Кіріспе

1949 жылғы Канаданың Квебек провинциясы, Асбестос қаласындағы кеншілер арасындағы еңбек дауы.

1949 жылғы Асбестос ереуілі, Канаданың Квебек провинциясы, Асбестос қаласының маңындағы асбест кеншілерінің төрт айлық еңбек дауы болды. Бұл оқиға Квебек тарихындағы «Тыныш революцияға» (Quiet Revolution) жол ашқан маңызды бұрылыс ретінде танылады. Сондай-ақ, ол Жан Маршан, Жерар Пеллетье және Пьер Трюдоның саяси мансабын бастауға ықпал етті.

Оқиғалар

1949 жылғы 14 ақпанда түн ортасында кеншілер Шығыс қалашықтарындағы төрт асбест кен орнында, Асбест, Квебек және Тетфорд кен орындарының жанында жұмыстан бас тартты. Бұл кен орындары американдық немесе ағылшын-канадтық компанияларға тиесілі болғанымен, жұмысшылардың басым көпшілігі франкофондар еді. Ең ірі компания – американдық Johns Manville фирмасы. Кәсіподақтың бірнеше талабы болды: диірменнің ішінде және сыртында асбест шаңын жою; жалпы жалақыны сағат сайын он бес центке арттыру; түнгі жұмыс үшін сағат сайын бес центтік қосымша төлем; кәсіподақ басқаратын әлеуметтік қамсыздандыру қоры; Rand формуласын енгізу; және жексенбі және мереке күндері жұмыс істегендерге "екі есе" жалақы төлеу. Бұл талаптар сол кездегі Квебек үшін радикалды болып саналды және компания иелері оларды қабылдамады. 1949 жылғы 13 ақпанда жұмысшылар ереуілге шығуға дауыс берді. Ұлттық тау-кен өнеркәсібі қызметкерлерінің федерациясы және Канада католик еңбек федерациясы жұмысшыларды өкілдік етті. Жан Маршан соңғысының бас хатшысы болды және оны көбінесе ереуілдің де-факто басшысы деп есептейді. Ереуіл заңсыз болды. Квебек премьер-министрі Морис Дюплесси социализмнің барлық түрлеріне деген қарсылығынан туындаған себептермен компаниялардың жағын ұстады. Облыстық үкімет шахталарды қорғау үшін полиция жасағын жіберді. Дюплессидің "Ұлттық одақ" партиясы ұзақ жылдар бойы католик шіркеуімен тығыз байланыста болды, бірақ шіркеудің бір бөлігі жұмысшыларды қолдауға көшті. Квебек халқы мен БАҚ ереуілшілерге көңіл бөлісті. Le Devoir газетінің бас тілшісі Жерар Пеллетье жұмысшылардың мүддесін терең түсінген болатын. Пьер Эллиот Трюдо да ереуілді жақсы көзқараспен жариялады. Ереуіл басталғалы алты апта өткен соң Johns Manville шахталарды ашық ұстау үшін ереуіл бұзушыларды жалдады. Қоғамда жікке бөлініс туды, өйткені кейбір жұмысшылар пикет желісін кесіп өтті. Ереуіл күшті қарсылыққа ұшырады, 5000-ге жуық ереуілшілер "скрабтардың" мүлкін жойып, оларды күшпен қорқытты. Ереуіл бұзушыларды қорғау үшін қосымша полиция күштері жіберілді. Ереуілші кеншілер мен полиция пикет желісінде қақтығысты, жүздеген кеншілер қамауға алынды. Оқиғалардың кейбіреулері: 14 наурызда динамит жарылысы Johns Manville Corporation компаниясының канадалық еншілес фирмасына апаратын теміржолдың бір бөлігін қиратты. 16 наурызда ереуілшілер компанияның джипін құлатып, жолаушыны жарақаттады. Ереуілшілер Канада кәсіподақтары мен Квебек католик шіркеуінің бір бөлігінен қолдау алды. Католик шіркеуі, сол уақытқа дейін Дюплессидің "Ұлттық одақ" үкіметін қолдаған, ереуілге елеулі әсер етті. Кейбір дін қызметкерлері компанияларды қолдады, бірақ көпшілігі ереуілшілердің жағында болды. 5 наурызда архиепископ Жозеф Шарбоно ереуілшілерге көмектесу үшін барлық католиктерді қайырымдылық жасауға шақырып, кәсіподаққа бағытталған сөз сөйледі. Премьер-министр Дюплесси архиепископты ереуілді ынталандырғаны үшін Ванкуверге ауыстыруды талап етті. Бірақ шіркеу бұл ұсынысты қабылдамады. Шарбоно қызметінен кетіп, Британдық Колумбиядағы Виктория қаласындағы аурухананың дін қызметкері болды. 5 мамырда ереуілшілер Асбест кен орнын және қалаға кіретін және шығатын барлық жолдарды жауып, кен орнын жабуға тырысты. Полиция бөгеттерді бұзуға тырысқандары сәтсіз аяқталды. Полиция ереуілшілерге оқ атуға уәде бергеннен кейін ереуілшілер шегінді. Келесі күні тәртіпсіздік туралы заң оқылды және ереуілшілерді жаппай қамаулау басталды, соның ішінде шіркеуге шабуыл жасалды. Қамауға алынған ереуілшілер ұрып-сапаланды, ал олардың басшылары ауыр түрде жарақат алды. Қамаудан кейін кәсіподақтар келісімге келуге шешім қабылдады және компаниямен келіссөздер басталды. Квебек қаласының архиепискобы Морис Рой делдалдық қызмет көрсетті. Маусым айында жұмысшылар аз жеңіспен жұмысқа оралуға келісті. Дау аяқталғаннан кейін кеншілердің жалақысы аздап көтерілді, бірақ көптегендері жұмысын қайта таппады.

Маңыздылығы

Квебек және Канада тарихындағы ең зорлықты және ащы еңбек дауларының бірі болған бұл ереуіл Квебек қоғамында үлкен дүрбелең тудырды. Ереуілге негізінен жұмысшы одағының өкілі Жан Маршан жетекшілік етті. Журналист Жерар Пеллетье және болашақ Канада премьер-министрі Пьер Эллиот Трюдо, сол кезде журналист болған ол да маңызды рөл атқарды. Маршан, Пеллетье және Трюдо кейіннен көрнекті канадалық саясаткерлерге айналып, саяси мансаптарында «Les Trois Colombes» (Үш дана) деп белгілі болды. Олар Квебек федерализмінің бағытын бір буынға анықтады. Трюдо «Асбест ереуілі» атты кітапты шығарды, онда ереуіл қазіргі Квебектің бастауы ретінде көрсетілді, бұл «жаңа дәуірдің басталғанын зорлықпен жариялау» деп сипатталды. Кейбір тарихшылар ереуілшілер жақсы жағдайларды ғана іздегенін және қоғамдағы өзгерістердің нәтижесінде болған жағдайдың күтпеген салдары екенін айтады. Ереуілдің көп бөлігінде халықтың пікірі ереуілшілерді толығымен қолдады. Бұл қолдау, моральдық құндылығынан өзге, ақшалай көмек және азық-түлікпен қамтамасыз ету арқылы да көрінді. Мұндай қолдау болмағанда, ереуіл тез жеңіліске ұшырар еді. 2004 жылы автор-тарихшы Эстер Делиль мен Пьер К. Малуфтың «Le Quatuor d'Asbestos» атты француз тіліндегі кітабы жарық көрді.