Томас Герберт: Англия саяхатшысы және тарихшысы

Кіріспе

Ағылшын саяхатшысы және суретшісі (1606–1682)

Сэр Томас Герберт, 1-ші баронет (1606–1682), – ағылшын саяхатшысы, тарихшы және король Карл I-нің жеке бөлмесіндегі кеңесшісі. Карл Парламенттің қамауында болған кезде (1647 жылдан бастап корольдің 1649 жылғы қаңтарда өлім жазасына кесілгеніне дейін) қызмет еткен.

Өмірбаян

Герберт Йоркширлік әулетте дүниеге келген. Оның туған жері – ағаштан құрылған үй, қазірге дейін Йорк қаласында сақталған және Герберт үйі деп аталады. Герберттің бірнеше ата-тегі осы аймақта әкімдер мен саудагерлер болып қызмет еткен, мысалы, оның әкесі және меценаты, әкім Герберт (1614 жылы қайтыс болған) және олар Пемброк графымен байланыс орнатқан. Йорк қаласындағы Санкт-Петер мектебін, содан кейін Тонбридж мектебін бітіргеннен кейін, ол Кембридждегі Тринити колледжінде және Оксфордтағы Иисус колледжінде оқыған деген аңыз бар (1621 жыл), бірақ кейіннен ағасы, доктор Амброз Акройдтың ықпалымен Кембриджге қайта оралған. 1627 жылы Уильям Герберт, Пемброктың үшінші графы, оны Сэр Додмор Коттонның сүйемелдеу тобына тағайындады, ол Сэр Роберт Ширлимен бірге Парсы елшісі ретінде жұмыс істеуді бастады. Наурыз айында теңіз саяхаты жасап, Қап, Мадагаскар, Гоа және Сурат қалаларын аралады. Персия жағалауындағы Гамбрунға қонғаннан кейін (1628 жылдың 10 қаңтары), олар Ашрафқа, содан кейін Қазвинге жол тартты, онда Коттон мен Ширли қайтыс болды. Герберт Персияның ішкі аймақтарында кең саяхат жасап, Кашан, Бағдат және Амол қалаларын зерттеді. Отанына қайтып келгенде Герберт Цейлон, Коромандел жағалауы, Маврикий және Сент-Хеленада тоқтады. 1629 жылы Англияға оралды, 1630-1631 жылдары Еуропаға саяхат жасады, 1632 жылы үйленді және 1634 жылы қызметтен кетті (оның болашағы, мүмкін, 1630 жылы Пемброктың қайтысымен күңкіреген болуы мүмкін); осыдан кейін ол Тинтерн иелігінде және басқа жерлерде Англияда Англия азамат соғысына дейін тұрды, ол Парламенттің жағына шықты. Кейін ол саяхаты туралы есеп жариялады. 1647 жылдан бастап король Карл I-нің жеке бөлмесіндегі джентльмен болып қызмет етті, корольдің өліміне дейін. Бірінші азамат соғысы кезінде ол Парламенттің жақтасы болды, ал корольдің қызметінде болғанда Жаңа армия оны адалдығынан күдіктенбеді. Герберттің король Карлға деген адалдығы туралы әртүрлі пікірлер бар. 1678 жылы ол корольдің соңғы екі жылының есебін «Тренодия Каролина» деген атпен жариялады. Бұл есепте Герберт өте адал болып көрінеді, корольмен бірге өлімге қадам басып, король кейбір жаңалыққа ренжілгенін көргенде жылап, еңіреп қалды. Парламент корольге қызмет етуге тағайындаған көптеген адал адамдар оны жақсы танығаннан кейін монархистерге айналды. Алайда «Тренодия Каролина» Гербертке Карл II үкіметінде жақсы есім беруге тырысқан болуы мүмкін (король оны барон етіп тағайындады) және корольді өлтірген күйеу баласы Роберт Файрдің атын ақтап беруге тырысқан. Ажырасудан кейін Герберт Жаңа армиямен Ирландияға келді, сол жазда парламенттік комиссар лауазымына орналасты. Ол келесі он жыл бойы Ирландияда әртүрлі мемлекеттік қызметтерде қызмет етті. 1653 жылдың желтоқсанында ол Ирландияның басқару комиссиясының хатшысы болып тағайындалды, ол 1654 жылдың тамызында Ирландияның басқару кеңесі болып қайта құрылды. Ол 1659 жылға дейін оның хатшысы болды. Генри Кромвелл оны 1658 жылдың шілдесінде қызметі үшін рыцарь атағына ие етті. 1660 жылы монархия қалпына келтірілген кезде Герберт жалпы кешірім ұсынысынан пайдаланып, Лондонға оралды. 3 шілдеде 1660 жылы Англияға келгеннен кейін көп ұзамай король Карл II оны барон етіп тағайындады (оның бұрынғы Кромвельдік рыцарь атағы монархия қалпына келтірілген кезде ұмытылды). Осыдан кейін Герберт қоғамдық өмірден шығып, 1666 жылы Ұлы обаға дейін Лондонда тұрды, содан кейін Йоркқа көшіп, 1682 жылдың 1 наурызында (Питергейт үйінде) қайтыс болды және сол қаладағы Сент-Крукс шіркеуіне жерленді, онда оның әйелі оның естелігіне латудан жасалған тақта орнатты.

