Кіріспе

Джордж Болейн, Рочфорд виконты (шамамен 1504 – 17 мамыр 1536) – король Генрих VIII-нің екінші әйелі Анна Болейннің інісі ретінде 1530-жылдардың басындағы саясатта маңызды рөл атқарған ағылшын ақсүйек және сарай адамы. Георг I Елизавета патшайымның анасының бауыры болды, бірақ ол немересі таққа отырғанға дейін қайтыс болды. 1529 жылы әкесі Уилтшир мен Ормонд графтары титулына көтерілгеннен кейін, ол әкесінің 1525 жылы құрылған Рочфорд виконты кіші титулын сыпайылықпен қолданды. Аннаға қарсы мемлекеттік қасаққа қарсы сот процесі кезінде ол қарындасымен туысқандық қатынаста болды деп айыпталды, нәтижесінде екеуі де өлім жазасына кесілді.

Балалық шағы мен отбасы

Джордж Томас Болейннің, кейін Уилтшир графы және Ормонд графы болған, және оның әйелі Элизабет Ховардтың, Томас Ховардтың қызы, содан кейін Суррей графы және болашақ 2-ші Норфолк герцогы, сондай-ақ оның бірінші әйелі Элизабет Тилнидің ұлы еді. Сондықтан Джордж болашақ 3-ші Норфолк герцогының немересі және ақын әрі сарбаз Генри Ховардтың туысы болды. Джордж мен оның әпкелері, мүмкін, Норфолк графтығындағы отбасының Бликлинг-Холл үйінде дүниеге келген. Бірақ олар балалық шақтарының көп бөлігін отбасының тағы бір үйі – Кенттегі Хевер қамалында өткізді. 1505 жылы Томас әкесі сэр Уильям Болейннен мұрагерлік алғанда, бұл олардың басты резиденциясына айналды. Томас пен Элизабеттің бірнеше баласы болды, оның ішінде ересекке жетпеген Томас және Генри есімді екі ұлы бар еді. Үш бала тірі қалды: Мэри, Энн және Джордж. Болейн туған-туыстардың жасы туралы ғасырлар бойы пікірталас болды, бірақ Джордж шамамен 1504 жылы туған деген жалпы пікір қалыптасқан. Бұл пікірге әртүрлі дереккөздердің нұсқаулары себеп болды. Джордж Кавендиш поэмасында 1529 жылы Джордж Тайна кеңесіне кірген кезде шамамен 27 жаста болғанын айтады. Кавендиш өзінің қиын өлеңдерін ырғақты ету үшін бұл ең жоғары жасқа дейін көрсетеді (мысалы, "үш есе тоғыз"). Кавендиштің өлеңдерінен басқа, шетелдік дипломаттар 1529 жылдың қазанында Джорджты Францияға елші етіп тағайындауға тым жас деп есептеді. Мэридің туған күні шамамен 1500 жылға дейін қабылданса, Аннаның туған күніне қатысты пікірталас бар: бірі 1501 жылды, екіншілері 1507 жылды дәлелдейді. Бірақ 1536 жылы Анна мен Джорджты өлімге кескеннен кейін олардың әкесі Томас Кромвельге хат жазып, некеде тұрған кезде әйелі әр жылы бала табатынын мәлімдеді. Томас пен Элизабет 1498 мен 1499 жылдар аралығында үйленгендіктен, егер Томасқа сенсек, Болейн отбасының бес баласы, соның ішінде ересекке жетпеген екеуі 1500 мен 1504 жылдар аралығында дүниеге келген. Егер Джорджтың 1504 жылы туғанын дәлелдейтін мәліметтерді қабылдасақ, ол Болейн отбасының ең кіші баласы болғандығына сенуге болады. Бұл қазіргі заманғы тарихшылардың көпшілігінің пікірі, тек бір ерекшелік бар. Әкесі сияқты, Джоржтың да сарайдағы қызметкер, саясаткер және дипломат болып мансап жасауы күтілді. Монархия барлық қолдау мен байлықтың бастауы болды және отбасының ұлылығы мен әлеуметтік жағдайын сақтау немесе жетістікке жету үшін тек патшайым отбасына қызмет ету арқылы ғана мүмкін еді. Осыны ескере отырып, Джордж 1514-1515 жылдары Рождество мерекесіне қатысқан кезде он жасында Генрих VIII сарайына әкелінді. Ол әкесімен бірге жабық үйде өткен жекпе-жекке қатысып, әкесімен және одан әлдеқайда үлкен Чарльз Брэндон мен Николас Кэрьюмен бірге муммерлік ойнады. Отбасының ықпалы мен Генрихтің ерте жасында әсер еткенінің арқасында ол көп ұзамай корольдің паж-орындарының бірі болды. Патша сарайында білім алу жоғары бағаланып, дипломат мансабы үшін қажет болғандықтан, Джордж тамаша білім алды, француз тілін жетік меңгерді, сондай-ақ итальян және латын тілдерін білді. Оның екі әпкесі шетелде білім алғаны белгілі (Мэри 1514 жылдан 1519 жылға дейін, Анна 1513 жылдың көктемінен 1521 жылдың соңына дейін). Джордж өзінің жас кезінде Англияда болған деп есептеледі, бірақ Джорджтың алғашқы өмірбаянының авторы Джорджтың бала кезінде Францияда әкесінің 1519 жылдың қаңтарындағы елшілік кезінде уақыт өткізгенін айтады, осының арқасында ол жас кезінен бастап мүлтіксіз француз тілінде сөйлей білген, сондай-ақ Аннамен оның жастық шағында жақын қарым-қатынаста болған. Бірақ бұл – таза болжам. Қалай болғанда да, Джорджтың сотқа қатыспаған кезде Оксфорд университетінде оқығаны туралы ұзаққа созылған дәстүр бар, бірақ ол университет жазбаларында кездеспейді – бұл Англия азаматтық соғысына дейінгі кезеңде жиі кездесетін жағдай, онда университетке түскен немесе бітірген аристократтардың көпшілігі техникалық түрде тіркелмеген.

