Кіріспе

1998 жылы Роб Боумен түсірген фильм.

Бес сәтті маусымнан кейін Крис Картер сериалдың тарихын кеңірек көрсетуді қалады, ол, әрине, көркем фильм жасауды білдірді. Кейін ол, басты мәселе – көрерменге шоудың әлемі мен әртүрлі сюжеттік желілерді білу қажет емес, жаңа оқиға жасау екенін түсіндірді. Картер мен Фрэнк Спотниц 1996 жылғы Рождествода Гавайиде сценарийдің басты бөліктерін жазды. Олар бұрын сериал эпизодтарын жазу кезінде қолданған әдісті пайдаланды – 3x5 өлшемді карточкаларға көріністерді сызып алу. Рождество демалысы біткен кезде фильмнің толық сюжеті дайын болды. Гавайиден оралған соң Картер сценарийді аяқтау үшін бос уақыт іздеді. Ол қайтадан Гавайиге барып, он күн ішінде фильмнің 124 беттік сценарийінің жартысын жазды. Картер 90 беттік сценарийді Fox компаниясына жіберді, олар оны жақсы қарсы алды. Ресми жасыл жарық берілмесе де, ол Fox-тан бюджет алып, фильмді қашан және қайда түсіруді жоспарлай бастады. Содан кейін Картер Дэниел Сакхаймды фильмнің продюсері етіп шақырды. Сакхайм бұрын "X-файлдар" сериалының пилоттық эпизодын жасаған және алғашқы екі маусымда бірнеше эпизодты режиссерлік еткен. "X-файлдар" оның көркем фильмнің продюсері ретіндегі тұңғыш қадамы болды. Картер режиссер ретінде Роб Боуменді таңдады, ол сериалдың атқарушы продюсері және өндіріс орталығы Ванкуверден Лос-Анджелеске көшкенге дейін режиссер болған. Өндіріс барысында фильм жасаушылар құпияны сақтау үшін бар күштерін жұмсады, оның ішінде сценарийді көшірме жасаудан сақтау үшін қызыл қағазға басып шығарды.

Өндіріс алдындағы кезеңнің басында Картер мен Боумен телесериалмен айналысып, Сакхаймды жалғыз қалдырды. Сакхайм 1993 жылы түсірілген "Юралық кезең" фильмінде Стивен Спилбергпен бірге жұмыс істеген Лата Райанды атқарушы продюсер ретінде шақырды. Райан жұмысқа алынғаннан кейін, сценарийді "Ten Thirteen Productions" қызметкерлерінің алдында оқуға рұқсат берілді, бірақ оны алып кетуге болмады. Осы кезде көптеген қызметкерлер сценарийді өзі оқымаған еді. Райан атқарушы продюсер болу ұсынысын қабылдағаннан кейін Крис Новак өндіріс дизайнері, Уорд Рассел оператор, Билл Лиамс құрылыс координаторы болып жұмысқа қабылданды. Райанның айтуынша, олар түсірілім басталғанға дейін алты апта бұрын барлық негізгі маманды таңдап алған.

Музыка

Екі саундтрек, The X Files: Original Motion Picture Score және The X Files: The Album екеуі де 1998 жылы үй нарықтарында жарық көрді. The X Files: The Album американдық The Dust Brothers дуэтінің түпнұсқа тақырып әнінің нұсқасын және Крис Картердің The X Files мифологиясының шолуын қамтитын жасырын тректі қамтыды. Телесериалда композитор болып жұмыс істеген Марк Сноу фильмнің музыкасын жазу үшін шақырылды. Крис Картер музыкаға "өте минималды көзқарас" қалады. Ол көп "мелодия" болмасын, оның орнына қарапайым "қоршаған орта атмосферасы" мен "дыбыс дизайны" болсын деді. Сноу фильмге "көлемділік пен сән-салтанат" сезімін беру үшін 85 мүшеден тұратын оркестрмен электрондық музыканы үйлестірді.

Театрлық көрсетілім

Фильмді 20th Century Fox компаниясы таратты және 1998 жылдың 19 маусымында АҚШ-та (Канадада да) Диснейдің "Мулан" фильмімен бірге тұңғыш рет кинотеатрларда көрсетілді. 14 аптадан соң көрсетім тоқтатылды, ең кең таралған кезеңде 2650 кинотеатрда көрсетілген.

