Кіріспе
X Files басты кейіпкері Фокс Уильям Малдер (/mʊlˈdər/) – ФБР арнайы агенті және Дэвид Духовны ойнаған «X Files» ғылыми-фантастикалық, табиғаттан тыс құбылыстарды көрсететін телесериалдың екінші басты кейіпкері. Малдердің әріптестері оның беймәлім ұшатын объектілер (БҰҰ) немесе паранормальды құбылыстар туралы көптеген теорияларын қабылдамайды, оларды қастандық теориясы мен мистикалық сенімдер деп есептейді; алайда оның күмәнданатын, бірақ қолдау көрсететін серіктесі, арнайы агент Дана Скалли, олардың күтпеген жерден дұрыс екенін жиі анықтайды. Ол және Скалли Х-файлдар кеңсесінде жұмыс істейді, олар ФБР-дің шешілмеген істерімен айналысады, олар көбінесе табиғаттан тыс немесе ғарыштан келгендігі анықталады. Малдер алғашқы жеті маусымда басты кейіпкер болды, бірақ келесі екі маусымда эпизодтық кейіпкерге дейін шектелді. Ол оныншы және он бірінші маусымдарда басты кейіпкер ретінде қайта оралады. Малдер 1993 жылы көрсетілген бірінші маусымның пилоттық эпизодында алғаш рет пайда болды. Малдер беймәлім ұшатын объектілердің (БҰҰ) бар екеніне және үкімет олардың бар екендігін жасыруға немесе жоққа шығаруға тырысады деп сенеді. Малдер Х-файлдарды және осы қастандықтардың ақиқатын өте маңызды деп санайды, сондықтан оларды өмірінің басты мақсаты етіп қойды.
Fox William Mulder ('/m//ʊ//l//d//ər/) is a fictional FBI Special Agent and the secondary protagonist of the Fox science fiction supernatural television series The X Files, played by David Duchovny. Mulder's peers dismiss his many theories on extraterrestrial or paranormal activity as those of a conspiracy theorist and supernaturalist; however, his skeptical but supportive partner, Special Agent Dana Scully, often finds them to be unexpectedly correct. He and Scully work in the X Files office, concerned with unsolved FBI cases that are often revealed to be supernatural or extraterrestrial in nature. Mulder was a main character for the first seven seasons, but was limited to a recurring character for the following two seasons. He returns as a main character for the tenth and eleventh seasons. Mulder made his first appearance in the first season pilot episode, broadcast in 1993. Mulder believes in extraterrestrial unidentified flying objects (UFOs) and a government conspiracy to hide or deny the truth of their existence. Mulder considers the X Files and the truth behind the supposed conspiracy so important that he has made them the main focus of his life.
Ойдан шығарылған кейіпкер өмірбаяны
Малдер 1961 жылдың 13 қазанында Массачусетс штатының Марта Виньярд аралында дүниеге келді. Малдердің әпкесінің құпия түрде жоғалып кетуі және оны іздеуге бағытталған тыраны оның өмірінің мағынасына айналды. 1983 жылы Малдер Оксфорд университетін психология мамандығы бойынша бірінші сыныптық дипломмен бітірді. 1986 жылы ол Квантикодағы ФБР оқу академиясын да үздік бітірді. Малдер 1984 жылдың 24 қазанында ФБР қатарына қосылды. Академияны бітіргеннен кейін, Малдер мінез-құлық ғылымдары бөлімінде (психологиялық профильдеу) жұмыс істей бастады, бұл бөлімді арнайы агент Билл Паттерсон басқарды, олардың арақатынасы шиеленіспен толы болды. 1988 жылы ФБР Малдерді зорлық-зомбылық қылмыстары бөліміне тағайындады. 