Herbert was born to a Yorkshire family. His birthplace, a timber framed structure, still stands in York and is known as the Herbert House. Several of Herbert's ancestors were aldermen and merchants in that area – such as his grandfather and benefactor, Alderman Herbert (d. 1614) – and they traced a connection with the Earls of Pembroke. After attending St Peter's School, York and Tonbridge School, he is said to have studied at Trinity College, Cambridge, and Jesus College, Oxford (1621), but afterwards removed to Cambridge, through the influence of his uncle Dr Ambrose Akroyd. In 1627 William Herbert, 3rd Earl of Pembroke, procured his appointment in the suite of Sir Dodmore Cotton, then starting as ambassador for Persia with Sir Robert Shirley. Sailing in March they visited the Cape, Madagascar, Goa and Surat; landing at Gambrun on the Persian coast (10 January 1628), they travelled inland to Ashraf and thence to Qazvin, where both Cotton and Shirley died, and whence Herbert made extensive travels in the Persian hinterland, visiting Kashan, Baghdad and Amol. On his return voyage Herbert touched at Ceylon, the Coromandel coast, Mauritius and St Helena. He reached England in 1629, travelled in Europe in 1630–1631, married in 1632 and retired from court in 1634 (his prospects perhaps blighted by Pembroke's death in 1630); after this he resided on his Tintern estate and elsewhere until the English Civil War, when he sided with Parliament. He later published an account of his travels. He was gentleman of the bedchamber to King Charles I from 1647 up to the king's execution. During the first civil war he was a keen supporter of Parliament, and when he was in the king's service the New Model Army found no reason to suspect him of disloyalty. There is varied opinion on the matter of Herbert's devotion to King Charles. In 1678 he published Threnodia Carolina, an account of the last two years of the king's life. In this account Herbert seems devoted in the extreme, being too distraught to be with the king on the scaffold and bursting into tears when the king seemed upset by some news he had brought. It is true that many of the staunch Roundheads Parliament appointed to the king's service were converted into royalists on getting to know him. However Threnodia Carolina may have been an attempt to give Herbert a good name in Charles II's government (the king made him a baronet) and to clear the name of his son in law Robert Phayre, who was a regicide. After the execution Herbert followed the New Model Army to Ireland arriving that summer to take up a position as a parliamentary commissioner. He was to remain in Ireland during the following decade serving in various governmental offices. In December 1653 he was appointed secretary to the Governing Commission for Ireland, which was redesigned in the August 1654 the Governing Council of Ireland. He served as its Clerk until 1659. Henry Cromwell knighted him for his services in July 1658. At the restoration of the monarchy in 1660 Herbert returned to London to take advantage of the offer of a general pardon. On 3 July 1660, shortly after his arrival in England, he had an audience with King Charles II who created him a baronet (his previous Cromwellian knighthood having passed into oblivion at the restoration). After this Herbert dropped out of public life, but initially he remained in London residing in York Street, Westminster, until the Great Plague in 1666, when he retired to York, where he died (at Petergate House) on 1 March 1682, and was buried in the church of St. Crux in that city, where his widow placed a brass tablet to his memory.

Шығармалары

Герберттің ең маңызды еңбегі – «Персия монархиясының сипаттамасы, қазіргі Ориенталдық Үндістан, аралдар және Ұлы Азия мен Африканың басқа да порлары» (1634), 1638 жылы қосымшалармен қайта басылды. «Азия мен Африкаға жасаған бірнеше жылдық саяхат» (немесе Азия мен Африканың әртүрлі бөліктеріне) деген атпен жарық көрген бұл кітаптың 1664 жылы үшінші, ал 1677 жылы төртінші басылымы жарық көрді. Бұл 17 ғасырдағы саяхаттар туралы ең толық мәліметтердің бірі. Оның иллюстрацияларында додоның есімді құстың көрнекті суреттері, клинопись жазулары және Персеполис суреттері бар. Герберттің «Каролина жоқтауы» немесе «Естерліктер, мәңгі есте қалатын бірінші Карл патшаның билігінің соңғы екі жылы» атты еңбегі автордың тілегі бойынша Вудтың «Афина Оксионезес» журналында толыққанды жарияланды, ал толық нұсқасы 1702 жылы доктор К. Гудоллдың «Трактаттар жинағында» (1813 ж. G. & W. Николь басылымы) жарық көрді. Сэр Уильям Дагдейл «Monasticon Anglicanum» төртінші томында Герберттің көмегін алған деген болжам бар; Дрейктің «Eboracum» (қосымша) кітабында St John's, Beverley және Ripon колледж шіркеулері (қазіргі соборлар) туралы Герберттің екі құжатын қараңыз. Сондай-ақ Роберт Дэвистің «The Yorkshire Archaeological and Topographical Journal» журналының ni бөлімінде (1870, 182–214 беттер) Герберт туралы жазған мақаласын, онда Герберттің қабіріндегі жазудың көшірмесі бар; Вудтың «Афинасы», IV. 1541 және «Fasti», 11. 26, 131, 138, 143–144, 150-ші беттерді де қараңыз.