a minority regime. In that respect Warwick would take no chances, and he now also aspired to a dukedom. He needed to advertise his power and impress his followers; like his predecessor, he had to represent the King's honour. His elevation as Duke of Northumberland came on 11 October 1551 with the Duke of Somerset participating in the ceremony. Five days later Somerset was arrested, while rumours about supposed plots of his circulated. He was accused of having planned a "banquet massacre", in which the council were to be assaulted and Dudley killed. Somerset was acquitted of treason, but convicted of felony for raising a contingent of armed men without a licence. He was executed on 22 January 1552. While technically lawful, these events contributed much to Northumberland's growing unpopularity. Dudley himself, according to a French eyewitness, confessed before his own end that "nothing had pressed so injuriously upon his conscience as the fraudulent scheme against the Duke of Somerset".

Англияның билігі

Лорд-протектор атағын алудың орнына Джон Дадли біріншісі ретінде билік етуге тырысты, жұмыс атмосферасы Сомерсеттің кезінен гөрі кеңесшілдікке бейім және автократиялық емес. Жаңа Кеңес Лорд-президенті кейбір жоғары лауазымдарды қайта бөлісті, өзі үйдің бас меңгерушісі болды және Сомерсеттің бұрынғы Лорд-казначейі қызметін Уильям Паулетке, Винчестердің 1-маркизіне тапсырды. Бас меңгерушілікке патшалық үйді бақылау кірді, бұл Дадлиге Патшаның жеке бөлмесін және оның төңірегін бақылауға мүмкіндік берді. Бұл оның «жақын достары» (өздерін солай атаған) сэр Джон Гейтс және лорд Томас Дарси арқылы іске асырылды. Дадли өз күйеу баласы сэр Генри Сидниді және ағасы сэр Эндрю Дадлиді Патшаның жанына жақын орналастырды. Уильям Сесил Сомерсет герцогының қызметінде болғанда, бірте-бірте адалдығын Джон Дадлиге ауыстырды, ол оны Мемлекеттік хатшы етіп тағайындады және оны «өте адал қызметкер және осы аталым бойынша ең білгір кеңесші, мұндай адам осы елде сирек кездеседі» деп есептеді. Осы лауазымда Сесил Лорд-президенттің тілегі бойынша Кеңеске бағыт беруші Дадлидің сенімді оң қолы болды. Сесилдің Патшамен тығыз байланысы болды, себебі Эдуард мемлекеттік хатшылармен жақын жұмыс істеді. Дадли Эдуардтың саяси білімін дамытуға ұйымдастырды, оның істерге қызығушылық танытуын және шешімдерге кем дегенде әсер етуін қалады. Ол Патшаның билігіне мүмкіндігінше тегіс өсуін қалады. Эдуард билікке келген кезде туындауы мүмкін қақтығыстар осылайша азайтылуы мүмкін, ал Дадлидің басты министр ретінде қызметін жалғастыру мүмкіндігі артады. Шамамен 14 жасынан бастап Эдуардтың құжаттарға қолы қоюы үшін Кеңестің қосымша қол қоюы қажет болмады, ал Патша өзі таңдаған Кеңеспен кездесулерде үнемі есеп берді – бас әкімшілер мен Нортумберленд герцогы таңдаулылардың арасында болды. Дадлидің жасөспіріммен жылы, бірақ құрметті қарым-қатынасы болды, Император елшісі Жан Шейфве айтуынша, ол оны «сүйді және қорқады». Бірде Эдуард патшаның елшісімен кешкі ас дастарқанында ұзақ әңгімелесіп отырғанда, Нортумберленд Патшаға жеткілікті айтқанын ишара жасады. Дегенмен, герцог әрқашан өз қалауынша әрекет етпеді. 1552–1553 жылдары Дадлидің тілегіне тікелей қайшы келетін шешімдердің (және іс-қимылдардың тоқтатылуының) артында Патшаның ықпалы байқалды. Патша сарайында күрделі ықпал желілері жұмыс істеді және Эдуард бірнеше дауысты тыңдады. Эдуардтың өзінің үкіметінде қаншалықты рөл атқарғаны туралы мәселеге қатысты Стивен Алфорд былай деп жазады:

Instead of taking the title of Lord Protector, John Dudley set out to rule as primus inter pares, the working atmosphere being more conciliar and less autocratic than under Somerset. The new Lord President of the Council reshuffled some high offices, becoming Grand Master of the Household himself and giving Somerset's former office of Lord Treasurer to William Paulet, 1st Marquess of Winchester. The office of Grand Master entailed supervising the Royal Household, which gave Dudley the means to control the Privy Chamber and thus the King's surroundings. This was done via his "special friends" (as he called them), Sir John Gates and Lord Thomas Darcy. Dudley also placed his son in law Sir Henry Sidney and his brother Sir Andrew Dudley near the King. William Cecil was still in the Duke of Somerset's service when he gradually shifted his loyalty to John Dudley, who made him Secretary of State and thought him "a most faithful servant and by that term most witty [wise] councillor as was scarce like in this realm". In this position Cecil was Dudley's trusted right hand, who primed the Privy Council according to the Lord President's wishes. At the same time Cecil had intimate contact with the King because Edward worked closely with the secretaries of state. Dudley organised Edward's political education so that he should take an interest in affairs and at least appear to influence decisions. He wanted the King to grow into his authority as smoothly as possible. Disruptive conflicts when Edward took over government could thus be minimised, while Dudley's chances to continue as principal minister would be good. From the age of about 14 Edward's signature on documents no longer needed the council's countersignatures, and the King was regularly debriefed in meetings with a Council of his own choosing—the principal administrators and the Duke of Northumberland were among the chosen. Dudley had a warm if respectful relationship with the teenager, who "loved and feared" him according to Jean Scheyfve, the Imperial ambassador. At a dinner Edward discussed with the envoy at length until Northumberland discreetly indicated to the King that he had said enough. Yet the Duke did not necessarily have his way in all things. In 1552–1553 the King's hand can be discerned behind decisions (and omissions) that directly contravened Dudley's wishes. At court, complex networks of influence were at work and Edward listened to more than one voice. Regarding the question to what extent Edward played a role in his own government, Stephen Alford writes:

