Кіріспе

Филипп Роттың 1993 жылғы романы "Шайлок операциясы: мойындау" – американдық жазушы Филипп Роттың 1993 жылғы романы.

Сюжет

Романның баяндаушысы "Филип Рот" Израильге саяхат жасайды, онда ол соғыс қылмыскері Джон Демянюктың сотына қатысады және атаудағы "Шайлок операциясы" бар барлау миссиясына тартылады. Израильде болған кезде, баяндаушы өзінің жеке басын иемденген адамды іздейді. Бұл адам Роттың сыртқы келбетімен ұқсас, аты-жөні бірдей, және Роттың танымал жазушы мәртебесін "Диаспоризмді" тарату үшін пайдаланады – бұл сионистік идеологияға қарсы тұратын, Еуропаға бұрынғы еуропалық еврейлердің қайта оралуын жақтаушы идеология. Демянюк соты мен Бірінші Интифада аясында ойналатын бұл екіұстама адам мен "Рот" арасындағы күрес кітаптың негізгі сюжеттік желісін құрайды. Рот осы екіұстама адамның сүйіктісі және қылмыстағы серігі Джинкс Поссескимен романтикалық қарым-қатынасқа түседі. Бұл оған жалған адамға қарсы тұруды қиындатады, себебі ол өзін кінәлі сезінеді. Ол өзінің көшірмесімен бірнеше сәтсіз бетпе-бет кездесулер өткізеді; әр жолы екінші "Филип Рот" (Рот оны "Моише Пипик" деп атайды) өзінің атағын жеңіл қабылдады деп айыптап, нағыз Роттан басым түседі және нақты әлемдегі адамдарға деген жауапкершілігінен бас тартады. "Диаспоризмнің" негізгі қағидалары Палестина Азаттық Ұйымына (ПАҰ) өте қолайлы болғандықтан, университеттегі бұрынғы досы Джордж Зиад, нағыз Филип Ротты білетін, Ротты ПАҰ-мен байланыстыруға тырысады. (Зиад, Моише Пипиктің әсерімен, Роттың диаспорашы екенін ойлайды.) Рот Израильдің барлау қызметі Моссадтың агенттері онымен байланысқа шыққанға дейін бас тартуға ниеттенген. Олар оны Зиадтың ұсынысын қабылдауға ынталандырады, осылайша ол жасырын агентке айналып, Израиль үшін ақпарат жинап алады. Рот көрінеді солай жасайды, бірақ кітаптың соңында "Шайлок операциясынан" Роттың Моссад миссиясының егжей-тегжейін және нәтижесін сипаттайтын алынып тасталған тараудың жоқ екені айтылады. Кітап "жоғалған" тараудағы сұрақтарды шешпей аяқталады, соның ішінде Рот Израильдің мүддесін қолдауын жалғастыра ма, жоқ па, және Роттың өзінің өмірі туралы осындай мәліметтерді оқырмандарына айтуы маңызды ма, жоқ па деген мәселелер қарастырылады. Моссадтың Ротты (көбінесе жасырын агенттер арқылы) бақылап, оны Израильдің саяси интригаларына тартуға тырысқаны туралы ақпарат Ротты 1988 жылғы қазіргі уақытта саясатты түсіну және биліктің қалай жұмыс істейтіні жағынан шаршаңқы және көзқарасы шектеулі етіп көрсетеді.

Байланыстар

1970 жылдан бері Роттың көркем шығармаларының басты тақырыбы – жазушының өмірі мен туындылары арасындағы байланыс. Бұл мәселе Роттың Цукерман романдары сериясында толыққанды қарастырылса да, "Шайлок операциясы" өнер мен өмір арасындағы шекараны одан да радикалды түрде сынға алады, автордың өзіне ұқсас кейіпкерді ойдан шығарылған, бірақ сенімді сюжеттің басты тұлғасы етеді. Бұл күш-жігерге қарамастан, "Шайлок операциясында" нақты мен ойдан шығарылғанды толығымен ажырату мүмкін емес. Мысалы, романның кейбір екінші дәрежелі кейіпкерлері – Джон Демянюк, Клэр Блум және Израильдік жазушы, Роттың досы Ахарон Аппелфельд сияқты нақты тұлғалар. Роттың кіріспесінде және оның басқа да туындыларында айтылған операциядан кейінгі нервтік құлдырау, Роттың өзінің операциядан кейін қолданған седативтің (триазолам) уақытша қосымша әсерлерінен туындаған тәжірибесіне негізделген. Бұл препарат кейіннен бірнеше елде өндірушісі қысқа мерзімді психикалық бұзылулардың жоғары тәуекелін көрсететін зерттеулерді жарияламағаны анықталғаннан кейін тыйым салынды.