Кіріспе
Канадалық еңбек одағы
Канаданың Ұлттық автомобиль, аэроғарыш, көлік және жалпы жұмысшылар одағы, көбінесе Канадалық авто жұмысшылары (CAW) деп аталады, Канаданың ең ірі еңбек одақтарының бірі болды. 2013 жылы ол Канаданың байланыс, энергетика және қағаз жұмысшылары одағымен бірігіп, Unifor атты жаңа одақ құрды. CAW Онтарионың Виндзор, Брэмптон, Оквилл, Сент-Катхаринс және Ошауа қалаларындағы ірі автозауыттарында қалыптасқан, бірақ кейін кеңейіп, қазір экономиканың дерлік барлық салаларындағы жұмысшыларды қамтиды. CAW президенттері Боб Уайт (1985–1992), Базз Харгроув (1992–2008), Кен Левзенза (2008–2013) және Джерри Диас (2013–2022) болды, содан кейін CAW UNIFOR болып өзгерді.
UAW-дан бөлініп шықты
CAW Канаданың Біріккен автокөлік жұмысшыларының (UAW) аймағы ретінде құрылды. UAW 1935 жылғы тамызда құрылса, UAW-дың Канада аймағы 1937 жылы General Motors компаниясының Ошава, Онтарио зауытында болған 1937 жылғы GM Oshawa ереуілінен кейін құрылды. UAW-дың Канада аймағы 1945 жылы Ford Motor Company компаниясын кәсіподаққа біріктірді, бұл Канада кәсіподақ мүшелерінің кәсіподақ жарналарын тікелей есептен алу құқығын бекіткен маңызды ереуілден кейін болды. Джордж Бёрт 1939 жылдан 1968 жылға дейін Біріккен автокөлік жұмысшыларының (UAW) Канадалық директоры болды. Ол Канадалық кәсіподақтың ең ұзақ қызмет еткен басшысы, 29 жыл қызмет еткен. Ол кәсіподақ қозғалысының алғашқы жылдарында Канада автожұмысшыларына әсер еткен көптеген келісімшарттық мәселелерді бастап берді. CAW-дың UAW-дан бөліну себептері күрделі. Холмс пен Русоник (1990) Канада еңбек қозғалысы американдық әріптесіне қарағанда дәстүрлі түрде белсендірек болғанымен, шындығында менеджмент пен еңбектің тепе-теңсіз географиялық дамуы Канада автожұмысшыларын ерекше ұжымдық келіссөз мақсаттарын қалыптастыруға итермеледі, бұл оларды АҚШ-тағы UAW-ға қарағанда әлдеқайда күшті келіссөз позициясына қойды және, әрі қарай, тікелей бөлінуге әкелген оқиғаларды тудырды. Бұл кезеңде менеджмент пен еңбекті қайта құрылымдауды талап еткен екі маңызды фактор – Жапонияның маңызды автомобиль өндірушісі ретінде өсуі және 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында әлемдік экономиканың жалпы құлдырауы болды. Автомобиль келісімі мен АҚШ долларына қатысты Канада долларының құнсыздануының арқасында географиялық айырмашылық пайда болды, бұл көптеген Канада автожұмысшыларына белгілі бір деңгейде жеңілдік берді. 1984 жылдың желтоқсанына қарай келісімдердің құнындағы маңызды айырмашылықтар мен кәсіподақтардың әртүрлі мақсаттары CAW құруға жағдай жасады, бұл процесс «Соңғы ұсыныс» фильмінде көрсетілген және «Genie» сыйлығына ие болды. 1984 жылы Боб Уайт пен оның көмекшілері Баз Харгроув пен Боб Никкерсон басшылығымен UAW-дың Канадалық бөлімі Оуэн Бибер басқарған UAW-дан бөлінді, себебі американдық кәсіподақ ұжымдық келіссөздер кезінде тым көп жеңілдіктер берген деп саналды. Бұған қоса, UAW АҚШ Конгресіне Канададан АҚШ-қа автокөлік өндірісін көшіруді талап етіп, ал Канадалық филиал UAW конвенцияларында жеткілікті өкілдік жоқ екенін сезінді. 1985 жылға қарай американдық кәсіподақтан бөліну толыққанды аяқталды және Боб Уайт CAW-дың бірінші президенті болып сайланды. Ол үш мерзім президент болып қызмет етті.