Әлеуметтік және экономикалық саясат

Дадли әкімшілік тиімділікті қалпына келтіруге және 1549 жылғы көтеріліс сияқты жаңадан басталатын бүліктердің алдын алу үшін қоғамдық тәртіпті сақтауға кірісті. "Заңсыз жиналыстарды жазалау туралы" жаңа заңмен қаруланған ол, жер иелері мен Жеке кеңестің біртұтас майдан құрды, үкімет кез келген тәртіпсіздік белгісіне жергілікті деңгейде араласты. Ол, ливрея киген қолдаушыларын сақтау үшін лицензия берудің ежелгі тәжірибесіне қайта оралды және орталық үкіметтің өкілі болып, шағын кавалерия жасақтарын дайын ұстайтын лорд-лейтенанттарды тағайындады. Бұл шаралар тиімді болып шықты және елдің билігінің соңына дейін тыныштық орнады. Шындығында, 1552 жылдың жазында – мұрагерлік дағдарысына бір жыл қалғанда – ақша үнемдеу үшін кавалерия жасақтары таратылды. Джон Дадли әлеуметтік жағдайды жақсартуға да тырысты. 1552 жылы Нортумберленд парламент арқылы «кедейлерге көмек көрсету» мақсатында, әр апта сайынғы приходтық жинақтарды көздейтін жаңа Кедейлер заңын қабылдады. Приходтар мұқтаж тұрғындарын және оларға берілетін соманы тіркеуге міндетті болды, ал қарсылық білдіргендер пастор, ал қажет болған жағдайда епископтың ықпалымен «көндірілуі» керек еді. Алайда, белгіленген бағалар соншалықты шынайы емес болғандықтан, фермерлер өз өнімдерін ашық сатуды тоқтатты және ережелер күштен шығарылды. Режимнің аграрлық саясаты, жер иелеріне жалпы жерді қоршауға көптеген бостандықтар бергенмен, қоршаудың әртүрлі формаларын да ажыратты. Заңсыз қоршау жасаған жер иелері көбінесе қудаланды. Протектораттың қаржылық мұрасы, қарыздардан басқа, бұрын-соңды болмағандай құны төмендеген монетаны қамтыды. Кеңес президенті болған екінші күні Дадли монета жасау мәселелерін шешу процесін бастады. Ол монета жасаушылардың және басқа да мекемелердің жемқорлығын зерттейтін комиссия құрды. 1551 жылы үкімет бірден пайда табуға және монетаға сенімділікті қайта жаңғыртуға тырысып, одан да құны төмендеген монеталарды шығарды, бірақ оларды дереу «құнсыздандырды». Бұл паника мен шатасуға әкелді, жағдайды түзету үшін бірнеше ай ішінде 92,3% күміс құрамы бар (алдыңғы құнсыздануда 25% күміс құрамы болған) монета шығарылды. Нортумберленд жеңіліске ұшырағанын мойындады және қаржы сарапшысы Томас Грешемді жұмысқа алды. Төрт жылдан кейін алғашқы жақсы егіннен кейін, 1552 жылдың соңына қарай валюта тұрақтап, азық-түлік бағасы төмендеді және экономикалық жаңаруға негіз салынды. Корольдік кірістерді орталықтандыру процесі жүріп жатты және сыртқы қарыз жойылды.

Dudley set out to restore administrative efficiency and maintain public order to prevent renewed rebellion as seen in 1549. Equipped with a new law "for the punishment of unlawful assemblies", he built a united front of landholders and Privy Council, the government intervening locally at any sign of unrest. He returned to the ancient practice of granting licences to retain liveried followers and installed lord lieutenants that represented the central government and were to keep ready small bands of cavalry. These measures proved effective and the country was calm for the rest of the reign. In fact, in the summer of 1552—a year before the succession crisis—the cavalry bands were disbanded to save money. John Dudley also strove to alleviate the social situation. In 1552, Northumberland pushed a novel Poor Law through parliament which provided for weekly parish based collections for the "relief of the poor". Parishes were to register their needy inhabitants as well as the amounts people agreed to give for them, while unwilling contributors were to be "induced" by the parson and, if need be, by the bishop. However, the set prices were so unrealistic that farmers stopped to sell their produce at the open market and the regulations had to be rescinded. The regime's agrarian policy, while giving landlords much freedom to enclose common land, also distinguished between different forms of enclosure. Landlords guilty of illegal enclosures were increasingly prosecuted. The financial legacy of the Protectorate consisted, apart from crippling Crown debts, of an unprecedentedly debased coinage. On the second day as Lord President of the Council, Dudley began a process to tackle the problems of the mint. He set up a committee that looked into the peculation by the officers of the mint and other institutions. In 1551, the government at the same time tried to yield profit and restore confidence in the coin by issuing yet further debased coinage and "crying it down" immediately afterwards. The result was panic and confusion and, to get hold of the situation, a coin of 92.3% silver content (against 25% silver content in the last debasement) was issued within months. Northumberland admitted defeat and recruited the financial expert Thomas Gresham. After the first good harvest in four years, by late 1552 the currency was stable, prices for foodstuffs had dropped, and a basis for economic recovery had been laid. A process to centralise the administration of Crown revenue was underway and foreign debt had been eliminated.

