Кіріспе

Ирандық реформашы саясатшы Мұхаммед Реза Ареф (محمدرضا عارف, 1951 жылдың 19 желтоқсанында туған) – ирандық инженер, ғалым және реформашы саясатшы. Ол Иран Парламентінде Тегеран, Рей, Шемиранат және Есламшаһр округтерін өкілдік ететін реформашылардың «Үміт» фракциясының парламенттік жетекшісі болды. Ареф 2015 жылы құрылғаннан бері Реформашылардың саясатты қалыптастыру жөніндегі Жоғарғы кеңесіне де жетекшілік етеді. Қазіргі уақытта ол Маслихат кеңесінің (Expediency Discernment Council) мүшесі. 2001-2005 жылдары Мұхаммед Хатами басқару кезеңінде екінші бірінші вице-президент қызметін атқарды. Бұрын Хатаминің бірінші кабинетінде Ақпараттық және коммуникациялық технологиялар министрі және Басқару және жоспарлау ұйымының басшысы болып жұмыс істеген. 2021 жылға дейін Мәдени революция Жоғарғы кеңесінің мүшесі болды, қазір Маслихат кеңесінің мүшесі. Ол сонымен қатар электр инженері және Тегеран университеті мен Шариф технологиялық университетінің профессоры. 2013 жылғы президенттік сайлауға үміткер болған, бірақ реформашылар лагерінің жеңіс мүмкіндігін арттыру үшін өтінімін кері тартып алды.

Ерте өмір және білім

Ареф 1951 жылдың 19 желтоқсанында Язд қаласында дүниеге келген. Ол кейіннен Ареф желілері деп аталатын детерминистік релелік желілерді енгізіп, талдады. Тегеран университетінде оқыған кезінде көптеген наразылықтарға жетекшілік етті және Иран революциясына дейін САВАК-тың қолына түсті.

Мансап

Өзінің саяси мансабында Ареф Иран Ислам Республикасында маңызды лауазымдарды атқарды. Ислам төңкерісінен кейін саяси мансабын бастады. Оның алғашқы маңызды саяси қызметі 1981 жылы байланыс компаниясының вице-президенті болып тағайындалуы болды. Кейін 1983 жылы компания президентінің міндетін атқарушы, ал келесі жылы ғылым министрінің орынбасары болды. Ареф 1994 жылға дейін Исфахан технология университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. Тегеран университетінің профессоры болған Ареф 1994 жылы университеттің ректоры болып сайланды. Ол бұл лауазымда 2005 жылдың қыркүйегіне дейін қызмет етті, ал Махмуд Ахмадинежад сайланғаннан кейін Парвиз Давуди оны алмастырды. Содан кейін ол Шариф технология университетінің электротехника кафедрасында профессор болып жұмыс істеді, криптография, кодтау теориясы, бағалау теориясы және ақпарат теориясы бойынша курстар оқыды. Қазіргі уақытта ол Иранның Жоғарғы Басшысы Али Хаменеидің кеңесші органы болып табылатын Тиімділікті анықтау кеңесінің мүшесі. 2013 жылдың маусым айында Ареф басқа реформаторлармен бірге «Иранның үміті» атты ұлттық партия құруды жоспарлап отырғанын хабарлады. Иран президенті Хасан Роухани Арефтің өзінің кабинетіне кіретінін мәлімдеді. Алайда, Ареф Роуханидің саяси лауазымға (Вице-президенттік немесе Ғылым министрлігі) шақыруын қабылдамай, партиясын құруға көбірек назар аударды. Сондай-ақ ол Роуханидің саясат және адам құқықтары жөніндегі кеңесшісі болуға ниетті екенін мәлімдеді.

2013 жылғы президенттік сайлау

Ареф 2013 жылдың маусым айында өткен президенттік сайлауға үміткерлердің бірі болды. Ареф Ахмадинежад әкімдігінің сыртқы саясатын сынап, сайланған жағдайда Иранның басқа елдермен дипломатиялық қарым-қатынасын жақсартуға уәде берді. Ол келесі әкімшілік әлеммен достық қарым-қатынас орнатып, осы арқылы елдегі жағдайды жақсарта алатынын айтты. Ареф сондай-ақ, еліміздің түрлі салаларында жастардың қатысуын арттыру жоспарларын жасап, іске асыруға тырысатынын мәлімдеді. Жұмыссыздықпен күресуге уәде берген Ареф, саяси, мәдени, экономикалық және әлеуметтік салаларды жан-жақты дамытуды көздегенін айтты. "Сбсидиялық реформаны іске асыру арқылы халқыма нан жеткіземін. Инфляцияны жоюға және жыл сайын бір миллион жұмыс орнын құруға келдім", - деді Ареф. Сондай-ақ ол өзін реформист екенін айтып, реформаның мағынасы – Ислам революциясының мұраларын сақтау, есеп берушілік пен халықтың қатысуын ынталандыру екенін түсіндірді. 2009 жылғы сайлаудағы күдікті алаяқтықтарды тергеп-тексеруді және Неда Аға Солтанның өлімі мен наразылық акцияларында қаза болғандардың жағдайын анықтауды талап етті. Ареф 11 маусым күні кешке жариялаған мәлімдемесінде сайлауға қатыспау туралы шешім қабылдағанын хабарлады. Бұл шешімге бұрынғы президент Мұхаммед Хатамидің кеңесі себеп болғанын, ол оған сайлаудан бас тартуға ұсыныс білдіргенін айтты. Иран халқын алдағы президенттік сайлауда жаппай дауыс беруге шақырып, тарихи оқиға жасауға және Иран Ислам Республикасының беделін сақтауға үндеді.

2016 жылғы парламент сайлауы

2014 жылдың 4 қарашасында Ареф 2016 жылғы сайлауда Тегеран, Рей, Шемиранат және Есламшахр сайлау округінен Иран Парламентіне кандидат болады екенін жариялады. Ол 2015 жылдың 22 желтоқсанында бұл орынға ресми түрде кандидат тіркелді. Ол сондай-ақ Реформаторлардың Біріккен Коалициясының тізім басындағы кандидат ретінде танылды. Ол 1 608 926 дауыспен Парламентке сайланды, бұл сайлаудағы ең жоғары көрсеткіш болды. Барлық 29 реформатор кандидат та Парламентке кандидат болды, Тегеран округінде 1980 жылдан бері барлық кандидаттардың бір партиядан баруы алғашқы рет болды.

Жеке өмір

Ареф 1976 жылы Хамиде Мораввей Фаршиге үйленді. Хамиде дерматология ғылымы бойынша PhD дәрежесіне ие және ғылым министрлігінде де жұмыс істейді. Олардың үш ұлы бар. 2017 жылы оның ұлы Хамид Реза берген сұхбатында: «Менің қабілетімнің "жақсы гендерден" келгеніне мақтан тұтамын», – деді, бұл көп дау тудырды.