Саясат
Бөлек болғаннан кейін, ҚХҰ (CAW) көлемі мен беделі тез өсе бастады. Ол бірнеше кіші кәсіподақтармен бірігіп, екі есеге ұлғайып, елдегі ең ірі жеке сектордағы кәсіподаққа айналды. Ең маңызды бірігулер – Балықшылар, азық-түлік және одақтас жұмысшылар, сондай-ақ Канада теміржол және жалпы жұмысшылар бауырластығымен (ҚХҰ Ұлттық кеңесі 4000 қараңыз) бірігулер болды. ҚХҰ сол кездегі премьер-министр Брайан Малрони басқаратын федералды үкіметтің, сондай-ақ тауарлар мен қызметтер салығы және еркін сауда сияқты саясатын қатаң сынады. Fullowka және басқалар v. Royal Oak Ventures Inc. ісінде, Royal Oak Mines (Yellowknife) кенішінде 18 айлық ереуілден кейін қарастырылған мәселеде, ҚХҰ бастапқыда сотта келтірілген залалдың 22 пайызына жауапты деп танылды, бірақ апелляцияда ҚХҰ жеңіске жетті. Сот судьясы кәсіподақтың ереуіл кезінде заңсыз әрекеттерді тоқтатуға ешқандай әрекет жасалмауы, ереуілдегі кеншілерге айыппұл мен заңдық шығындар төленуі, ереуілді ұзартқан кеншілер одағына көмектесетін адамды ұсынуы және адал ниетпен келіссөздер жүргізбеуі арқылы қамқорлық міндетін бұзғанын анықтады. Сотта осы қамқорлық міндетін бұзудың күмүлативтік әсері Роджер Уорреннің кен орнына жасаған шабуылына тікелей себеп болғаны анықталды, нәтижесінде тоғыз ереуілді бұзушы жұмысшы қаза тапты. Royal Oak-тен жұмыстан шығарылған ҚХҰ мүшесі Уоррен, шабуылға тек ереуілді бұзушылар кәсіподақ тарапынан "адамгершіліктен айырылған" деп есептелгендіктен ғана қабілетті болғанын айтты және өмір бойына түрмеге кесілді. Алайда, жауапкершілік туралы бұл қорытындылар Солтүстік-Батыс территориялардың апелляциялық сотында күшін жойды және Канада Жоғарғы сотының шешімі қабылданбады. Сонымен қатар, ҚХҰ мүшелері Ал Ширинг пен Тим Беттгер 1992 жылдың 29 маусымында қабыршаққа қарсы граффити жазып, желдеткіш шахтасында жарылыс жасағаны үшін сәйкесінше екі жарым және үш жылға бас бостандығынан айырылды. Беттгер сол жылдың 1 қыркүйегінде теледидар спутнигіне тесік жасағаны үшін тағы алты айға сотталды. (Ереуіл кезінде кеншілер Канаданың балқыту және одақтас жұмысшылар кәсіподағының (CASAW) 4-ші жергілікті бөлігінің мүшелері болды және 1994 жылдың мамырында ҚХҰ-ға қосылды.) 1998 жылы ҚХҰ Volvo Canada Ltd. және Нова-Скотия үкіметімен Volvo Halifax құрастыру зауытын жабу мәселесін талқылауға белсенді қатысты. 2000 жылы ҚХҰ бірнеше жергілікті кәсіподақтар SEIU-ден шығып, ҚХҰ-ға қосылғандықтан, кәсіподақтарға шабуыл жасады деген айыптамаларға байланысты Канаданың Еңбек конгресінен шығарылды. Бір жылдан кейін ҚХҰ-ның ұлттық еңбек федерациясына қайта қосылуына мүмкіндік беретін келісімге қол жеткізілді, бірақ Халықаралық командашылар бауырластығы, Американың Біріккен болат жұмысшылары және SEIU сияқты басқа кәсіподақтармен қарым-қатынас шиеленісіп қалды және ҚХҰ Онтарионың Еңбек федерациясынан тыс қалды. ҚХҰ-ның басқа кәсіподақтармен қарым-қатынасы оның саяси бағытының өзгешелігіне байланысты да шиеленісті болды. ҚХҰ солшыл көзқарастарды ұстанады және дәстүрлі түрде Жаңа демократиялық партияны (NDP) және