Дін саясаты

1549 жылы «Ортақ дұғалар кітабы» заңмен бекітілді. Король Эдуардтың жартылай қарындасы Мэри Тюдор, іс жүзінде, жеке түрде мисса өткізуге рұқсат алды. Ол билікке келгеннен кейін Дадли оған бүкіл үйі мен қонақтарының жиналуына тыйым салуға қысым жасады. Өз кезегінде, үйінде «Ортақ дұғалар кітабын» ұстауға рұқсат бермейтін Мария да ешқандай келісімге бармады. Ол елден қашуды жоспарлаған, бірақ соңғы сәтте шешімін қабылдай алмады. Мэри Эдуардтың мәселеге жеке қызығушылығын жоққа шығарып, барлық қиындықтары үшін Джон Дадлиді кінәлады. Англия үкіметі өз өкілеттігінен шыққан елшінің соғыс қаупін қабылдай алмады, бірақ сонымен бірге Габсбург Нидерландысымен маңызды сауда байланыстарын тәуекелге ұшыратпады, сондықтан Брюссельге елшілік жіберілді және Марияның бірнеше үй қызметкерлері тұтқындалды. Келесі кеңеске келгенде Шеффиге Уорвик графы Англия королінің 14 жасында да, 40 жасында да бірдей билікке ие екенін айтты. Дадли Марияның Эдуардтың жас кезіндегі талаптарын қабылдамауына сілтеме жасады. Ақырында, үнсіз келісімге қол жеткізілді: Мария жерлерін Корольмен алмастырып, одан әрі жеке құлшылықтарды жалғастырды. Корольдің діни талғамына сүйенген Джон Дадли дін қызметкерлері арасындағы евангелистік протестанттардың басты қолдаушысы болды және Джон Хупер мен Джон Понет сияқты бірнешеуін епископтыққа көтерді. Англиядағы реформация, оның кең таралған танымалдылығына қарамастан, қарқынды жүрді. 1552 жылғы «Ортақ дұғалар кітабының» қайта қаралуы трансбұғаттау доктринасын жоққа шығарды, ал 1553 жылғы маусымда жарияланған «Қырқ екі бап» иман арқылы ақталуды жариялады және тазару орнының бар екенін жоққа шығарды. Бұл архиепископ Томас Кранмердің қадірлі жобалары болғанымен, 1552 жылға қарай архиепископ пен герцог арасындағы қарым-қатынас суық болды. Дадли шіркеудің мемлекеттен тәуелсіз болуына жол бермеу үшін Кранмердің канондық құқық реформасына қарсы болды. Ол шотландтық Джон Ноксты «Кентербери епискобын жігерлендіріп, өткірлетуге қажетті балташы» ретінде тартты. Нокс бұл ұсыныстан бас тартты, бірақ басқа реформаторлармен бірге биліктегі ашкөздерге қарсы үгіт науқанына қосылды. Алайда, жеке өмірінде герцог мектеп оқушыларына арналған катехизис жасауға латын және ағылшын тілдерінде көмектесуге қуанышты болды. 1553 жылғы маусымда ол Филип Меланхтонды Кембридж университетінің діни ілімдер профессоры болуға шақыруды қолдады. Король қайтыс болмағанда, Меланхтон Англияға келер еді – оның жол шығындары Эдуардтың үкіметімен бұрыннан-ақ мақұлданған. Нортумберлендтің епископтықпен болған проблемаларының түбінде шіркеудің байлығы мәселесі тұрды, одан үкімет пен оның лауазымды тұлғалары монастырлардың таратылуынан бері пайда көріп келді. Ең радикалды уағыздаушылар епископтар, қажет болса, «бассыз» болуы керек деп ойлады. Бұл көзқарас Дадлиге ұнады, өйткені ол оған Қазынаны толтыруға немесе шіркеу мүлкімен сыйлықтар таратуға мүмкіндік берді. Корольдік қаржының қиын жағдайы 1552–1553 жылдары Кеңеске шіркеу жерлерін және шіркеу заттарын нысанаға алған шіркеу мүлкін қайтадан тәркілеуге итермеледі. Сол кезде және кейін Дадлидің Дарем епископтығын таратуы және қайта ұйымдастыруы оның өзіне жеке округтік палатин құру әрекеті ретінде түсіндірілді. Алайда, Дурхэмның барлық кірісі екі мұрагерлік епископтыққа және жақын маңдағы Норхэм қамалының шекаралық гарнизонына бөлінді. Дадли солтүстіктегі жаңа «Корольдік округтік палатиннің» басқарушылығын алды (жылдық кірісі 50 фунт стерлинг), бірақ одан артық пайда таппады. Жалпы алғанда, Нортумберлендтің қайта ұйымдастырылған епископтықтар үшін жасаған шаралары оның «Евангелия уағыздауы» қаржысыз қалмауына қатысты екенін көрсетеді. Дегенмен, шіркеу мүлкін тәркілеу және мемлекеттік биліктің шіркеу істеріне араласуы герцогтің реформаторлар мен консерваторлардың арасында ұнатпауына себеп болды. Оның олармен қарым-қатынасы Эдуардтың соңғы ауруы жақындаған кезде ең нашар болды.

The use of the Book of Common Prayer became law in 1549. King Edward's half sister, Mary Tudor, de facto had licence to continue hearing mass in private. So soon as he was in power, Dudley put pressure on her to stop her from allowing her entire household and flocks of visitors to attend. Mary, who in her turn did not tolerate the Book of Common Prayer in any of her residences, was not prepared to make any concessions. She planned to flee the country but then could not make up her mind in the last minute. Mary denied Edward's personal interest in the issue and entirely blamed John Dudley for her troubles. The English government could not swallow a war threat from an ambassador who had stepped out of his commission, but at the same time would not risk all important commercial ties with the Habsburg Netherlands, so an embassy was sent to Brussels and some of Mary's household officers were arrested. On his next visit to the council, Scheyfye was informed by the Earl of Warwick that the King of England had as much authority at 14 as he had at 40—Dudley was alluding to Mary's refusal to accept Edward's demands on grounds of his young age. In the end a silent compromise came into effect: Mary continued to hear mass in a more private manner, while augmenting her landed property by exchanges with the Crown. Appealing to the King's religious tastes, John Dudley became the chief backer of evangelical Protestants among the clergy, promoting several to bishoprics—for example John Hooper and John Ponet. The English Reformation went on apace, despite its widespread unpopularity. The 1552 revised edition of the Book of Common Prayer rejected the doctrine of transubstantiation, and the Forty two Articles, issued in June 1553, proclaimed justification by faith and denied the existence of purgatory. Despite these being cherished projects of Archbishop Thomas Cranmer, By 1552 the relationship between the primate and the Duke was icy. To prevent the Church from becoming independent of the state, Dudley was against Cranmer's reform of canon law. He recruited the Scot John Knox so that he should, in Northumberland's words, "be a whetstone to quicken and sharp the Bishop of Canterbury, whereof he hath need". Knox refused to collaborate, but joined fellow reformers in a concerted preaching campaign against covetous men in high places. On a personal level, though, the Duke was happy to help produce a schoolchildren's catechism in Latin and English. In June 1553 he backed the Privy Council's invitation of Philip Melanchthon to become Regius Professor of Divinity at Cambridge University. But for the King's death, Melanchthon would have come to England—his high travel costs had already been granted by Edward's government. At the heart of Northumberland's problems with the episcopate lay the issue of the Church's wealth, from the confiscation of which the government and its officials had profited ever since the Dissolution of the Monasteries. The most radical preachers thought that bishops, if needed at all, should be "unlorded". This attitude was attractive to Dudley, as it conveniently allowed him to fill up the Exchequer or distribute rewards with Church property. The dire situation of the Crown finances made the Council resort to a further wave of Church expropriation in 1552–1553, targeting chantry lands and Church plate. At the time and since, the break up and reorganisation of the Prince Bishopric of Durham has been interpreted as Dudley's attempt to create himself a county palatine of his own. However, as it turned out, Durham's entire revenue was allotted to the two successor bishoprics and the nearby border garrison of Norham Castle. Dudley received the stewardship of the new "King's County Palatine" in the North (worth £50 p. a. ), but there was no further gain for him. Overall, Northumberland's provisions for reorganised dioceses reveal a concern in him that "the preaching of the gospel" should not lack funds. Still, the confiscation of Church property as well as the lay government's direction of Church affairs made the Duke disliked among clerics, whether Reformed or conservative. His relations with them were never worse than when the crisis of Edward's final illness approached.

