Кіріспе

Американдық кітапханашы және Конгресс кітапханасының 6-шы директоры

Эйнсворт Рэнд Споффорд (12 қыркүйек 1825 – 11 тамыз 1908) – американдық журналист, көп жазған автор және Конгресс кітапханасының алтыншы директоры. Ол он президент әкімшілігі кезеңінде 1864 жылдан 1897 жылға дейін кітапхана директоры қызметін атқарды. Бенджамин Франклинге зор құрмет көрсеткен ол Франклиннің автобиографиясына жиырма бір беттік кіріспе жазды, оны өзі редакциялап басылымға шығарды.

Ерте өмір

Споффорд Нью-Гэмпшир штатының Гилмантон қаласында дүниеге келген. Денсаулығының нашарлауы оның Амхерст колледжіне қабылдануына кедергі келтірді. Оның орнына, 19 жасында Огайо штатының Цинциннати қаласына көшіп, онда «The Cincinnati Commercial Tribune» газетінде кітап сатушы, баспагер және журналист болып жұмыс істеді. 1849 жылы Споффорд Джон Селивергос Закос, Стэнли Мэтьюс және тағы тоғыз адаммен бірге Цинциннати әдеби клубын құрды. Клубтың көрнекті мүшелері Ратерфорд Б. Хейс және Альфонсо Тафт болды, ал танымал қонақтары Ральф Уолдо Эмерсон, Букер Т. Вашингтон, Марк Твен және Роберт Фрост еді. 1850 жылы танымал азаттық күрескері және әйелдер құқығын қолдаушы Джон Селивергос Закос өзінің ұлын Споффордтың құрметіне Эйнсворт деп атады. 1851 жылы «Қашқын құлдар туралы» заңға жауап ретінде ол «Ақиқат пен билік арқылы сынаған жоғары заң» атты памфлет жариялады, онда «Әділетсіздік – жалғыз сатқындық; ешқандай заң оны заңдастыра алмайды, ешқандай конституция оны мақұлдай алмайды» деп мәлімдеді. Оқырмандарының арасында Эмерсон да болды, ол Споффордтың құлдыққа қарсы көзқарастарын бөлісті. 1859 жылы Споффорд «Цинциннати коммерциялық» газетінің редакторының орынбасары болды. Ол сондай-ақ республикалық саясатқа белсенді қатысты және 1856 жылғы республикалық ұлттық конвенцияға делегат ретінде қатысты, онда Джон С. Фремонт кандидат ретінде ұсынылды.

Конгресс кітапханашысы

Споффорд 1864 жылдан 1897 жылға дейін Конгресс кітапханашысы қызметін атқарды, осы кезеңде кітапхана коллекцияларының кеңеюіне және коллекцияны дамыту әдістеріндегі маңызды өзгерістерге куә болды. Кітапхананың жарияланған тарихында айтылғандай, Споффорд Джефферсонның кітапханаға қатысты «демократиялық үкімет формасы білім мен ақпараттың толыққанды базасына тәуелді» деген көзқарасын қалыптастыруға үлкен үлес қосты. Споффорд Конгресс ресурсынан ұлттық мекемеге айналуына бақылық еткені үшін әдетте марапатқа ие болады. Оның қызмет ету кезеңінде кітапхана қоры 60 000-нан астам бірліктен 1 миллионнан астам бірлікке дейін өсті. Оның ең белгілі сатып алуларының бірі – танымал архивист Питер Форстан ертедегі американдық мұрағаттардың үлкен коллекциясын сатып алу болды. Споффорд Еуропаның көрнекті кітапхана үлгілерін ұстанғысы келді, онда «кітапхана ұлттың әдебиетінің толық жинағы болар еді». Споффорд 1870 жылдың 8 шілдесінде қабылданған авторлық құқық туралы заңды қолдауы арқылы кітапхананың коллекциясын авторлық құқықты тіркеу және сақтау талабы арқылы кеңейтті. Заң «АҚШ-тағы барлық авторлық құқықты тіркеу және кітапханаға сақтау қызметін біріктірді» және «авторлық құқыққа тіркелген әрбір кітап, брошюра, карта, гравюра, фотосурет және музыкалық шығарманың екі данасы кітапханаға тапсырылуын» міндеттеді. Конгреске авторлық құқық туралы заңды қорғағанда ол «білімді игеру мүмкіндіктерінің артуы қоғамдық интеллект пен әл-ауқатты жақсартады» деп жазды. Заң кітапхананы Америка Құрама Штаттарының де-факто ұлттық кітапханасы етіп бекітті және «Американың ұлттық кітапханасы болар мекеме туралы кез келген дауды тиімді шешті». Зейнетке шыққаннан кейін Споффорд «Барлық оқырмандарға арналған кітап» атты кітап жазып, жариялады және «Нью-Йорк Таймс» газеті оны «өзінің таңдаған мамандығының жас өкілдеріне басшылық ету үшін тәжірибелі кітапханашының білімі мен тәжірибесінің толыққанды жиынтығынан жазылған» деп сипаттады.

Өлімнен кейінгі қабылдау

Споффорд туралы зерттеу жүргізген кезде Джон Ю. Коул Эйнсворттың күлі Вашингтон қаласындағы Рок-Крик зиратына қойылғанын, бірақ оның қабір тасы бос екенін, әйелінің аты жазылса да, анықтады. Споффордтың есімі сондай-ақ зираттың атақты адамдардың жерленген жерлері туралы нұсқаулықта да кездеспеді. Коул осы мәселені Споффордтың кейбір ұрпақтарына жеткізгенімен, 2004 жылға дейін ештеңе өзгертілмеді, сонда Эйнсворт Споффордтың шөбересі Джон Споффорд Морган (1917–2015) бұл мәселені шешуге қол жеткізді. Бүгінде қабір тасында "Айнсворт Рэнд Споффорд, 1825–1908, Конгресс кітапханашысы, 1864–1897, Президент Линкольн тағайындаған" деп жазылған. Оның есімі енді зираттың көрнекті тұлғалардың тізіміне де енгізілген.