Кіріспе

1982 жылы Томас Кенеллидің романы

«Шиндлер сандығы» – 1982 жылы австралиялық жазушы Томас Кенелли жариялаған тарихи көркем шығарма. АҚШ-тағы кітаптың атауы «Шиндлер тізімі» болды, кейіннен ол осы атаумен Ұлттар Достастығы елдерінде де қайта басылды. Роман ағылшын тілінде жазылған ең үздік көркем шығарма үшін жыл сайын табыс етілетін Букер сыйлығын жеңіп алды және 1983 жылы Лос-Анджелес Таймс кітап сыйлығына ие болды. Кітап Оскар Шиндлердің тарихын баяндайды, ол нацистік партияның мүшесі бола тұра, Холокост кезінде 1200 еврейдің өмірін сақтап, күтпеген батырға айналады. Роман нақты адамдар мен оқиғаларды негізге алады, автор белгісіз мәліметтерге толы диалогтар мен эпизодтарды қосады. Кенелли «Шиндлер сандығынан» бұрын да, кейін де көптеген сәтті роман жазды. Алайда, 1993 жылы режиссер Стивен Спилберг түсірген сәтті фильмге бейімделгеннен кейін, ол оның ең танымал және маңызды туындысы болды. 2022 жылы роман Елизавета II-нің таққа отырған күнін мерекелеу үшін таңдалған Ұлттар Достастығы авторларының 70 кітабынан тұратын «Big Jubilee Read» тізіміне енді.

Өмірбаян

Холокосттан аман қалған және Шиндлердің еврейі болған Полдек Пфефферберг Кенеллиге "Шиндлер сандығын" жазуға шабыттандырды. Соғыстан кейін Пфефферберг бірнеше рет сценарийшілер мен кинорежиссерлерді, өзінің бизнесі арқылы танысқандарын, Шиндлер туралы және оның поляк еврейлерін нацистерден құтқару әрекеттері туралы фильм түсіруге қызықтыруға тырысты, сондай-ақ американ теледидары үшін Шиндлермен бірнеше сұхбат ұйымдастырды. Кенеллидің Пфеффербергпен кездесулері, оның зерттеулері және Шиндлермен танысқан адамдармен сұхбаттары 2007 жылғы "Шиндлерді іздеу: естеліктер" кітабында егжей-тегжейлі сипатталған. 1980 жылдың қазан айында Кенелли Беверли-Хиллстегі Пфефферберг дүкеніне портфельдердің бағасын білу үшін барды. Кенеллидің романшы екенін білген Пфефферберг оған Шиндлер туралы кең файлдарды көрсетті, олар артқы бөлмедегі екі шкафта сақталған. 50 минуттық әңгімелерден кейін Пфефферберг Кенеллиді кітап жазуға көндіре алды. Пфефферберг кеңесші болды, Кенеллимен бірге Польшаға сапар шекті, онда олар Краков және Шиндлер оқиғасымен байланысты басқа да жерлерді көрді. Кенелли "Шиндлер сандығын" Пфеффербергке арнады: "Зейін мен табандылығының арқасында осы кітап жазылды". 1982 жылы "Шиндлер сандығы" жарық көргеннен кейін Пфефферберг Стивен Спилбергті Кенеллидің кітабын түсіруге көндіру үшін жұмыс істеді, Спилбергтің анасымен таныстығын пайдаланып, оған қол жеткізді. 2009 жылы Австралияның Сидней қаласындағы кітапханадан Шиндлердің бастапқы 13 беттік тізімінің көшірмесі табылды, ол бұрын жоғалған деп есептелген еді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл роман Оскар Шиндлердің тарихын баяндайды, ол өзін-өзі дамытқан кәсіпкер және өмірді тәттілікпен өткізуді ұнататын адам. Ол поляк еврейлерін нацистік өлім машинасынан құтқаруға бел буады. Көптеген куәгерлердің айғақтарына сүйенсек, Кенеллидің бұл оқиғасы Гитлердің Еуропаны judenfrei (яһудилерден таза) ету әрекеттері аясында өрбітеді. Шиндлер кемшіліктері бар батыр ретінде бейнеленеді – ол ішімдікке құмар, әйелдерге әуес және бастапқыда пайда табуға тырысқан адам. Соғыстан кейін Иерусалимдегі Яд Вашем Холокост мұражайы оны «Халықтардың арасындағы Адал» деп мойындады, бірақ оны дәстүрлі түрде ізгі адам деп есептемеді. Бұл оқиға тек Шиндлер туралы ғана емес, сонымен қатар Краков геттосы, қала сыртындағы Пляшов мәжбүрлі еңбек лагері және Пляшов коменданты Амон Геттің тарихы. Оның әйелі Эмили Шиндлер кейін неміс телеарнасында берген сұхбатында Шиндлердің соғысқа дейін де, соғыстан кейін де ерекше ештеңе істемегенін айтты. «Ол 1939-1945 жылдар аралығындағы қысқа, қатал кезеңде өзінің жасырын қабілеттерін оянған адамдармен кездескеніне шүкіршілік ете білді». Соғыстан кейін оның бизнес жобалары сәтсіз аяқталып, әйелінен ажырасты. Ол Франкфурттағы шағын пәтерде қарапайым өмір сүрді. Соңында еврей достарының көмегімен жылдың бір бөлігін Израильде, екінші бөлігін Франкфуртта өткізеді, онда оны көшеде «өзінің тайпасына сатқын» деп айғайлап сөккендер де болды. Соғыстан кейінгі 29 жылдан кейін ол 1974 жылы қайтыс болды. Өзінің тілегі бойынша, ол ескі досы Пфеффербергтің көмегімен Иерусалимде жерленді.