Бейбітшілік саясаты

1547–1549 жылдардағы соғыс саясаты жылына шамамен 350 000 фунт стерлингтік ерекше шығындарға алып келді, ал Корольдің тұрақты табысы жылына 150 000 фунт стерлингті құрады. Мұндай жағдайда жалғасу мүмкін емес еді, сондықтан Дадли Булоньдегі қоршаудағы ағылшын гарнизонының кері шегінуі туралы тез келісімге келді. Осылайша гарнизонды күтіп ұстаудың жоғары құны үнемделді, ал француз тарапынан төленген шамамен 180 000 фунт стерлингтік құнсыздану төлемдері қолма-қол ақшалай түсімнің өте қуантарлық бөлігі болды. Франциямен бейбітшілік 1550 жылдың наурыз айында Булонь шарты арқылы бекітілді. Бұл оқиғаға қатысты халықтың қуанышы мен наразылығы екі бөлікке бөлінді, ал кейбір тарихшылар осы бейбітшілікті ағылшынның басып алған территориясын ұятты түрде тапсыру деп айыптады. Бір жыл өткен соң король Эдуардтың алты жасар Валуа әулетінен шыққан Элизабетке үйленуі туралы келісімге қол жеткізілді. Шотландиямен соғыс қаупі де сейілтілді, Англия осы мақсатта бірнеше шалғай орналасқан гарнизондарын басып алды. Шотландиямен 1551 жылдың маусым айында жасалған бейбіт келісімде екі ел арасындағы нақты шекараны анықтау үшін тарихтағы алғашқы комиссиялардың бірі құрылды. Бұл мәселе 1552 жылдың тамызында француз арбитражы арқылы шешілді. Әскери қимылдар тоқтағанына қарамастан, ағылшын қорғанысы жоғары деңгейде ұсталып тұрды: теңіз күшіне және Каледегі, сондай-ақ Шотландия шекарасындағы гарнизондарға жылына шамамен 200 000 фунт стерлинг жұмсалды. Шотландия маркаларының бас қадағалаушысы ретінде Нортумберленд Бервик-апон-Твидте жаңа итальяндық үлгідегі бекініс салуды ұйымдастырды. Франция мен Император арасындағы соғыс 1551 жылдың қыркүйегінде қайта басталды. Кейіннен Нортумберленд екі тараптан да ағылшыннан көмек сұраған өтініштерді қабылдамады, ал Империя тарапынан түскен талап 1542 жылғы ағылшын-империялық шарт негізінде толыққанды соғыс бастауды талап етті. Герцог бейтараптық саясатын ұстанды, бұл екі ірі держава арасындағы бейбітшілікті қамтамасыз етуге бағытталған тепе-теңдік саясаты болды. 1552 жылдың соңында ол ағылшынның делдалдығы арқылы Еуропада бейбітшілік орнатуға тырысты. Бұл қадамдар бәсекелес елшілер тарапынан қабылданып, бірақ 1553 жылдың маусымында соғысқан тараптар тарапынан тоқтатылды, себебі соғыстың жалғасуы олар үшін тиімдірек болды.

The war policy 1547–1549 had entailed an extraordinary expenditure of about £350,000 p. a. against a regular Crown income of £150,000 p. a. It was impossible to continue in this way, and Dudley quickly negotiated a withdrawal of the besieged English garrison at Boulogne. The high costs of the garrison could thus be saved and French payments of redemption of roughly £180,000 were a most welcome cash income. The peace with France was concluded in the Treaty of Boulogne in March 1550. There was both public rejoicing and anger at the time, and some historians have condemned the peace as a shameful surrender of English held territory. A year later it was agreed that King Edward was to have a French bride, the six year old Elisabeth of Valois. The threat of war with Scotland was also neutralised, England giving up some isolated garrisons in exchange. In the peace treaty with Scotland of June 1551, a joint commission, one of the first of its kind in history, was installed to agree upon the exact boundary between the two countries. This matter was concluded in August 1552 by French arbitration. Despite the cessation of hostilities, English defences were kept on a high level: nearly £200,000 p. a. were spent on the navy and the garrisons at Calais and on the Scottish border. In his capacity as Warden General of the Scottish Marches, Northumberland arranged for the building of a new Italianate fortress at Berwick upon Tweed. The war between France and the Emperor broke out once again in September 1551. In due course Northumberland rejected requests for English help from both sides, which in the case of the Empire consisted of a demand for full scale war based on an Anglo Imperial treaty of 1542. The Duke pursued a policy of neutrality, a balancing act that made peace between the two great powers attractive. In late 1552, he undertook to bring about a European peace by English mediation. These moves were taken seriously by the rival resident ambassadors, but were ended in June 1553 by the belligerents, the continuance of war being more advantageous to them.

Шетелдік мүдделер

Джон Дадли 1549 жылдың қазан айында Протектор құлағаннан кейін Лорд-адмирал лауазымын бірден қайта иеленді, Томас Сеймур 1549 жылдың наурыз айында өзінің ағасы тарапынан өлім жазасына кесілген болатын. Дадли 1550 жылдың мамыр айында бұл лауазымды Эдвард, лорд Клинтонға өткізді, бірақ теңіз істеріне деген ынтасы ешқашан басылмады. Генрих VIII ағылшын флотын, әсіресе әскери жағынан революциялады. Дадли испандықтардың қаупін елемей, ағылшын теңізшілерінің алыс жағалауларға саяхаттарын ынталандырды. Ол тіпті 1551 жылы Себастьян Каботпен бірге Перуға шабуыл жасауды жоспарлады. 1551 және 1552 жылдары Марокко және Гвинея жағалауына экспедициялар ұйымдастырылды. 1553 жылдың мамыр айында Хью Уиллоуби басқаруымен Солтүстік-Шығыс жолы арқылы Қытайға бару жоспарланған саяхат басталды. Король Эдуард олардың келіп бара жатқанын терезеден қарап көрді. Нортумберленд «теңіз революциясының» орталығында болды, бұл саясатта ағылшын тәжі ұзақ қашықтықтағы сауданы тікелей демеушілік етті.