Квебек блогын қолдап келді. Алайда, бұрынғы көшбасшы Базз Харгроувтың кезінде ол Либералдық партияға қолдау көрсетуді бастады, әсіресе федералды сайлауларда НДП-ның жеңіске жете алмайтын округтерінде. ҚХҰ бірнеше рет, барлығы сәтсіз, Toyota Motor Manufacturing Canada ұйымдастыруға тырысты. TMMC Бас менеджерінің көмекшісі және өкілі Грейг Морду: "Біздің команда мүшелеріміз кәсіподақ олардың мүдделерін жақсырақ көрсетеді ме, жоқ па, соны шешеді. Қазіргі уақытта олардың кәсіподақтан ештеңе алатынына сенбейміз" деді және кәсіподақ қозғалысының жеңілісін сипаттап: "Біздің команда мүшелері үшінші тараптың оларға қажет емес қиындықтар тудыратынын мойындады" деді. Осыған қарамастан, ҚХҰ 2006 жылғы федералды сайлауда либералды кандидат Мордуны қолдады, ал НДП-ның Зои Куншнерді қолдамады. Морду жаңа зауытты Вудстокқа әкелуге өзінің үлесін қосуға тырысты, бірақ консерватор Дейв МакКензиге жеңілді. 2006 жылғы федералды сайлауда биліктегі либералдар ҚХҰ қолдауына қарамастан билікті жоғалтты. Кейін Онтарионың жаңа демократиялық партиясы либералдарды қолдағаны үшін Харгроувты партиядан шығаруды мақұлдады, бұл оның федералды партияға мүшелігін автоматты түрде тоқтатты. ҚХҰ 2006 жылғы ҚХҰ конвенциясында ресми түрде бекітілген НДП-мен барлық байланыстарды үзіп, жауап берді.
2008-2010 жылдардағы автомобиль саласындағы дағдарыс
Индустрия сарапшысы Энтони Фария 2007 жылы Канадалық автожұмыскерлердің сол кездегі президенті Баз Харгроувтың АҚШ-тың Үш үлкен автокөлік өндірушісімен келіссөздер жүргізген еңбек келісімшарттарын сынап, субстандартты ипотекалық дағдарыс пен валютаның Канада автоөндірісіне ерекше күшті соққы беретінін болжады. Фария UAW президенті Рон Геттельфингердің UAW-тің жалақы, жәрдемақы және зейнетақы шығындарының 2007 жылы сағатына 75,86 доллардан 2010 жылдан бастап сағатына орташа есеппен 51 долларға дейін төмендеуіне келіскенін атап өтті. Қарама-қарсылық ретінде, CAW-тің сағаттық шығындары 2007 жылы 77 доллар болды және жаңа келісімшарт аяқталар кезде сағатына 80 доллардан асып түседі. Фария Геттельфингердің келіссөздерге "жұмыс орындарын сақтау ниетімен" келгенін айтты. CAW стратегиясы – олардан барлық тиынын алу еді". Харгроувқа "мықты мінез қалыптастырды және кәсіподақтың автоөндірушілерді келіссөз үстелінде мойынсұндыра алатынына сенімділік сезімін сіңірді" делінеді. Қазіргі кәсіподақ президенті Кен Левенза еңбек күштерінің Үш үлкен автокөлік өндірушілері алдында тұрған банкроттық дағдарысына жауапты емес екенін айтып, мүшелері салық төлеушілер қаржыландыратын кез келген құтқару бағдарламасының бөлігі ретінде жеңілдіктер жасамайтынын мәлімдеді. Левенза CAW-тің 2007 жылы Үш үлкенге үш жыл ішінде 900 миллион доллар үнемдейтін жеңілдіктерге келіскенін айтты. Канадалық салық төлеушілер федерациясының өкілі CAW-тің "ешқандай жеңілдік жасамайды" деген ұстанымын сынап, бұл тек қиындыққа тап болған Детройт Үштігіне салық төлеушілер қаржыландыратын құтқару бағдарламасына қарсылық білдіруді күшейтеді деп мәлімдеді. CTF сондай-ақ "өзін-өзі көмектесу үшін ештеңе