Сот және өлім жазасы: 1536

1536 жылы Анна Болейн ұл тастады. Бұл, көптен күткен ұл мен мұрагердің жоғалтуы, Генрихтің оның әйелінің қызметшісі Джейн Сеймурға деген құмарлығымен бірге келді. Генрих және оның бас кеңесшісі Томас Кромвелл әйелінен құтылу үшін Аннаны бес еркекпен заңсыз қарым-қатынас жасады деп айыптады, олардың бірі – оның ағасы Джордж. Джордж патшаны өлтіру үшін Аннамен сөз байласып, оның әйелімен инцест жасады деп айыпталды. Болейндердің өлімінен кейін Чапуймен сөйлескен Кромвелл бұл жоспарды ұйымдастыру үшін көп еңбек еткенін мақтан тұтып, Испаниямен одақтасуға көмектесу үшін осылай істегенін айтты. Бірақ мақтануына қарамастан, сол әңгімеде Анна мен оның бауырын «ақыл-ойы, өткірлігі және батылдығы» үшін жоғары бағалады. 1536 жылдың 23 сәуірінде Джорджты «Жартер» орденіне ие болуға таңдауға күтілді, бірақ бұл құрмет Болейндердің белгілі қарсыласы, сэр Николас Карюға тиді. Келесі күні Генрих Кромвельге түрлі сатқындықтарды тексеру үшін арнайы комиссия құруды бұйырды. Анна мен Джордж 1536 жылдың 2 мамырында тұтқындалды, Джордж 1 мамыр күнгі май мерекесіндегі айқаста бас жүлдегерлердің бірі болғаннан кейін. Сотқа қатысы бар тағы төрт адам – сэр Генри Норрис, сэр Фрэнсис Уэстон, сэр Уильям Бреретон және Марк Смитон 12 мамырда сотталды. Тек Смитон ғана мойындады, мүмкін азаптаудан кейін, бірақ әсерлі қысымнан кейін. Дәлелдің жетіспеуіне қарамастан, төрт адам да кінәлі деп танылды. Томас Ховард, Норфолк герцогы қазылар алқасының құрамында отырып, өз туысының кінәлі екенін танып, оны іс жүзінде айыптады. Анна оның ағасы сотталғаннан кейін сотқа тартылды, өйткені ол бұрын заңсыз қарым-қатынас жасағандар үшін сотталған еді. Джордж Анннан кейін бірнеше сағаттан соң, 15 мамырда, дүйсенбі күні сотталды. Джордж сотқа тартылғанға дейін Анна кінәлі деп танылғандықтан, ол да алдын ала айыпталып, оның қарындасы инцестке кінәлі деп танылғаннан кейін оны ақтау мүмкін емес еді. Сот процестерінің тәртібі Джорджға қарсы қиын істің сәтсіз аяқталуын қамтамасыз ету үшін жоспарланған. Джорджтың сотына куә болғандардың бәрі, соның ішінде Император елшісі Юстас Чапуйс, оның керемет қорғаныс жасағанын және көптеген адамдар оның ақталуын күткенін айтты. Чапуйс хабарлағандай, оны бақылап отырғандар 10:1 есебімен оның ақталуына тікелей ставка жасады, ал сот хроникашысы Чарльз Вриотсли оның куәлігін тыңдау керемет болды деді. Инцестке ешқандай дәлел болған жоқ, тек бір рет ол Аннемен ұзақ уақыт жеке қалған. Чапуидің айтуынша, ол тек болжамға сүйене отырып айыпталып сотталды. Джорджтың әйелі тарих бойына инцест айыбын растайтын дәлелдер ұсынды деп айыпталды, бірақ бұл дұрыс емес. Сот процестеріне қатысты ешқандай мәлімет Джорджтың әйелінің куәлік бергені туралы айтпайды, тек ол хатта Анна Генрихтің «әйелді қанағаттандыруға қабілетсіз және ерлік қабілеті де жоқ» деп айтқанын айтқандығын көрсетеді. Бұл өзі Аннаның мінез-құлқына себеп болуы мүмкін еді. Бірақ Джейн Рочфорд не айтқан болса да, көптеген сарай қызметкерлері оның кінәсіздігіне сенгенін көрсеткен ставкалардан көрініп тұр. Сотта отырғандардың не ойлағанына қарамастан, ол бірауыздан кінәлі деп танылды және соттың үкімі оны асып, сүйреп, төртке бөліп өлтіруге болды (кейін үкім бас кесуге өзгертілді). Ол өлімінен кейін ешкімге зиян келмеу үшін тәркіленген мүлкінен қарыздарын төлеуді сұрады және өлімді күтіп жатқанда қарыздарына байланысты мазасыздықтан қиналды. Шындығында, оның қайғысы соншалық, Мұнара констеблі сэр Уильям Кингстон Кромвельге екі рет хат жазып, Джорджтың ар-ұжданын жеңілдетуге көмектесуін өтінді. Джордж Болейн мен басқа төрт адам 1536 жылдың 17 мамырында таңертең Мұнара төбесінде бас кесті. Джорджтың өлім алдындағы сөзі өте ұзақ болды және шешеннің тілдік шеберлігін көрсетті. Оқиғаның осы деңгейде егжей-тегжейлі жазылуы үшін, өлім жазасын көрген көпшілік көрермендердің үнсіз болғаны және әдеттегі мемлекеттік өлім жазасына кестіргендердегідей әурелеу немесе келекелеу болмағаны мүмкін. Оның өлім алдындағы сөзі негізінен оның діни сенімдерін қорғаумен және реформаға деген құштарлығымен байланысты болды. Сотта айыпты деп танылғаннан кейін кінәсін мойындамау – әдепсіздік еді, сондықтан ол сол кездегі әдетке сәйкес, өлімге лайық күнәкар екенін мойындады. Ол өзіне ренжігендердің бәрінен кешірім сұрап, Құдайдан да кешірім сұрады. Ол «дүниелік бекершілікке, соттың мақтауына, не тағдырдың ықыласына сенбеңдер» деп мәлімдеп, өзінің кінәсін жоққа шығаруға жақындады. Егер олай істемеген болса, тірі қалатынын айтты. Тағдырды өзінің құлауына кінәлі деп айыптап, ол кінәсіз екенін мойындауға батыл болды (яғни, ол кінәлі болғандықтан емес, оның бақыты жоқ болғандықтан өлді). Содан кейін ол діни сенімдері туралы сөйледі, содан кейін тыныш түрде мойнын балтаға ұсынды. Анна екі күннен кейін бас кесілді.

