Кіріспе

Жыныстық қабылдауға дайындық үшін сүтқоректілердің дене күйі, жануарлардың жыныстық күйі.

Лордозалық мінез-құлық (/lɔːrˈdoʊsɪs/) немесе көрсету – кеміргіштер, пілдер және мысықтар сияқты көптеген сүтқоректілердің ұрғашыларында кездесетін, көпаруға жыныстық қабылдауға дайындықтың табиғи дене күйі. Бұл мінез-құлықтың негізгі белгілері – алдыңғы аяқтарды төмендету, артқы аяқтарды созу және жамбастарды көтеру, омыртқаның құрсаққа қарай иілуі және құйрықтың көтерілуі немесе жанына жылжуы. Лордоза кезінде омыртқа арқа-құрсақ жағынан иіліп, оның ең жоғары нүктесі ішқары қарай бағытталады.

Сипаттама

Лордоз – приматтар емес көптеген аналық сүтқоректілерде көбелек мінез-құлқы үшін өте маңызды дене күйін қабылдануына себеп болатын рефлекстік әрекет. Бұл күй жамбас сүйегін алға қарай иілуге, артқы жамбастың көтерілуіне, дененің төменгі бөлігінің артқа қарай бұрылуына және алдыңғы бөлігінің төмен қарай иілуіне әкеледі. Лордоз жұптасуға көмектеседі, себебі ол жамбастың биіктігін арттырып, пенистің енуіне қолайлы жағдай жасайды. Ол көбінесе аналық сүтқоректілерде эструс кезінде ("қыздыру кезінде") байқалады. Лордоз жұптасу кезінде және кейбір түрлерде, мысықтар сияқты, жұптасуға дайындық кезінде де пайда болады.

Нейробиология

Лордозалық рефлекс доғасы омыртқа миында, бел және сакральді омыртқалар деңгейінде (L1, L2, L5, L6 және S1) қатаң орнатылған. Мида бірнеше аймақ лордоза рефлексін реттейді. Вестибулярлық ядролар мен мишақша, вестибулярлық жол арқылы, лордоз рефлексін дене күйінің тепе-теңдігімен үйлестіруге мүмкіндік беретін ақпаратты жібереді. Ең маңыздысы, вентромедиалдық гипоталамус омыртқа деңгейіндегі рефлексті тежейтін проекцияларды жібереді, сондықтан ол әрдайым белсенді болмайды. Жыныс гормондары көбеюді бақылайды және жыныстық белсенділікті физиологиялық күймен үйлестіреді. Схемалық түрде, көбею маусымында және жұмыртқа бар кезде гормондар (әсіресе эстроген) бір мезгілде овуляцияны және эструсты (қызықтыруды) тудырады. Гипоталамустағы эстрогеннің әсерінен лордоза рефлексі тежелмейді. Ұрғашы мақтанысқа және ұрықтандыруға дайын. Аталық сүтқоректілер ұрғашыға бас салғанда, оның бүйіріндегі, кіндік астындағы және артқы жағындағы тактильді тітіркендіргіштер омыртқа миындағы сезімтал жүйкелер арқылы жіберіледі. Омыртқа миы мен мидың төменгі сабасында олар мидан келетін ақпаратпен біріктіріледі, содан кейін, әдетте, жүйке импульсі қозғалтқыш жүйкелер арқылы бұлшық еттерге беріледі. Ұзын және көлденең омыртқа бұлшық еттерінің жиырылуы омыртқа бағанасының алғы жағынан иілуіне (дорсальды иілуге) әкеледі. Көбінесе гипоталамустың вентромедиалдық ядросы (ВМН) лордозды тежейді. Бірақ ортаның қолайлы жағдайлары болғанда және ұрғашы жыныстық белсенділікте болса, эстроген гормоны – эстрадиол – мидың вентромедиалдық ядросындағы, периакведуктальді сұр заттағы және басқа да аймақтарындағы нейрондар арқылы жыныстық қабылдағыштық қабілетін тудырады. Вентромедиалдық гипоталамус аксондар арқылы импульстар жібереді, олар периакведуктальді сұр заттағы нейрондармен синапс жасайды. Бұл импульсты мидың орталық бөлігіндегі торлы құрылымдағы нейрондарға жеткізеді, олар ретикулоспинальды жолмен төмен қарай өтеді және омыртқа миындағы лордоз рефлексінің нейробиологиялық тізбектерімен (L1–L6) синапс жасайды. Эстрадиолдың ықпалымен пайда болатын бұл нейробиологиялық процестер тактильді тітіркендіргіштердің лордозды бастауына мүмкіндік береді. Эстрогенге тәуелді лордоза рефлексін реттеу механизмдері әртүрлі тәжірибелер арқылы анықталды. VMN зақымданғанда лордоз жойылады, бұл осы ми құрылымының лордозды реттеудегі маңыздылығын көрсетеді. Гормондарға қатысты, лордоздың көрінісіне овуляция, эстрадиол бензоаты мен прогестеронның инъекциялары немесе жасөспірім шақта стресске ұшырау әсер етуі мүмкін. Атап айтқанда, стресс гипоталамус-гипофиз-гонада (ГГ) осін басады, сондықтан гонада гормондарының концентрациясы төмендейді. Нәтижесінде, жасөспірім шақта гонада гормондарына ұшыраудың төмендеуі ересек жаста жыныстық мінез-құлқының төмендеуіне әкелуі мүмкін, соның ішінде лордоздың көрінісіне де. 2017 жылы 3D модельдер мен көзді бақылау технологиясын қолдану арқылы жүргізілген зерттеуде әйелдің беліне еңкейгенде басқалардың оны қаншалықты тартымды деп санайтынына және ерлер мен әйелдердің назарын тартатыны көрсетілді. Авторлар "адам әйелдері рефлективті лордоздық позаны көрсетпесе де, қабылдағыштық қабілеті оларға пассивті немесе міндетті емес, белдік қисықтығының көрінісі ерлер мен әйелдер арасындағы қабылдағыштық коммуникациялық сигналдың қалдықтары ретінде қызмет етуі мүмкін" деп мәлімдеді. Бұрын антрополог Хелен Фишер әйелдер биік өкшелі аяқ киім кигенде, артқы жағы сыртқа шығып, лордозалық мінез-құлықты еліктейтін позаға ие болатынын болжаған, сондықтан биік өкшелі аяқ киім "сексуалдық" деп саналады. Соңғы зерттеулер лордоз позасының әсерін аяқпен және биік өкшелермен жүруден асырып көрсетті, өйткені әйелдер төрт аяқты және тік жатқан күйде тұрғанда да жыныстық қабылдау сигналын көрсетеді. 2022 жылы жүргізілген зерттеуде зерттеушілер басқа әйелдердің осы позаны көргенде, олардың романтикалық қарым-қатынастарына қауіп төндіретінін анықтады.