Кіріспе

Канадалық кәсіподақ жетекшісі (1916–2010)

Мишель Шартранд (20 желтоқсан 1916 – 12 сәуір 2010) – Квебек облысынан шыққан канадалық кәсіподақ жетекшісі. Отремон қаласында туып, типография және баспа ісінде оқыған Шартранд 1940 жылдары кәсіподақ қозғалысына қатысты. «Ұлы қараңғылық» кезеңінде ол 1949 жылғы асбест ереуіліне, 1952 жылғы Луизвилл ереуіліне және 1957 жылғы Мурдоквилл ереуіліне қатысты. 1968 жылы ол Ұлттық кәсіподақтар конфедерациясының (CSN) Монреаль орталық кеңесінің президенті болды. 1970 жылы қазан төңкерісі кезінде ол ордерсіз тұтқындалып, төрт ай түрмеге қамалды. 1978 жылға дейін CSN Монреаль орталық кеңесінің президенті қызметін атқарды. 1980 жылдары ол жарақат алған жұмысшылардың құқықтарын қорғауға белсенділік танытты және 1984 жылы «Қаза тапқан жұмысшыларға көмек қоры» (FATA) құрды. Өмірінің соңына дейін прогрессивті құндылықтар мен кәсіподақтарды бұқаралық ақпарат құралдарында насихаттады. «Québec solidaire» партиясын қолдады. Шартранд социализмді жақтаған, капитализмді қатаң сынаған және Квебектегі кәсіподақ қозғалысының жетекші тұлғасы ретінде танылды. Ол феминист жазушы және кәсіподақ белсендісі Симон Моне Шартрандқа үйленген.

Білім

1916 жылы 20 желтоқсанда Монреальдің Оутремон ауданында дүниеге келген ол Колледж Жан де Бребюф орта мектебінде және Колледж Сент-Терезада білім алды. 1933 жылы траппист монах болуға дайындықтан өтті, бірақ екі жылдан кейін оны тастап, Рим-католик шіркеуінің жастар ұйымында жұмыс істеді. 1939 жылғы Квебек сайлауында Action libérale nationale (ALN) партиясын қолдады. 1940 жылы Монреаль университетінде Квебек ұлтшыл, католик дін қызметкері Лионель Грулькстің тарих курсына қабылданды. Шартранд 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін 1941 жылы Канада офицерлік дайындық корпусына қосылғандығы хабарланды. Бұл бағдарлама Канада бойынша жүргізіліп, университет студенттеріне әскери қызметке бармай, оқуларын жалғастыра отырып, әскери тәжірибе алуға мүмкіндік берді. Шартранд Канада армиясының құжаттары тек ағылшын тілінде болғанына наразылық білдіріп, Квебек провинциясының Ока ауылындағы траппистер монастырына оралды. 1994 жылғы сұхбатта Пьер Трюдоның қарындасы Сюзет Руло, олар еңбек еткен шағында, кішкентай бауырын зорлық-зомбылықтан қорғау үшін Шартрандпен төбелес шайқасқандығын айтты.

Әскерге шақыруға қарсы

1942 жылы федералды үкімет әскери шақыру туралы жалпыұлттық референдум жариялағаннан кейін, Мишель Шартран бұл шақыруға қарсы күреске шықты және әскери шақыруға қарсы науқан жүргізу үшін Bloc populaire canadien қозғалысына қосылды. 1942 жылдың ақпан айында ол Симон Монеге Лайонель Грулькс Нотр-Дам шіркеуінде үйленді. 1944 жылдың қарашасына қарай Канада Парламенті әскери шақыруды енгізген кезде Шартран үш баланың әкесі болған еді. 1945 жылғы федералды сайлауда ол Чамбли-Рувиль сайлау округінде Bloc Populaire партиясынан кандидат болды. Ол Канада Либералдық партиясының өкіліне үлкен айырмамен жеңіліске ұшырады.

Сайланған лауазымға үміткер

1948 жылы оның бесінші баласы дүниеге келді, ал келесі жылы ол жергілікті шахтерлердің асбест ереуіліне қатысу үшін Асбест аймағына барды. 1950 жылы Канада католик жұмысшылар конфедерациясының (CTCC) атқару комитетіне белсенді қатысты. Көптеген кәсіподақ істеріне қатысқан Шартранд 1953 жылы кәсіподақтың атқару комитетінің жалақылы мүшесі болды. Ішкі даулардың нәтижесінде жұмыстан босатылды. Бірақ, шешімге шағымданғаннан кейін Пьер Трюдо басқарған сот оны қызметке қайта орналастырды. 1954 жылы Шартранд кәсіподақтың бас хатшысы лауазымына кандидат болды, бірақ Жан Маршаннан жеңілді. 1956 жылы Квебекте Тереза Касгрен басқарған социал-демократиялық федералды саяси партия – Кооперативтік одақ федерациясына (CCF) қосылды. Шартранд партияның Виннипегте (Манитоба) өткен съезіне Квебек делегаты ретінде тағайындалды. Осының нәтижесінде партияның Квебек филиалы Parti social démocratique du Québec деген атпен құрылды. Шартранд 1956 жылғы провинциялық сайлауда партияның Шамбли округінен кандидат болды, бірақ үлкен айырмамен жеңілді. Оның кәсіподақ міндеттері көптеген резонансты ереуілдерді қамтыды, және оны кейбіреулер қозғалыстың болашақ көшбасшысы деп қарады, ал 1957 жылдан 1960 жылға дейін партияны жетекшілік етті. Шартранд 1953 және 1957 жылдарғы федералды сайлауларда Лонгьюиль округінен CCF атынан бақ сынады. Ол 11,1% және 5,4% дауыс жинап үшінші орын алды. Сондай-ақ, ол 1958 жылғы федералды сайлауда сол партиядан Лапонте округінде (Арвида қаласы, Квебек) сайлауға түсті. Күшті кәсіподақ қолдауына қарамастан, ол 24,3% дауыспен үшінші орынға жүрді. 1959 жылы Шартранд тағы да мемлекеттік қызметке үміткер болды, Квебек провинциясындағы Лак-Сен-Жан округінде социал-демократиялық партиядан сайлауға қатысты, бірақ қайтадан 21,8% дауыспен үшінші орын алды. Оның наразылығы оның күшейіп бара жатқан радикалды мәлімдемелерінде көрінді, және 1959 жылы кәсіподақ оны атқару комитетінен кетіруге мәжбүр етті. Содан кейін ол Parti social démocratique баспасында жұмысқа орналасты, және тағы да Виннипегте өткен CCF съезінің делегаты болды.