Мұрагерлікті өзгерту

15 жастағы король 1553 жылдың ақпан айында ауыр сырқатқа шалдықты. Оның қарындасы Мэри оны көруге шақырылды, ал Кеңес оған «Англия королевасы болғандай құрмет көрсетіп, мойынсұнды». Король біршама жақсарды, ал сәуірде Нортумберленд Мэридің 1530 жылдары жоғалтқан Англия ханшайымы атағы мен қаруын толыққанды қайта қалпына келтірді. Ол сондай-ақ Эдвардтың денсаулығы жайлы оны хабардар етіп отырды. Осы шақта ұзаққа созылған неке келіссөздері аяқталды. 1553 жылдың 21 мамырында Нортумберлендтің екінші кіші ұлы Гилфорд Дадли Суффолк герцогының шын ниетті протестант қызы Леди Джейн Грейге үйленді. Оның қарындасы Кэтрин Пемброк графының мұрагерімен үйлендірілді, ал Гилфордтың кіші қарындасы Кэтрин Хантингдон графының мұрагері Генри Гастингске берілді. Бір ай ішінде осы некелердің біріншісі аса маңызды болып шықты. Керемет той-думандармен өткенімен, одақтар сол кезде саяси маңызды деп есептелмеді, тіпті императорлық елші Шейфье де оларды күдікпен қарады. Көптеген жағдайда бұл Дадли әулетін таққа отырғызу үшін жасалған құпия жоспардың дәлелі ретінде қарастырылды, бірақ олар аристократтар арасындағы әдеттегі үйленулер деп те сипатталды. Эдвард ауру кезінде «Мұрагерлік туралы жоспарым» деп аталатын құжаттың жобасын жазды. Шын ниетті протестант болғандықтан Эдвард католик қарындасы Мэридің мұрагер болуын қаламады, бірақ ол еркек мұрагерлік және заңдылық мәселесіне де алаңдады, Генрих VIII заңнамасының нәтижесінде Мэри мен Елизаветаның жағдайы күмәнді болды. «Жоспардың» алғашқы нұсқасында, өлімі жақын екенін білмей жазғанда, Эдвард өзінің жартылай қарындастарын айналып өтіп, тек еркек мұрагерлерді ғана тағайындады. Мамыр айының соңында немесе маусымның басында Эдвардтың жағдайы күрт нашарлап, ол жобасын түзетті, сонда Леди Джейн Грейдің өзі, оның болашақ ұлдары ғана емес, таққа мұрагер бола алатындығын көрсетті. Эдвардтың құжатына, әсіресе соңғы өзгеріске Нортумберленд, оның сенімді адамы Джон Гейтс немесе Эдвардтың ұстазы Джон Чек, хатшысы Уильям Петре сияқты Құпия кеңестің басқа мүшелері қаншалықты әсер еткені белгісіз. Эдвард оны толық қолдады. Ол өзі өсиетінің көшірмесін жасап, екі рет заңгерлерді шақырып, оларға нұсқаулар берді. Екінші рет, 15 маусымда Нортумберленд сот процесін қадағалап отырды. Бірнеше күн бұрын герцог «жоспарға» қарсы заңдық наразылық білдірген судьяларды қорқытқан. Келесі қадам – корольдің өлімінен кейін оның өсиетін орындауға келісім, оған Нортумберленд пен тағы 23 адам қол қойды. Соңында корольдің ресми «жариялануы», патент хаттары түрінде шығарылды, оған 102 беделді адам қол қойды, олардың ішінде бүкіл Құпия кеңес, пэрлер, епископтар, судьялар және Лондонның альдермендері болды. Эдвард сонымен қатар оны қыркүйек айында парламентте қабылдауды жариялады және қажетті жарлықтар дайындалды. Эдвардтың өліп бара жатқаны енді баршаға белгілі болды. Императорлық елші Шейфье Дадлидің өзіне тақты иелену үшін «үлкен жоспар» құрғанына көп жылдар бойы сеніп келген. Алайда 12 маусымға дейін ол Эдвардтың ауруы туралы ішкі ақпарат болғанына қарамастан, нақты ештеңе білмеді. Шілдеде Джейн таққа отырғаннан кейін екі елдің де елшілері оның жеңіске жететініне сенімді болды, бірақ қарапайым халықтың Мэриді қолдайтынына күмәндануға болмайды. Антуан де Нуайль Гилфорд Дадлиді «жаңа король» деп жазды, ал император өз елшілеріне герцогпен келісуді және Мэриді қауіпті әрекеттерден сақтандыруды тапсырды. Мұрагерлік ретті өзгерту Эдвардтың жеке идеясы болса да, болмаса да, ол өзінің қауіпке ұшыраған мұрасы деп санаған нәрсеге бола өзінің жартылай қарындастарын шеттету үшін табандылықпен жұмыс істеді. «Жоспардың» бастапқы ережелері таңғажайып және мақтан тұтатын, жасөспірімге тән және прагматикалық саясаткердің санасы мен қажеттіліктеріне сай келмейтін деп сипатталды. Мэридің таққа отыруы Нортумберлендтің басын алуына себеп болуы мүмкін, бірақ міндетті түрде емес. Ол 1553 жылы оны қуантуға тырысты және маусым айының басында ол таққа ие болады деген жалпы болжаммен бөліскен болуы мүмкін. Эдвардтың патшалық еркі мен табандылығына тап болған Джон Дадли өзінің қожайынының тілегіне мойынсұнды – не бала кезінен бергі билігін сақтап қалу мүмкіндігін көріп, не адалдықтан.

The 15 year old King fell seriously ill in February 1553. His sister Mary was invited to visit him, the Council doing "duty and obeisance to her as if she had been Queen of England". The King recovered somewhat, and in April Northumberland restored Mary's full title and arms as Princess of England, which she had lost in the 1530s. He also kept her informed about Edward's condition. About this time a set of drawn out marriage negotiations came to conclusion. On 21 May 1553 Guildford Dudley, Northumberland's second youngest son, married Lady Jane Grey, the fervently Protestant daughter of the Duke of Suffolk and, through her mother Frances Brandon, a grandniece of Henry VIII. Her sister Catherine was matched with the heir of the Earl of Pembroke, and another Katherine, Guildford's younger sister, was promised to Henry Hastings, heir of the Earl of Huntingdon. Within a month the first of these marriages turned out to be highly significant. Although marked by magnificent festivities, at the time they took place the alliances were not seen as politically important, not even by the Imperial ambassador Scheyfye, who was the most suspicious observer. Often perceived as proof of a conspiracy to bring the Dudley family to the throne, they have also been described as routine matches between aristocrats. At some point during his illness Edward wrote a draft document headed "My devise for the Succession". Due to his ardent Protestantism Edward did not want his Catholic sister Mary to succeed, but he was also preoccupied with male succession and with legitimacy, which in Mary's and Elizabeth's case was questionable as a result of Henry VIII's legislation. In the first version of his "devise", written before he knew he was mortally ill, Edward bypassed his half sisters and provided for the succession of male heirs only. Around the end of May or early June Edward's condition worsened dramatically and he corrected his draft such that Lady Jane Grey herself, not just her putative sons, could inherit the Crown. To what extent Edward's document—especially this last change—was influenced by Northumberland, his confidant John Gates, or still other members of the Privy Chamber like Edward's tutor John Cheke or Secretary William Petre, is unclear. Edward fully endorsed it. He personally supervised the copying of his will and twice summoned lawyers to his bedside to give them orders. On the second occasion, 15 June, Northumberland kept a watchful eye over the proceedings. Days before, the Duke had intimidated the judges who were raising legal objections to the "devise". The next step was an engagement to perform the King's will after his death, signed in his presence by Northumberland and 23 others. Finally, the King's official "declaration", issued as letters patent, was signed by 102 notables, among them the whole Privy Council, peers, bishops, judges, and London aldermen. Edward also announced to have it passed in parliament in September, and the necessary writs were prepared. It was now common knowledge that Edward was dying. The Imperial ambassador, Scheyfye, had been convinced for years that Dudley was engaged in some "mighty plot" to settle the Crown on his own head. As late as 12 June, though, he still knew nothing specific, despite having inside information about Edward's sickness. After Jane's accession in July the ambassadors of both powers were convinced she would prevail, although they were in no doubt that the common people backed Mary. Antoine de Noailles wrote of Guildford Dudley as "the new King", while the Emperor instructed his envoys to arrange themselves with the Duke and to discourage Mary from undertaking anything dangerous. Whether altering the succession was Edward's own idea or not, he was determinedly at work to exclude his half sisters in favour of what he perceived as his jeopardised legacy. The original provisions of the "devise" have been described as bizarre and obsessive and as typical of a teenager, while incompatible with the mind and needs of a pragmatical politician. Mary's accession could cost Northumberland his head, but not necessarily so. He tried hard to please her during 1553, and may have shared the general assumption that she would succeed to the Crown as late as early June. Faced with Edward's express royal will and perseverance, John Dudley submitted to his master's wishes—either seeing his chance to retain his power beyond the boy's lifetime or out of loyalty.

