Кіріспе
Нидерланд жазушысы Арнон Яша Ивс Грунберг (; 1971 жылдың 22 ақпанында туған) – роман, эссе, колонкалар жазатын және журналист голланд жазушысы. Ол кейбір шығармаларын Марек ван дер Ягт деген псевдониммен жариялаған. Қазір Нью-Йорк қаласында тұрады. Оның еңбектері 30 тілге аударылған. 2022 жылы ол голланд әдебиетіндегі өмірлік жетістіктері үшін PC Hooft сыйлығымен марапатталды. Оның ең танымал және сәтті романдары – "Көк дүйсенбі" және "Тирза". "Нью-Йорк Таймс" газеті соңғысын "қасіретті әрі әжуалы, әрқашан ұнамайтын болса да, қызықтыратын" деп бағалаған. Frankfurter Allgemeine Zeitung оны "голландиялық Филипп Рот" деп сипаттады.
Arnon Yasha Yves Grunberg (; born 22 February 1971) is a Dutch writer of novels, essays, and columns, as well as a journalist. He published some of his work under the heteronym Marek van der Jagt. He lives in New York. His work has been translated into 30 languages. In 2022 he received the PC Hooftprijs, a Dutch literary lifetime achievement award. His most acclaimed and successful novels are Blue Mondays and Tirza. The New York Times called the latter ‘grimly comic and unflinching ( ) while not always enjoyable, it is never less than enthralling’. Frankfurter Allgemeine Zeitung described him as ‘the Dutch Philip Roth’.
Ерте өмір
Грунберг 1971 жылғы 22 ақпанда Нидерландының Амстердам қаласында Арнон Яша Ив Грунберг болып дүниеге келді. Ол Германиядан келген еврей иммигранттарының отбасында өсті. Оның анасы Аушвиц концлагерінен аман қалған. Грунберг Амстердамдағы Воссиус гимназиясына оқуға түсті, бірақ 1988 жылы мектептен қуылды. Алғашқы романын жарияламас бұрын ол түрлі жұмыстар істеді және голландиялық авангард режиссері Сайрус Фриштің қысқаметражды фильмінде актерлік өнерді сынап көрді. 1990 жылдан 1993 жылға дейін Грунберг өзінің "Казимир" баспасын басқарды, бірақ ол қаржылық тұрғыдан сәтті болмады.
Романдар
Грунберг 1994 жылы ең үздік дебют романы үшін Антон Вахтер сыйлығын жеңіп алған «Көк дүйсенбілер» (Blauwe maandagen) романымен әдебиетте тұңғыш рет көзге түсті. Сыншылар оны «голландиялық әдебиетте сирек кездесетін, гротеск комедия» деп атады. 2000 жылы ол осы дебют сыйлығын тағы да алғаш рет жеңіп алды, бірақ бұл жолы өзінің гетеронімі Марэк ван дер Ягт атынан, «Менің тоңғақ болуымның тарихы» (De geschiedenis van mijn kaalheid) романы үшін. Әкесінің бітіруші қызына деген құштар махаббаты туралы «Тирза» романы Грунбергтің алғашқы романы болды, ол 2007 жылы Голландияның «Либрис» сыйлығы мен Бельгияның «Алтын сұңқар» сыйлығын жеңіп алғаннан кейін 2010 жылы «Тирза» атты фильмге айналды. Бұл кітап он төрт тілге аударылды және «Нью-Йорк Таймс», «LA Times» және «Le Figaro» сыншыларынан жоғары баға алды. 2010 жылы «De Groene Amsterdammer» журналы өткізген әдеби сыншылар, ғалымдар мен жазушылардың ұлттық сауалнамасында «Тирза» романы «21 ғасырдың ең маңызды романы» деп танылды, бұл Джонатан Литтеллдің «Мейірімділер» және Йен Макьюэннің «Сенбі» романдарынан басым түсті. 2009 жылы Грунберг өзінің барлық шығармалары үшін Константин Гюйгенс сыйлығын жеңіп алды, ал 2011 жылы Франс Келлендонк сыйлығына ие болды. 2008 жылдың қыркүйегінде Грунберг өзінің жетінші романы «Біздің мырзамыз» (Onze Oom) романын жариялады. Оқиға тірілердің арасында өлі адам сияқты сезінетін қыз және өзінің ұят сезімін жеңу үшін бүлікші әскерге жетекшілік ететін майор туралы. Грунберг Ауғанстандағы әскери тәжірибесін осы кітапқа енгізді. Содан бері Грунберг «Тіл мен шаш» (Huid en Haar, 2010), «Аурусыз адам» (De Man Zonder Ziekte, 2012) және «Ту белгілері» (Moedervlekken, 2016) сияқты бірнеше роман жариялады, олар француз және неміс тілдеріне аударылды. Бұл кітаптар да үлкен ықпалға ие болды. «Le Monde» газеті «Аурусыз адамды» «Арнон Грунбергтің, өзінің буынының ең қызықты жазушыларының бірінің» шығармаларына тамаша кіріспе» деп атады. Оның шығармалары Португалияда, Венгрияда, Израильде, Түркияда және Бразилияда да қолжетімді.