1992 жылдың наурызына дейін Малдер X-файлдарды жеке тергеді, содан кейін ФБР академиясының сот-медициналық ғылыми зерттеулер және оқыту орталығының оқытушысы, арнайы агент Дана Скалли онымен серіктес болды. Оның мақсаты – Малдердің жұмысына және теорияларына ғылыми көзқарас қолдану болды. Ол сыртқы өмір туралы шындықты жасыру үшін үкімет жасаған құпиялы схеманы ашып, әпкесінің тағдырын анықтауды көздеді. Жетінші маусымда Малдер әпкесі туралы шындықты біледі. Саманта сыртқы күштер (сыртқы отарлаушылар немесе үкіметтік заговоршылар) тарапынан ұрланып, оған түрлі сынақтар жүргізілді. Кейін ол "Тыңдаушы адамның" қадағалауында өмірін өткізу үшін қайтарылды, осы уақытта оған қосымша сынақтар жасалды. Ол сынақтарға шыдай алмай, үйінен қашып, жақын ауруханаға түсті, бірақ құлыпталған бөлмесінен жоғалып кетті. Саманта "рухани араласу" арқылы "Walk ins" деп аталатын жандардың көмегімен әкетілгені белгілі болды. Малдер Самантаның рухымен қысқа уақытқа қайта қосылады. 2000 жылы Малдердің өзі сыртқы күштер тарапынан ұрланып, бірнеше айдан кейін, өлімелі жағдайда жерге қайтарылды. Ол сыртқы вирусты жұқтырды (екінші рет), бірақ Скалли оны құтқарудың жолын тапты. Малдер үйіне оралғаннан кейін, оны X-файлдарға қайтару үшін ФБР-ге өтініш берілді, бірақ бұл өтініш Малдер ұрланғаннан кейін Х-файлдарды басқаруға тағайындалған директордың орынбасары Элвин Керш тарапынан қабылданбады. Ол қысқа мерзімге жұмысқа оралды, бірақ X-файлдарды тергеуге қатыспау туралы бұйрықты орындамағаны үшін жұмыстан босатылды. Скалли Уильямды дүниеге келтіргеннен кейін, Малдер Керш өміріне қауіп төніп тұрғанын айтқан соң Нью-Мексикода жасырынды. Шамамен бір жыл жасырынғаннан кейін, Малдер құпия мекемеден сыртқы күштердің отарлау жоспары туралы маңызды ақпарат алды, бірақ оны ұстап алып, Ноул Рорерді өлтіргені үшін сотқа берді. Уолтер Скиннер ұйымдастырған қорғанысқа қарамастан, көптеген куәгерлер болғанына қарамастан, судьялар Малдерді өлім жазасына кесті. Бірнеше адамның көмегімен, соның ішінде реформаланған Керш пен Алекс Крайчек, Малдер түрмеден қашып, Скаллимен бірге қашып кетті. Сериалдың финалында Малдер мен Скалли іздеуде болды. Тоғызыншы маусым оқиғаларынан кейін алты жыл өткен соң, Фокс Малдердің қашқын статусы анық болды. Скалли оны ФБР іздеп жүргенін айтты, ал диалог ФБР оны шын мәнінде іздемейтінін және оны "көздерінен шығарып тастауға" қуанышты екенін көрсетті. Ол жоғалған ФБР агентінің ісін тергеуге көмектесуге шақырылды. Көмегі үшін оған тағылған барлық айыптар алынып тасталды. Жеті жылдан кейін, Малдер ФБР-ге қайта оралды, X-файлдар қайта ашылғанда, үкіметтік құпиялы схеманы тексеру үшін, олар сыртқы технологияны пайдаланып жатқанын білгенде. Скаллимен бірге олар бастапқыда істегендей бірнеше істі бірге тергеді. X-файлдарға оралғаннан кейін алты апта өткен соң, Малдер тірі темекі шегушімен кездесіп, оны вирусты қолданып, Америка Құрама Штаттарының халқын азайту жоспарын жүзеге асырудан тоқтатуға тырысады. Скаллидің аянында Малдер ауруға шалдығады, бірақ темекі шегушінің көмегінен және оның элитасына қосылу ұсынысынан бас тартады. Малдерді агент Миллер құтқарады және олар Скаллимен қайта қосылады; алайда, ол Малдерге қан құю қажет екенін және оны тек олардың ұлы ғана бере алатынын айтады. Сол сәтте, үштіктің үстінен белгісіз ұшушы нысан пайда болады, осылайша он маусым аяқталады. Он бірінші маусымның басында бұл көрініс Скаллидің ұлы Уильямнан келгенін білуге болады. Он бірінші маусымда Скалли мен Малдер Уильямды іздейді. Скиннер темекі шегуші адамнан Малдердің әкесі болып табылатын темекі шегуші адамның, сонымен қатар, Скаллиді жасанды түрде жүкті еткенін және сол арқылы Уильямның әкесі екенін біледі. Он бірінші маусымның үшінші эпизодында, "Plus One", Скалли мен Малдер қайтадан жақын болады. Он бірінші маусымның финалында, "My Struggle IV", ол Малдерге баласының күтіп жатқанын айтады.