Үй медиасы

Халықаралық театрлық көрсетіліммен бір жылда "The X Files" фильмі 1998 жылғы 13 қазанда VHS форматында, театрлық нұсқасынан 41 секундқа ұзақ Extended Cut нұсқасымен шықты. Кейін фильм 1999 жылғы 4 мамырда 1-аймақта және 2000 жылғы 24 қаңтарда 2-аймақта DVD форматында пайда болды. 2001 жылғы 23 қаңтарда DVD қайтадан шығарылды, бұл жолы DTS жақсартылған кең экранды нұсқасымен және THX Optimode мүмкіндігімен бірге. 2008 жылы продюсер Фрэнк Спотниц фильмнің жаңа арнайы DVD және Blu-ray нұсқаларын шығару жоспарларын жариялады. "Біз қайта шығарылған DVD және Blu-ray дисктеріне мүмкіндігінше көп қосымша материалдарды, соның ішінде бейне және аудио түсіндірмелерді, түсірілімдердің артындағы кадрларды, қателерді, трейлерлерді, жаңа деректі фильмді және бірнеше қызықты сыйлықтарды қосуға тырысып жатырмыз". Blu-ray нұсқасы 2008 жылғы 2 желтоқсанда жарық көрді. Сонымен қатар, Элизабет Хэнд фильмнің романы жазып, 1998 жылғы 19 маусымда шығарды.

Теледидар эфирі

Фильм бастапқыда 2001 жылдың 14 қыркүйегінде Fox телеарнасында көрсетілуге жоспарланған еді, бірақ 11 қыркүйектегі теракттерге байланысты, жоспарланған көрсетілімге үш күн қалғанда эфирден алынды. Оның орнына "Тоғыз ай" фильмінің қайталама көрсетілімі қойылды. Осы жағдай "Тәуелсіздік күні" фильміне де оқи берді, ол 16 қыркүйек 2001 жылы көрсетілуге жоспарланған күнінен алынып тасталды, ал оның орнына "Мәриям туралы бір нәрсе бар" фильмі қойылды.

Кассалық жинақ

Фильм АҚШ-та 83 898 313 доллар, ал шетелде 105 278 110 доллар жинады, бұл бүкіл әлем бойынша 189 176 423 доллар табыс әкелді. Metacritic сайтында фильмге 23 сыншының пікірі негізінде 100 балдық шкала бойынша 60 бал берілген. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша көрермендер фильмге A-ден F-ға дейінгі шкалада A- бағасын қойды.

Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін беріп, оны жағымды бағалады: «Таза кино ретінде, "X-Files" көбінесе жұмыс істейді. Ал сюжет ретінде, оған жалғасы, тарихы және түсіндірмелер қажет». Джин Сискел де фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді, кейіпкерлер оны қызықтырғанын айтып, «телесериалды көруге қатты қызығушылық танытты». Джойс Миллман Salon басылымында жазғандай, «The X Files» фильмін кино ретінде қарастыруға болмайды, себебі ол кино емес. Бұл телесериалдың екі сағаттық эпизоды ғана», – деп мәлімдеді және бұл "X-Files" шығарылымдарының ең қанағаттанарлық емесі екенін айтты. Сан-Франциско хроникасының сыншысы Боб Грэм фильмге жағымды баға берді, Дэвид Дюховни мен Джиллиан Андерсонды «өте мейірімді батырлар» деп атады. The Washington Post газетінің сыншысы Майкл О'Салливан фильмді «стильді, қорқынышты, сарказмды қызық және кейде жай ғана жағымсыз» деп сипаттады. Los Angeles Times газетінің сыншысы Кеннет Туран фильмді түсінудің қиын екенін айтты, себебі ол сериалдың мифологиясына тым көп сүйенген. Лиза Алспектор «Бұл спин-оффтың тек екі ғана көрінісі телесериалдың жанкүйерлерінің уақытына лайық» деп жазды. Variety журналының сыншысы Тодд Маккарти: «Қазіргі күйінде, фильм теледидар көлемінен асып түсетін декорациялар мен ауқымды ұсынады, бірақ көркем фильмдер стандарты бойынша бәрібір әсерлі емес». The New York Times газетінің Жанет Маслин фильмге теріс пікір білдірді, оқиғаның оқиғасыз екенін айтып, өндірісті қоршаған «сырлы атмосфераны» сынады. Эндрю Джонстон Time Out New York басылымында фильм туралы жазып, «X-Files» теледидардағы ең көркем фильмге тартылған сериал болды, ал Боуман (оның көптеген үздік эпизодтарын режиссерлік еткен) шоудың ауқымын кеңейтіп, үлкен экрандағы әсерін күшейтеді, сонымен бірге оның тартымдылығын сақтайды» деп атап өтті.

Жалғасы

The X Files сериалы бір жалғасын тудырды, 2008 жылы «The X Files: I Want to Believe» атты фильм, сериал аяқталғаннан кейін алты жыл өткен соң шықты. Фильм 68 миллион долларлық табыс әкелді және Rotten Tomatoes сайтында алғашқы фильмге қарағанда төмен баға алды. Entertainment Weekly журналына берген сұхбатында Крис Картер, егер «I Want to Believe» сәтті болса, үшінші фильм телесериалдың мифологиясына оралып, сериалда болжамдалған, 2012 жылдың желтоқсан айында болатын шетелдік басып алуға назар аударатынын хабарлады. Үшінші фильм шықпады, оның орнына 2016 жылы телесериал қайта жаңартылды.