Төмендеу

Эдуард VI 1553 жылғы 6 шілдеде қайтыс болды. Келесі күні таңертең Нортумберленд өзінің ұлы Робертті 300 адаммен бірге Мэри Тюдорды ұстауға Гертфордширге жіберді. Ағасының денсаулығы нашарлағаннан кейін, ханшайым бірнеше күн бұрын Шығыс Англияға көшіп, онда ең ірі жер иесі болды. Ол қарулы күштерді жинап, Кеңеске хат жолдап, өзін патшайым деп мойындауларын талап етті. Хат 10 шілдеде, Джейн Грей патшайым деп жарияланған күні жетті. Нортумберленд герцогының Джейн алдында өткен күні айтқан сөздері оны тәжді қабылдауға ықпал етпеді – бұл үшін ата-анасының қолдауы қажет еді. Дэдли Мэридің қатысты әрекеттеріне дайын болмағандықтан, үлкен күш жинауға бір апта уақыт керек болды. Ол әскерге кім жетекшілік ететінін анықтауда қиналды. Ол корольдіктегі ең тәжірибелі генерал болғанмен, үкіметті өзіне сенімсіз әріптестерінің қолына тапсыруға ниеті болмады. Королева Джейн мәселені шешті, өзінің әкесі, Саффолк герцогының өзімен және Кеңеспен бірге болуын талап етті. 14 шілдеде Нортумберленд 1500 сарбаз бен бірқатар артиллериямен Кембриджге бет алды, әріптестеріне жағдайдың ауырлығын еске салып, "мен болмағанда сіздердің араларыңызда қандай да бір келіспеушіліктер туындауы мүмкін" деп ескертті. 20 шілдеде Лондондағы Кеңестен хат келді, онда олар Мэриді патшайым деп жариялағандарын және Нортумберлендке әскерді таратып, жағдайды күтуге бұйрық бергендерін хабарлады. Дэдли қарсылық көрсетуді ойламады. Ол әріптестеріне олардың әрдайым Кеңестің бұйрықтарымен әрекет еткенін түсіндірді және "Кеңестің шешімдеріне қарсы тұруға ниеті жоқ екенін, олардың жақсы себептермен қозғалғандығына сенетінін және сіздер де солай істеуіңізді сұраймын" деді. Базарда Мэри Тюдорды жариялаған ол бас киімін лақтырып, "күлді, сондықтан қайғыдан жастары есіктен шығып кетті". Келесі күні таңертең Арундел графы оны тұтқындауға келді. Бір апта бұрын Арундел Нортумберлендтің қанын төгуге тілек білдіргенін, тіпті герцогтің аяғына құюға дайын екенін айтқан еді; енді Дэдли оны көрістерде бірден тізе бүкті. 25 шілдеде Нортумберленд Лондон қаласынан Тауэрге аттанды, оның күзетшілері оны наразы халықтан қорғауға тырысты. Оны тұтқындағаннан кейін жарияланған бір памфлетте оған деген жалпы жеккөрушілік көрсетілді: "Ұлы шайтан Дэдли билік етеді, герцог десем болады". Ол енді король Эдуардты улаған деп ойланды, ал Мэри "ағасының өміріне қуанған болар еді, өйткені оның өліміне қуанған аюдай". Оқиғаға таңырқан француз елшісі Нуайе: "Мен адамдардың өміріндегі ең күрт өзгеріске куә болдым, және оны тек Құдай ғана жасады деп сенемін", - деп жазды. Королева Мэри мен Джон Дэдлидің өмірбаянын жазған Дэвид Лоадс, бұл шайқастың болмауы нәтиженің тым жақын болғанын жасыратынын айтады және ескертеді.

Edward VI died on 6 July 1553. The next morning Northumberland sent his son Robert into Hertfordshire with 300 men to secure the person of Mary Tudor. Aware of her half brother's condition, the Princess had only days before moved to East Anglia, where she was the greatest landowner. She began to assemble an armed following and sent a letter to the council, demanding to be recognised as queen. It arrived on 10 July, the day Jane Grey was proclaimed as queen. The Duke of Northumberland's oration, held before Jane the previous day, did not move her to accept the Crown—her parents' assistance was required for that. Dudley had not prepared for resolute action on Mary's part and needed a week to build up a larger force. He was in a dilemma over who should lead the troops. He was the most experienced general in the kingdom, but he did not want to leave the government in the hands of his colleagues, in some of whom he had little confidence. Queen Jane decided the issue by demanding that her father, the Duke of Suffolk, should remain with her and the council. On 14 July Northumberland headed for Cambridge with 1,500 troops and some artillery, having reminded his colleagues of the gravity of the cause, "what chance of variance soever might grow amongst you in my absence". On 20 July a letter from the Council in London arrived, declaring that they had proclaimed Mary Queen and commanding Northumberland to disband the army and await events. Dudley did not contemplate resistance. He explained to his fellow commanders that they had acted on the council's orders all the time and that he did not now wish "to combat the Council's decisions, supposing that they have been moved by good reasons and I beg your lordships to do the same." Proclaiming Mary Tudor at the market place, he threw up his cap and "so laughed that the tears ran down his cheeks for grief." The next morning the Earl of Arundel arrived to arrest him. A week earlier Arundel had assured Northumberland of his wish to spill his blood even at the Duke's feet; now Dudley went down on his knees as soon as he caught sight of him. Northumberland rode through the City of London to the Tower on 25 July, with his guards struggling to protect him against the hostile populace. A pamphlet appearing shortly after his arrest illustrated the general hatred of him: "the great devil Dudley ruleth, Duke I should have said". He was now commonly thought to have poisoned King Edward while Mary "would have been as glad of her brother's life, as the ragged bear is glad of his death". Dumbfounded by the turn of events, the French ambassador Noailles wrote: "I have witnessed the most sudden change believable in men, and I believe that God alone worked it." David Loades, biographer of both Queen Mary and John Dudley, concludes that the lack of fighting clouds the fact that this outcome was a close run affair, and warns