істемейтін үкіметтен көмек сұраған адамды түсіну қиын" екенін атап өтті, себебі олар "ондаған жылдар бойы салық төлеушілердің жомарттығында өмір сүргенін түсінбейді". National Post газетінің мақалашысы Кели Макпарланд "егер ол ештеңе бермесе, онда ол және оның мүшелері бәрін жоғалтуы мүмкін" деп болжады. Ол сонымен қатар Солтүстік Америка автоөнеркәсіпіндегі проблеманы басқару мен еңбек бірдей тудырғанын айтты, еңбекке жалақы мен жәрдемақыны өсірудегі сын айтты, бұл қызғанышқа толы болғанымен, басқаруды газды көп жұмсайтын жүк көліктерін сатудың және бағаны төмендету, жеңілдіктер, тегін газ және ақшаны қайтару сияқты сату тактикасын пайдаланудың қысқа мерзімді стратегиясы үшін шабуылдады. CTF Үш үлкеннің канадалық еншілес компанияларына ұсынылған 3,5 миллиард долларлық құтқару бағдарламасына қарсы шығып, бұл орташа канадалықтарға әділетсіз қаржылық ауыртпалық болып табылады, сонымен қатар Детройт автоөндірушілерінің қажетті өзгерістерді кейінге қалдыруына тағы бір себеп екенін айтты. CTF федералды және провинциялық үкіметтердің соңғы бес жылда Үш үлкенге 782 миллион доллар жұмсағанын атап өтіп, "Бұл ақша сұраныстарының түбі жоқ шұңқыры" деді. Левенза бұған келіспей, канадалықтар бұл қаржыны ел экономикасы қайта өркендеген кезде қайтаратын қарыз ретінде қарауы керектігін айтты. 20 желтоқсанда Канада мен Онтарио үкіметтері автоөнеркәсіпке 3,3 миллиард доллар несие ұсынды. Жоспар бойынша GM 3 миллиард доллар, ал Chrysler қалған бөлігін алуы тиіс еді. Форд тек несие сұрады, бірақ құтқару бағдарламасына қатыспады. CAW 2009 жылдың 8 наурызында General Motors Canada компаниясымен шығындарды қысқарту туралы келісім жасасты. Келісім қазіргі келісімшартты 2012 жылдың қыркүйегіне дейін қосымша бір жылға ұзартады және құрастыру жұмыскерінің қазіргі орташа жалақысы сағатына шамамен 34 доллар болады. Ол жылына 1700 доллар "арнайы бонусты" жояды және арнайы ақылы жұмыстан кетуді немесе "SPA күндерін" екі аптадан бір аптаға дейін қысқартады, сонымен бірге жоғары еңбек өтілі бар жұмысшылар үшін жылына алты аптаға дейін демалыс құқығын сақтайды. Сонымен қатар, келісім бойынша, мүшелер өздерінің денсаулық сақтау жәрдемақыларына ай сайын 30 доллар, жұмысшылар үшін әр отбасыға, ал зейнеткерлер үшін 15 доллар төлейді. Левенза сонымен қатар кәсіподақпен қамтамасыз етілген балаларды күту және сауықтыру бағдарламаларына компанияның үлесін 35 пайызға қысқартатынын айтты. Левенза бұл пакетті "үлкен құрбандық" деп атады. Алайда, бақылаушылар келісім жеткілікті деңгейде емес екенін атап өтті; Dominion Bond Rating Service сарапшысы Кам Хон оны "материалдық емес" деп сипаттады. Автомобиль өнеркәсібі бойынша консультант Деннис Де Розиерс General Motors компаниясы еңбек шығындарын қысқарту мүмкіндігін жіберіп алғанын айтып, банкроттық жақын қауіп екенін, Оттава мен Квинс-парк еңбек төлемдерін қысқартуды құтқару бағдарламасының шарты ретінде талап еткенін және зейнетақы қорына дефицит CAW-тің наразылық білдіруіне кедерілдіргенін айтты. CAW автожұмыскерлері еңбек өтілімен 10 апталық