Бейбітшілік пен социализмді қорғау

1960 жылы Канаданың католик жұмысшыларының конфедерациясы өз атын Конфедерация ұлттық кәсіби одақтар (CSN) деп өзгертті. Шартран бейбітшілік қозғалысына қатысып, ядролық қару таратуға және басқа да мәселелерге қарсы демонстрациялар мен шерулерге қатысты. Кубадағы коммунистік революцияның және оның басшысы Фидель Кастроның жанкүйері болған Шартран 1963 жылы бір айға Кубаға сапар жасады. Квебекке оралғаннан кейін ол Кубаны "парадиз" деп атады және оны Квебекке үлгі болуы тиіс нәрсе ретінде көрсетті. Содан кейін Шартран Квебек социалистік партиясын (Квебек социалистік партиясы) құруға көмектесті және оның президенті ретінде Квебек тәуелсіздігі қозғалысын, Ұлттық тәуелсіздік жиналысын (RIN) жақтауға кірісті.

Квебектің тәуелсіздігіне қатысу

1968 жылы Мишель Шартран Монреаль Ұлттық кәсіподақтар конфедерациясының Орталық кеңесінің президенті болып сайланды және 1978 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1960 жылдардың соңында оның көзқарастары нығая түсті. Квебек тәуелсіздік қозғалысының мүшесі ретінде Шартран Квебекті азат ету фронтын (FLQ) ықпалды түрде қолдады. Қазан дағдарысы кезінде журналисттер ұрланған британдық сауда комиссары Джеймс Кростың отбасының басынан өткен қиындықтар туралы сұрағанда, Шартранд былай деді: «Мен Кросс ханымға, қазіргі уақытта Квебекте жұмыссыз қалған мыңдаған адамдардың әйелдерінен де аз көңіл бөлемін». Квебек вице-премьері Пьер Лапорттың қазасынан кейін де Шартранд өз нанымында тұншықты, және FLQ жетекшісі Шарль Гагнонды түрмеден босату арқылы оны дәлелдеді, өзінің ақшасынан үш мың долларға жуық төледі. 1975 жылдың 15 қазанында, Қазан дағдарысынан бес жыл өткен соң, FLQ және Front de rassemblement d'action populaire мүшелері мен жақтастары Монреальдегі Пол Сове орталығында бас қосты, онда Мишель Шартран жиналғандарға сөз сөйледі. 1998 жылғы Квебек сайлауында ол тағы да саяси лауазымға үміткер болды. Ол Джонкиерде Лусьен Бушарға қарсы Rassemblement pour l'alternative progressiste (қазіргі Québec solidaire) партиясынан өкілдік етіп, дауыстардың 14 пайызын алып үшінші орынға табан тіреді.

Фильмде

Мишель Шартран мен Симон Моне өмірлері "Шартран және Симон" атты телесериалдың сюжетіне алынды. Шартран сонымен қатар 1991 жылы Канада Ұлттық кино кеңесінің "Un homme de parole" атты деректі фильмінің де тақырыбы болды. Одан бұрын, 1994 жылы Мишель Шартран бұрынғы FLQ мүшелері Шарль Гагнон және Пьер Вальермен бірге Жан Даниель Лафондтың "Ашулы бостандық" атты деректі фильмінде түсті. Ол сондай-ақ 1970 жылы "Екі алтын әйел" (Deux femmes en or) комедиялық фильмінде шағын актерлік рөл орындады.

Өлім

Шартранд 2010 жылдың 12 сәуірінде бүйрек рагынан қайтыс болды. Лонгюэль аймақтық паркі 2010 жылдың маусым айында Лонгюэль қаласы тарапынан Мишель Шартранд паркі деп қайта аталды.

Сайлау рекорды

Дұрыс дауыс саны (99,12%)
Қолданылмайтын, белгіленбеген және қабылданбаған бюллетеньдердің жалпы саны (0,88%)
Сайлауға қатысу деңгейі (76,91%)

Дұрыс дауыс саны (98,40%)
Қолданылмайтын бюллетеньдердің жалпы саны (2,21%)
Сайлауға қатысу деңгейі (62,10%)