Шығармалық бейнелер

Гаэтано Донизеттидің 1830 жылғы "Анна Болена" трагедиялық операсында Лорд Рошфорт кейіпкері Джордж Болейн, Виконт Рошфордқа негізделген. Джордж Болейнді 1969 жылғы "Мың күндік Анна" фильмінде Майкл Джонсон, ал 1970 жылғы "Генрих VIII-нің алты әйелі" телехикаясында Джонатан Ньют сомдады. 2001 жылы Филиппа Грегоридің "Басқа Болейн қызы" романында танымал болғаннан кейін, ол 2003 жылғы "Басқа Болейн қызы" телефильмінде Стивен Маккинтош, ал 2008 жылғы "Басқа Болейн қызы" кинофильмінде Джим Стерджесс рөлінде ойнады. Грегори Джордж Болейнді кем дегенде гомосексуал және мүмкін бисексуал ретінде бейнеледі. Дегенмен, кітаптың экрандаулары Джорджды бисексуал ретінде көрсетпейді. Болейнді 2007 жылғы "Тюдорлар" телехикаясында Падраик Делани ойнады. "Тюдорлар" сериалының авторлары Джорджды бисексуал ретінде ғана емес, сонымен қатар оның әйелімен қарым-қатынасын зорлық-зомбылыққа толы ретінде көрсетті. Джордж Болейн – британдық жазушы Джоанна Кэрриктің "Махаббатқа құмар" пьесасындағы екі басты кейіпкердің бірі (қарындасы Эннмен бірге). Алғаш рет 2011 жылы Суффолк графтығындағы Ипсвичтегі Гиппсуик сарайында қойылды, содан кейін 2013 жылдың мамырында Лондон мұнарасында және Гиппсуик сарайында қайта қойылды, режиссерлік жұмысын Red Rose Chain театр компаниясының көркемдік директоры Каррик жүзеге асырды. 2013 жылғы қойылымда Джордж рөлін Скотт Эллис, ал Энн рөлін Эмма Коннелл сомдады. 2015 жылы BBC Two телеарнасы Хилари Мантелдің "Волк Холл" романы бойынша түсірген сериалында Джордж Болейн рөлін Эдвард Холкрофт ойнады. 2021 жылы Channel 5 телеарнасының "Энн Болейн" сериалында оны Паапа Эссиэду бейнеледі. 2022 жылы BBC Two телеарнасының үш бөлімді "Болейндер: Скандалды отбасы" сериалында Джордж рөлін Сэм Ретфорд сомдады.