Қасиеттері
Егер оны өзі сияқты профильдеуші болса, ол оның ауызға байланысты бір жағдайы бар деген фактімен жұмыс істеуі керек еді, себебі ол үнемі күнбағыс тұқымын қабылдап отырады. Оның жатын бөлмесі жоқ, сіз оны ешқашан төсегінде көрген емессіз, оны тек диванда ұйықтап жатқанда ғана көрдіңіз. Бұл Дэвид Духовный өзінің кейіпкері туралы айтқан сөзі. Өзінің жабық мінезіне және цинизмге қарамастан, Малдер паранормальдық құбылыстарға зор қызығушылық пен құлшыныс көрсетеді, әсіресе оның қарындасының қаштарылуынан кейін жеке қатысы болғандықтан. Малдердің Скаллиге деген қатты қорғауы оның оған деген анық сүйіспеншілігі мен құрметінен ғана емес, сонымен қатар ұзақ уақыт бойы сақтап келген өкінішінен де туындайды; Малдер Скаллинің тергеулері нәтижесінде бастан өткен қиындықтар мен қайғылы оқиғаларға тікелей кінәлі екенін мойындады. "Жүргізу" (Drive) атты эпизодта Малдер күдіктінің жамандаушылық және антисемиттік сөздеріне жауап ретінде "халықаралық еврейлік қастандық" атынан кешірім сұрайды, ал күдікті Малдердің тегінен оның еврей екенін болжайды. Осыған қарамастан, "Каддиш" (Kaddish) эпизодында Малдер Талмуд кітабын тани алмайды, еврей тілін білмейтінін айтады және Исаның өлгеннен қайта тірілгенін әжуалайды. Сондай-ақ, Малдер, әкесі сияқты, "Өлі-тірі" (Deadalive) эпизодындағы көрінеу "өлгеннен" кейін протестант пасторы басқарған христиандық жерлеу рәсіміне қатысты. Малдер "Кондуит" (Conduit) эпизодының оқиғаларынан кейін христиан шіркеуінде де демеу іздейді. Әрине, Малдер еврей тегінен болуы мүмкін, бірақ христиандық тәрбиеде өскен, мүмкін ата-аналарының некесі немесе дінге кіруі арқылы. Дэвид Духовный екінші маусымда берген сұхбатында Малдердің еврей екенін айтты. "Мен өлген дала" (The Field Where I Died) эпизодында Малдер гипноздық транска түсіп, өзінің бұрынғы өмірін еске алады, ол Холокост кезінде концлагерде болған, ал екіншісінде Чаттануга шайқасында қаза тапқан Конфедерация әскері болған. Малдер төсекте ұйықтап жатқан кезде сирек көрінеді. Оның пәтеріндегі жатын бөлмесі (шоудың алтыншы маусымында пайда болған) қойма ретінде пайдаланылады және еденнен төбеге дейін әртүрлі заттармен, соның ішінде порнографиялық журналдардың бірнеше қораптарымен толтырылған. "Түс көру елі II" (Dreamland II) эпизодынан бастап "қара киім киген адам" Малдермен дене ауыстырып, оның өмірін өз бақылауына алады, содан кейін Малдер өз жатын бөлмесін жаңартып, су төсегімен жабдықтайды.