Сот және өлім жазасы

Нортумберлендтің соты 1553 жылғы 18 тамызда Вестминстер залында өтті. Қазылар алқасының мүшелері мен судьялардың көп бөлігі оның бұрынғы әріптестерінен құралды. Дадли, өзінің ханзаде мен кеңестің өкілеттігімен және Ұлы мөрдің санкциясымен әрекет еткенін мәлімдеді. Ол: «Осы қылмысқа бірдей кінәлі адамдар оның судьялары бола ала ма?» деп сұрады. Үкім оқылып болған соң, ол бес ұлы үшін патшайымнан рақым сұрады, олардың үлкені онымен бірге сотталды, ал қалғандары сот отырысын күтіп тұрды. Сондай-ақ ол «білімді дін қызметкеріне күнәсін мойындауды» сұрады, және оған епископ Стивен Гардинер келді, ол Эдуардтың билігінің көп бөлігін Тауэрде өткізіп, қазір Мэридің Лорд-канцлері болды. Герцогтың атылуы 21 тамызда таңғы сағат сегізде жоспарланған еді, бірақ кенеттен тоқтатылды. Нортумберленд орнына Сент-Петр ад Винкулаға қамалды, онда ол католиктік қасиетке қатысып, «патшалықта және бізді қинап жатқан апаттардың себебі – осы он алты жыл бойы сенімнен тайып кеткеніміз» деп мойындады. Кешке герцог «ертең өлімге дайын болуым керек екенін» білді, өйткені ол Арундел графына: «О, жақсы ием, өмірдің қаншалықты тәтті және қаншалықты азапты екенін есіңде сақта» деп жазды. 10 000 адамның алдында Дадли кінәсін мойындады, бірақ:

Тарихи беделі

Нортумберленд герцогы туралы қара аңыз ол билікте болған кезде де, одан кейін де қалыптасып жатты. Генрих VIII-нің соңғы күндерінен бастап ол бірнеше жыл бұрын Эдуардтың Сеймур ағаларының – лорд Томас пен Протектордың, сондай-ақ Эдуардтың өзін де жоюды жоспарлаған. Ол сондай-ақ өте қажет күнәнің құнын өтейтін болып қызмет етті: Мэри патшайымы үшін Дадлидің жалғыз әрекет еткеніне сену ең практикалық нәрсе болды және оған күмән келтіру ешкімнің мүддесіне жатпады. Алдағы уақытта да сұрақтар қойылмауы керек еді, өйткені Карл V-нің елшілері: «Бұл туралы тым көп сұрамау керек деп ойлады, өйткені бұл [герцогты соттаған] адамдарға зиян келтіретін нәрселерді табуға мүмкіндік бермеуі мүмкін». Протестантизмнен бас тартып, ол барлық құрметтен айырылды және сектанттық ойлаумен үстем әлемде оңалту үшін жарамсыз болды. Джон Фокс және Джон Понет сияқты протестант жазушылары тақуа король Эдуардтың жетістіктеріне назар аударды және Сомерсетті «жақсы герцог» деп қайта ойлап тапты – демек, «жаман герцог» болуы да керек еді. Бұл түсіндіруді жоғары және кейінгі Викториялық тарихшылар Джеймс Энтони Фроуд және А. Ф. Поллард күшейтті, олар Сомерсетті саяси бостандықтың чемпионы ретінде көрді, оның «жақсылық жасау» деген қалауы, Поллардтың сөздері бойынша, «ағылшын тарихындағы ең нәзік интригашы» болды. Алайда, ол корольді 1553 жылдың басында толық билікті қабылдауға жақын екенін көрді (Дадли зейнеткерлікке шығуға ниеттенген кезде) және мұрагерлікті өзгертуді Эдуардтың шешімі деп бағалады, Нортумберленд бастапқы бастамашының орнына адал және қайғылы орындаушы рөлін ойнады. Көптеген тарихшылар «жоспарды» Эдуардтың жеке жобасы деп қарастырды. Басқалары, жоспардың шала-шұла жүзеге асырылуын атап өткен кезде, Нортумберлендтің бұл схеманың артында тұрғанын, бірақ Эдуардтың сенімдерімен келіскенін көрді; герцог өзінің тіршілігі үшін үмітсіздіктен әрекет етті. 1970-жылдардан бастап Сомерсет герцогінің саясаты мен үкімет стилін сынға алғаннан кейін, Нортумберлендтің құпия кеңесті әкімшіліктің орталық бөлігі ретінде қайта жандандырып, реформаға енгізгенін және ол «азаматтық режимді біріктіру үшін қажетті, бірақ танымал емес қадамдарды жасағанын» мойындады. Тұрақтылық пен қайта құру оның саясатының көпшілігінің белгісі ретінде анықталды; оның мотивациясының ауқымы 1977 жылы Г.Р.Элтонмен «қатаң амбициядан» бастап 1999 жылы Диармейд МакКаллохпен «бір түрлі идеализмге» дейін жетті. 1980 жылы Дейл Хоук: «1549 жылы мұра еткен жағдайларды ескере отырып, Нортумберленд герцогы он алтыншы ғасырдағы кез-келген еуропалық мемлекеттің ең қабілетті губернаторларының бірі болған көрінеді».

A black legend about the Duke of Northumberland was already in the making when he was still in power, the more after his fall. From the last days of Henry VIII he was to have planned, years in advance, the destruction of both King Edward's Seymour uncles—Lord Thomas and the Protector—as well as Edward himself. He also served as an indispensable scapegoat: It was the most practical thing for Queen Mary to believe that Dudley had been acting all alone and it was in nobody's interest to doubt it. Further questions were unwelcome, as Charles V's ambassadors found out: "it was thought best not to inquire too closely into what had happened, so as to make no discoveries that might prejudice those [who tried the duke]". By renouncing the Protestantism he had so conspicuously stood for, Northumberland lost every respect and became ineligible for rehabilitation in a world dominated by thinking along sectarian lines. Protestant writers like John Foxe and John Ponet concentrated on the pious King Edward's achievements and reinvented Somerset as the "good Duke"—it followed that there had also to be a "wicked Duke". This interpretation was enhanced by the High and Late Victorian historians, James Anthony Froude and A. F. Pollard, who saw Somerset as a champion of political liberty whose desire "to do good" was thwarted by, in Pollard's phrase, "the subtlest intriguer in English History". However, he saw the King on the verge of assuming full authority at the beginning of 1553 (with Dudley contemplating retirement) and ascribed the succession alteration to Edward's resolution, Northumberland playing the part of the loyal and tragic enforcer instead of the original instigator. Many historians have since seen the "devise" as Edward's very own project. Others, while remarking upon the plan's sloppy implementation, have seen Northumberland as behind the scheme, yet in concord with Edward's convictions; the Duke acting out of despair for his own survival,

Since the 1970s, critical reassessments of the Duke of Somerset's policies and government style led to acknowledgment that Northumberland revitalised and reformed the Privy Council as a central part of the administration, and that he "took the necessary but unpopular steps to hold the minority regime together". Stability and reconstruction have been made out as the mark of most of his policies; the scale of his motivation ranging from "determined ambition" with G. R. Elton in 1977 to "idealism of a sort" with Diarmaid MacCulloch in 1999. Dale Hoak concluded in 1980: "given the circumstances which he inherited in 1549, the duke of Northumberland appears to have been one of the most remarkably able governors of any European state during the sixteenth century."