толық жалақымен демалысқа ие болып, зейнетақы қорына үлес қоспай, оның орнына қаржыландырылмаған міндеттемелерін жабу үшін салық төлеушілерге (зейнетақысы жоқтарды қоса) сенеді. Келісім Канадаға GM-нің Солтүстік Америкадағы өндірісінің 20 пайызы бөлінуіне және федералды және провинциялық салық төлеушілердің миллиардтаған долларын алуына байланысты, Левенза бұл қарыз болады деп стрес салды. Алайда, кейбір автоөндірушілердің құтқаруды қайталап сұрауының соңғы рет болмайтынын айтты. Деннис Де Розиерс GM-нің үкіметтік қарызын бірнеше тоқсан ішінде, нарықта жақсарудың алдында толықтай жұмсайтынын бағалады. Сонымен қатар, GM Canada президенті Артуро Элиас депутат Фрэнк Валериотеға GM-нің АҚШ үкіметіне алғашқы 30 миллиард долларлық қарызды алу үшін әлемдегі барлық активтерін кепілге бергенін мойындады, бұл Канада үкіметінен алған 6 миллиард долларлық қарызды кепілдеу үшін ешқандай актив қалдырмады. Канадалық салық төлеушілер федерациясы 1982 жылдан 2005 жылға дейін Оттава корпорацияларға 18,2 миллиард доллардан астам ақша бергенін, оның тек 7,1 миллиард доллары қайтарылатын болса, ал тек 1,3 миллиард доллары ғана қайтарылғанын атап өтті. 2009 жылдың 31 наурызында Канаданың федералды және Онтарио үкіметтері GM мен Chrysler ұсынған қайта құру жоспарларын бірлесіп қабылдамады. Бұл АҚШ президенті Барак Обама олардың аналық компанияларының жоспарларын қабылдамағаннан кейін бір күн өткен соң болды. Федералдық Индустрия министрі Тони Клемент және Онтарио премьер-министрі Далтон МакГинти CAW-тің бастапқы келісімінің шығындарды қысқарту үшін жеткіліксіз болғанын және кәсіподақ одан әрі жеңілдіктер жасау үшін келіссөз үстеліне оралуы керектігін айтты. Екі үкімет те бұл шаралар бизнестің тиімділігін қамтамасыз ету үшін салық төлеушілердің ақшасын қолдануды негіздеу үшін қажет екенін мәлімдеді. Fiat бас директоры Серхио Маркионне CAW жалақысын Канададағы Honda және Toyota еңбекке жатпайтын жұмыскерлерінің деңгейіне дейін төмендетуді сұрады, әйтпесе Chrysler-мен болатын одаластықтан бас тартады, нәтижесінде соңғысы банкротқа мәжбүр болады. 11-тараудан шыққаннан кейін Chrysler пайдаға оралып, үкіметтік қарыздарының бір бөлігін қайтарды.
Unifor
Канадалық автожұмысшылар 2012 жылдың қазан айында Канаданың байланыс, энергетика және қағаз өндірушілер кәсіподағымен бірігуге дауыс берді. Жаңа біріккен кәсіподақ, Unifor, 2013 жылдың тамызында құрылтайлық съезін өткізді.
Фильмдер
CAW президенті Боб Уайт 1985 жылғы деректі фильмде маңызды рөлде ойнайды: Стурла Гуннарсон мен Роберт Коллизионның «Соңғы ұсыныс» фильмі. Фильм 1984 жылғы General Motors компаниясымен жүргізілген келісімшарт талқылауларын, CAW-дың құрылуын және UAW-тан бөлінуін көрсетеді. Бұл автокөлік зауытының жұмыс ортасы мен сауда келісімдерінің өнеріне қызықты үңілу.
Виндзор университетіне берілген сыйлық
CAW Local 200 Виндзор университетінің студенттік одақ ғимаратын қайта жаңартуға 4 миллион доллардан астам қаржы бөлді, және 1991 жылы осы сыйлықты ескере отырып, ғимарат CAW студенттік орталығы деп аталып қойылды.