Қарым-қатынастар
Ол жұмыс істеуі керек адам, бірақ ол жұмыс істемейді, себебі ол Скэллимен қарым-қатынасты жақсы етуге тырысты. – Дэвид Духовны «X-файлдар: Мен сенгім келеді» туралы сұхбатта. Малдердің ата-анасы Билл мен Тина Малдермен қарым-қатынасы шиеленіскен еді, оның себебі Х-файлдардың өзі болды. Бастапқыда ол әкесінің Самантаның жоғалуына қатысы бар екенін білмеген. Билл көлеңкелі үкіметке көңілі толып, заговордағы өз рөлінен жиреніп, Фоксқа өткен істері туралы айтты, бірақ Алекс Крайчек, Синдикаттың салдарын орындайтын кісі, оны атып өлтірді, тірі қалғанда көп ақпарат бере алмас еді. Келесі бірнеше жылда Малдер әкесінің қатысының мәнін анықтауға тырылғанда анасымен бірнеше рет қақтығысты. Тина Самантаның қаштарылуының салдарынан өзін-өзі өлтірді. Х-файлдардағы жұмысының соңғы жылдарында Малдер тіпті Биллдің өзінің нағыз әкесі екеніне күмәндана бастады. Ол анасының Темекі шегушімен қарым-қатынаста болғанын ойлады, нәтижесінде Саманта немесе Малдер дүниеге келген болуы мүмкін. Бұл мүмкіндік кейінірек серияда айтылды, ал Темекі шегушінің ұлы Джеффри Спендер Малдердің өгей ағасы екенін мәлімдеді. Тоғызыншы маусымда «Уильям» Спендер мен Малдердің ДНК-сының өте ұқсас екенін түсіндірді, бұл олардың бір әкесі бар екенін көрсететін күшті дәлел болды. Оксфордта оқып жүрген 1983 жыл шамасында ол Фиби Гринмен кездесті, болашақтағы Metropolitan Police Service тергеушісі (1 маусым, 12-ші бөлім, «От»). «X-файлдар» жұмысын 1991 жылдары бастағанда, ол қазіргі серіктесі Диана Фоулимен жақын болды (5 маусым, 20-шы бөлім, «Соңы»). Олардың ешқайсысы ұзаққа соқпады. Малдердің ең жақын досы ФБР серіктесі Дана Скалли болды, оған заговоршылар мен ФБР басшылығы оның жұмысын «нағыз емес» деп көрсетуді тапсырған. Бірақ олардың ниеттеріне қарамастан, оның адалдығы тез Малдердің ізденісіне және Малдердің өзіне берілді, бұл байланыс Малдердің жұмысын қараңғылықтан шығарды, өйткені Скаллидің ғылыми көзқарасы оларға белгілі бір сенімділік берді. Ол Билл Малдер мен Мелисса Скаллиді өлтірген Синдикат үшін салдарын орындайтын кісі болды. Духовный Фокс Малдер рөліне кастингтен өткенде, керемет өнер көрсетті, бірақ сөйлеуі өте баяу болды. Крис Картер оның мінезді жақсы бағалайтынын және Духовныйдың аса зиялы емесін ойлады. Сондықтан ол Духовныймен сөйлесіп, алдағы апталарда өзін ФБР агенті ретінде елестете алатынын сұрады. Шоудың кастинг директоры оған өте жағымды пікір білдірді, ал Картердің айтуынша, Духовный ол білетін ең көп оқыған адамдардың бірі болып шықты. Рөлді алғаннан кейін, Духовный шоу ұзаққа соқпайтынын немесе күткендей әсер етпейтінін ойлады. Малдер кейіпкері Карл Колчактан шабыт алды, Картер оны Малдер сияқты «сенуші» ретінде сипаттады. Колчак өз кезегінде Лес Уиттеннің «Жыланның ұрпағы» романындағы полиция қызметкері Гарри Пикардтан шабыт алды. Духовный сценарийді Малдердің көптеген ерекшеліктерімен толыққанды түрінде алды. Жетінші маусымның соңында Духовный Fox желісімен келіссөздер жүргізіп, оған көбірек ақша (қанша екенін айтпаса да) және жұмыс кестесін жақсартуды қалады. Келісімшарт дауын шешкеннен кейін, Духовный жетінші маусымнан кейін шоуға толыққанды қатысудан бас тартты. Бұл сегізінші маусымның болатынына күмән келтірді. Картер мен көптеген жанкүйерлер шоу Духовныйдың кетуімен табиғи аяқталды деп ойлады, бірақ Малдер жетінші маусымның соңында ұрланатыны шешілді, келесі жылы актердің