Тұлға

Джон Дадлидің өлім жазасына кесілер алдында протестанттық дінінен бас тартуы Мэри патшаны қуантса, леди Джейнды ашуландырды. Басым пікір бойынша, әсіресе протестанттар арасында, ол осы әрекетімен кешірім сұрауға тырысқан. Тарихшылар оның шын ниеті болмағанын, тек циник болғанын жиі айтады. Оның бұл әрекетіне қатысты заманауи және қазіргі түсіндірмелерде Нортумберленд отбасын өлімнен құтқаруға тырысқан, қиын жағдайда бала кезіндегі шіркеуінде рухани тыныс тапқан, немесе Мэридің табысында Құдайдың қолдауын көрген деген болжамдар бар. Ол кем дегенде 1530 жылдардың ортасынан бері реформацияны қолдағанмен, Нортумберленд аристократиялық тегі мен ұлы лорд ретіндегі мәртебесіне қарамастан, ескі үлгідегі теңдес емес еді. Ол жерлерді сатып алып, сатты, айырбастады, бірақ ешқашан өзіне аумақтық билік немесе көптеген қарулы сақшылар тобын құруға ұмтылмады (бұл соңында оның өліміне себеп болды). Жерден жылына 4,300 фунт стерлинг, ал аннуитеттер мен төлемдерден жылына 2,000 фунт стерлинг табыс алған, оның мәртебесіне сай келіп, Сомерсет герцогы өзіне берген 5,333 фунт стерлингтен төмен болды, осылайша лауазымда тұрғанда жылына 10,000 фунт стерлингтен астам табысқа ие болды. Джон Дадли – Тюдор тажының мінезді қызметшісі, өзінің мүддесін ойлайтын, бірақ биліктегі монархқа толыққанды адал болған: монархтың әрбір қалауы заң еді. Осы сынсыз ұстаным Нортумберлендтің Эдуардтың мұрагерлік жолын іске асыру шешімінде, сондай-ақ ол Мэри патша болған кездегі оның көзқарасында шешуші рөл атқарған болуы мүмкін. Оның қызметі жеткіліксіз болып қалуы немесе монарх тарапынан мойындалмауы мүмкін деген қорқыныш Дадлиді үнемі мазалап жүрді, ол сондай-ақ "абырой" деп аталатын мәртебеге өте сезімтал болды. Эдмунд Дадли ұмытылмады: "өз қожайыны кеткеннен кейін, қожайынының бұйрығын орындағаны үшін өлімге ұшыраған кедей әкемнің тағдыры", - деп герцог Сесилге өзінің өлімінен тоғыз ай бұрын жазды. Джон Дадли – күшті мінезді, әсерлі тұлға, сонымен қатар әдептілігімен және сүйкімді сырт келбетімен адамдарды баурап ала білетін еді. Ол отбасының қамқоршысы, әйелінің қатты сүйіспендігіне бөленген, түсінікті әке және күйеу болды. Ішкі ауруға байланысты жиі аурулар, сотқа ұзақ болмауына себеп болды, бірақ оның қағаз жұмыстарын азайған жоқ, және оларда гипохондрия элементтері болуы мүмкін. Ағылшын дипломаты Ричард Моррисон өзінің бұрынғы басшысы туралы былай деп жазды: "Бұл графтың ақыл-ойы соншалықты зор болғандықтан, ол ешбір іске кіріспей тұрып, үш-төрт мақсатты ойластыратын". 1553 жылы француздық куәгер оны "өз ойларын түсіндіре алатын, әсерлі беделге ие ақылды адам" деп сипаттады. Оны танымайтындар оны патшалыққа лайық деп санаған болар еді.

John Dudley's recantation of his Protestant faith before his execution delighted Queen Mary and enraged Lady Jane. The general opinion, especially among Protestants, was that he tried to seek a pardon by this move. Historians have often believed that he had no faith whatsoever, being a mere cynic. Further explanations—both contemporary and modern—have been that Northumberland sought to rescue his family from the axe, that, in the face of catastrophe, he found a spiritual home in the church of his childhood, or that he saw the hand of God in Mary's success. Although he endorsed the Reformation from at least the mid 1530s,

Northumberland was not an old style peer, despite his aristocratic ancestry and existence as a great lord. He acquired, sold, and exchanged lands, but never strove to build himself a territorial power base or a large armed force of retainers (which proved fatal in the end). His maximum income of £4,300 p. a. from land and a £2,000 p. a. from annuities and fees, was appropriate to his rank and figured well below the annuity of £5,333 p. a. the Duke of Somerset had granted himself, thus reaching an income of over £10,000 p. a. while in office. John Dudley was a typical Tudor Crown servant, self interested but absolutely loyal to the incumbent sovereign: The monarch's every wish was law. This uncritical stance may have played a decisive role in Northumberland's decision to implement Edward's succession device, as it did in his attitude towards Mary when she had become queen. The fear his services could be inadequate or go unacknowledged by the monarch was constant in Dudley, who also was very sensitive on what he called "estimation", meaning status. Edmund Dudley was unforgotten: "my poor father's fate who, after his master was gone, suffered death for doing his master's commandments", the Duke wrote to Cecil nine months before his own end. John Dudley was an imposing figure with a strong temperament who could also charm people with his courtesy and a graceful presence. He was a family man, an understanding father and husband who was passionately loved by his wife. Frequent phases of illness, partly due to a stomach ailment, occasioned long absences from court but did not reduce his high output of paperwork, and may have had an element of hypochondria in them. The English diplomat Richard Morrison wrote of his onetime superior: "This Earl had such a head that he seldom went about anything but he had three or four purposes beforehand." A French eyewitness of 1553 described him as "an intelligent man who could explain his ideas and who displayed an impressive dignity. Others, who did not know him, would have considered him worthy of a kingdom."