Журналистика және очерктер
Көптеген романдарымен қатар, ол газет-журналдарға мақалалар, очерктер, өлеңдер, сценарийлер мен пьесалар жазды. Арнон Грунберг өзінің эсселері, пікір мақалалары мен лекциялары арқылы көші-қон саясаты, кемсітушілік, расизм және адам саудасы сияқты мәселелер бойынша халықаралық БАҚ-тағы қоғамдық пікірталасқа зор үлес қосты. Оның эсселері The New York Times, Le Monde, Libération, The Times, Neue Zürcher Zeitung, Courrier International, Revista Contexto және Süddeutsche Zeitung басылымдарында жарияланды. Грунберг әдеби журналистикасымен және қоғамның алуан түрлі салаларына толыққанды енуімен де танымал. Ол Ауғанстан мен Иракта голланд әскерлерімен бірге болды, сондай-ақ Гуантанамоға сапар шекті. Румыниядағы демалыс орнындағы массажистер, бельгиялық психиатриялық бөлімдегі науқастар, швейцариялық пойыздың асхана вагонындағы официанттар және демалыстағы қарапайым голланд отбасы туралы оқып, жазды. 2009 жылы оның репортаждары «Камергерлер мен солдаттар» (Kamermeisjes en Soldaten) атты кітапта жарық көрді, ал 2021 жылы «Қырғыншылар мен психиатрлар» (Slachters en Psychiaters) кітабы жарық көрді. Соңғы кітапта 2009 жылдан 2020 жылға дейінгі есептері жинақталған. Голландтың De Volkskrant газеті кітапты былай мақтады: «Грунберг бірнеше шеберлікпен белгісіз әлемді суреттей біледі, сонымен қатар оған шынайы өмір береді». Грунберг жазу себебін «адамдар қалай өмір сүретінін» білу екенін айтады: «Барлығы – далалық зерттеу: достық, сексуалдық қатынас, махаббат және жұмыс. Осы туралы жазып қана құтылуға болады».
Академиялық және ғылыми зерттеулер
2008 жылы Грунберг Лейден университетінде және Вагенинген университеті мен ғылыми-зерттеу орталығында тұрақты жазушы және қонақ лекторы болып жұмыс істеді. 2014 жылдың қазан айында Амстердам университетінің өнер факультетінің құрметті профессоры атанды. Оның лекциялары жеке құпиялылық және бақылау мәселелеріне арналған, ал студенттерімен бірге ол бейне ойын жасады. Лекциялар циклы автордың өмірі мен шығармашылығына арналған көрмемен бірге өтті, көрме материалдары оның әдеби мұрағатынан алынды, ол университет кітапханасының арнайы коллекциялар бөліміне уақытша берілді, бұл оны ерекше, "жанды" мұрағатқа айналдырды. Шығармашылық процесті түсіну мақсатында Грунберг өзінің соңғы романын – Het Bestand (голландия тілінде бұл компьютерлік файлды да, бітім шартын да білдіруі мүмкін) жазды, ал ғалымдар оның миының белсенділігін, эмоцияларын және жеке сезімдерін өлшеді. ЭЭГ, ГСР және ЭКГ сияқты физиологиялық өлшемдерді, сондай-ақ авторға арналған жеке сұрақнамаларды пайдалана отырып, ғалымдар эмоционалдық тұрғыдан күшті бөлімдерді жазуды физиологиялық белсенділікпен байланыстырды. Эксперименттің екінші кезеңі 2015 жылдың қазан және қараша айларында Амстердам университетіндегі Грунберг лабораториясында өтті, онда волонтерлердің ми белсенділігі бақыланатын жағдайда романды оқыған кезде өлшенді.