Кіріспе
Грегоир Каибанда (1 мамыр 1924 – 15 желтоқсан 1976) – руандалық саяси қайраткер және революционер, 1962 жылдан 1973 жылға дейін Руанданың тұңғыш сайланған президенті. Хуту ұлтынан шыққан ол руандалық революцияның пионері болды және Руанданың Бельгиядан тәуелсіздік алу күресіне жетекшілік етті, туци монархиясын республикалық үкімет нысанымен алмастырды. Руанда 1962 жылы Бельгиядан тәуелсіздік алды, Каибанда елдің алғашқы президенті болды, хутуларға басымдық беретін саясатты және оның «Памехуту» партиясы басқаратын де-факто бір партиялық жүйені орнатты. Ол 1973 жылы қорғаныс министрі Ювеналь Хабиаримана жасаған төңкерілген, үш жылдан кейін қайтыс болды.
Grégoire Kayibanda (1 May 192415 December 1976) was a Rwandan politician and revolutionary who was the first elected President of Rwanda from 1962 to 1973. An ethnic Hutu, he was a pioneer of the Rwandan Revolution and led Rwanda's struggle for independence from Belgium, replacing the Tutsi monarchy with a republican form of government. Rwanda became independent from Belgium in 1962, with Kayibanda serving as the country's first president, establishing a pro Hutu policy and a de facto one party system governed by his party, Parmehutu. He was overthrown in a coup d'état in 1973 by his defense minister, Juvénal Habyarimana, and died three years later.
Ерте өмір және білім
Кейбанда 1924 жылы 1 мамырда Руанданың Таре қаласында дүниеге келді. Бастауыш мектепті Тареде, содан кейін Кабагайда оқыды. Қайыбанда 1937 жылы Кабагайдағы Сент-Леон кіші семинариясына қабылданды. 1943 жылы кіші семинарияны аяқтағаннан кейін, ол Ньякибанданың үлкен семинариясында төрт жыл оқыды.
Өмірбаян
Хуту көпшілігі көп уақыт бойы тутси азшылығының билігіне ренжіді. Оларды католик шіркеуіндегі хутулардың жақтастары және Конгода үнемі ықпал етіп келе жатқан бельгиялық христиандар жігерлендірді. Біріккен Ұлттар Ұйымының мандаттары, тутси элитасы және бельгиялық отаршылар әлеуметтік және саяси толқудың күшеюіне себеп болды. Грегоар Каибанда, этникалық хуту, хуту "азаттығы" қозғалысын жетекшілік етті. Ол Пармехуту (Parti du Mouvement de l'Emancipation Hutu; Hutu Emancipation Movement Party) саяси партиясын құрды және 1957 жылы "Бахуту манифестін" жазды. Оған қарсылық ретінде 1959 жылы тутсилер Руанда-Урундидің қолданыстағы тутси монархиясына негізделген дереу тәуелсіздікке ұмтылғандардан тұратын UNAR партиясын құрды. Бұл топ та жылдам әскерилендірілді. UNAR және PARMEHUTU топтары арасында шатысулар басталды. Каибанданың табысты науқаны Руандада хуту көпшілігінің алғаш рет билікке келуіне әкелді. 1961 жылы Руанда монархиясы таратылды және Доминик Мбонюмута басқаратын қысқа мерзімдік өтпелі әкімшілік құрылды. 18 қыркүйекте ол Руанданың БҰҰ Бас Ассамблеясына алғашқы делегациясын жетекшілік етті. Каибанда 26 қазан күні президент болып сайланды. Келесі үш жылда Каибанда өкіметін бірте-бірте күшейтті. 1965 жылы Пармехуту елдегі жалғыз заңды партияға айналды. Сол жылы өткен сайлауда Каибанда президенттікке жалғыз үміткер болып тіркелді. 1969 жылы ол қайтадан сайланды, тағы да жалғыз үміткер ретінде. Екі сайлауда да Пармехуту үміткерлерінің жалғыз тізімі заң шығарушы органға сайланды. 1962 жылы Каибанданың үкіметі қабылдаған Руанда конституциясы коммунистік қызметтер мен насихатты тыйым салды, өйткені бельгиялық отарлаушылар тәуелсіздік беруді темір перде дәуірінде коммунизмді қабылдамаумен байланыстырды. UNAR партиясы бельгиялықтардан бас тартып, коммунизмге қосылуы мүмкін екенін мәлімдеді. Каибанда батысқа бағытталған, антикоммунистік сыртқы саясатты ұстанды. Руанда Қытай Республикасымен достық қарым-қатынаста болды, сонымен бірге Қытай Халық Республикасының Африкадағы саясатын қатаң сынады. Каибанда үкіметі араб-израиль қақтығысы мен Вьетнам соғысы бойынша бейтарап позиция сақтады.
Өлім
1973 жылы 5 шілдеде қорғаныс министрі генерал-майор Ювеналь Хабиаримана әскери төңкеріс жасап Каябанданы құлатты. Төңкеріс қанды төгілмегенмен, оның салдарынан шамамен 55 адам, көбінесе бұрынғы үкіметке жақын шенеуніктер, заңгерлер және кәсіпкерлер атқыланды деген хабар бар. Осы адамдардың отбасыларына үн қатпау үшін ақша берілді. Жаңа үкімет Каябанданы және оның әйелін құпия жерде (Кабгайи маңындағы үй екені айтылады) ұстады, онда олар аштықтан қаза тапты деген ақпарат тарады.