оралуына мүмкіндік ашық қалды. Духовныйдың Мулдер рөлі Джон Джей Доггетпен (Роберт Патрик сомдады) ауыстырылды. Тоғызыншы маусымда Духовный түсірілімге қатыса алмады, сондықтан ол тек үш эпизодта шағын камеолармен пайда болды, біріншісі «Траст No 1» -дегі архивтік кадрлар, «Уильям» -дегі қысқа камео, ол сонымен қатар режиссерлік жасады және сериалдың соңғы эпизодында «Ақиқат» толыққанды пайда болды. Шоу аяқталғаннан кейін Картер мен Франк Спотниц фильмнің жалғасы туралы сөйлесе бастады. Духовный сол жылы берген сұхбатында франшизаға қайта оралу арманы болғанын, франшизаның кинотеатрға өтуі дамудың табиғи кезеңі екенін айтты. «X-файлдар: Мен сенгім келеді» фильмінде Малдер туралы сөйлескенде, Духовный оны «сәл өзгеше» ойнағысы келгенін айтты. Ол Малдердің «барлық шайқастарын жеңіліске ұшырағанын» және «өмірмен жеңілгенін» айтты. «Ол сол адам, бірақ ол ересектеген Малдер». Малдер «The Lone Gunmen» сериалында, X-файлдардың спин-оффында қысқаша пайда болды. Ол «All About Yves» эпизодында пайда болды. «Millennium» эпизодында «Lamentation» Фрэнк Блэк басты кейіпкері Вирджиния штатының Куантико қаласындағы ФБР академиясына сапар шегеді, ал Малдер мен Дана Скалли баспалдақтан түсіп келе жатқанда көрінеді. Шындығында, бұл Духовный мен Андерсонның дублерлері болды.
Қабылдау
Духовный 1997 және 1998 жылдары «Драмалық сериалдағы ең үздік жетекші актер» номинациясында екі «Эмми» сыйлығына ұсынылды, бірақ жеңіліске ұшырады. 1995 жылы ол «Драмалық сериалдағы ең үздік актер» номинациясында «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. Екі жыл өткен соң, ол тағы да сол санатта «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылып, жеңіп алды. 1997 және 1998 жылдары ол сол санатта тағы да ұсынылды, бірақ жеңіске жете алмады. Духовный «Драмалық сериалдағы ең үздік актер» номинациясында «Screen Actors Guild» сыйлығына бес рет ұсынылды, бірақ бірде-бір рет жеңімпаз болған жоқ. 1997 жылы Духовный «Драмалық сериалдағы ең үздік актер» номинациясында «Satellite» сыйлығын жеңіп алды және 1998 жылы тағы да ұсынылды. Малдердің анимациялық нұсқалары «Симпсондар» және «Eek! the Cat» (екі сериалда да «The X Files» эпизодтары көрсетілген) телесериалдарында «The Springfield Files» және «Eek Space 9» атты эпизодтарда пайда болды. Екеуінде де дауыс беруді Духовный жүзеге асырды. Духовный «Saturday Night Live» скетч-шоуында Молли Шеннонмен бірге Скалли рөлінде Малдер рөлінде ойнады, ол эпизодты жүргізіп берді. Оған «Х-файлдар» сериалының кейіпкері Алекс Крайчек рөлін сомдаған Николас Лиа да қосылды, ол «The X Files» пародиясынан жасалған скетчте ойнады. «The New York Times» газетінің жазушысы Джойс Миллман «Twin Peaks» сериалының кейіпкері, арнайы агент Дейл Купер, егер Дэвид Духовный бұл шоуда ертерек пайда болмағанда, Малдердің «ерекше рухани туысы» болуы мүмкін еді деген пікірін білдірді. «The X Files: I Want to Believe» фильмін қарап шыққан рецензент Мойра Макдональд Дюховни мен Дана Скалли рөлін сомдаған Джиллиан Андерсонды көрудің өте қызықты болғанын айтты. «PopMatters» журналынан Джесси Хассенгер сегізінші маусымды қарастырғанда, Патриктің дұрыс таңдалмағанын және Дэвид Духовнидің Малдер рөліндегі көріністерін әсерсіз деп бағалап, жаңа маусымға теріс пікір білдірді. Тәнтігерлер мен жанкүйерлер Духовный мен Андерсонның «экрандағы үйлесімділігін» жылдар бойы жоғары бағалап келеді. «Time» журналының Ричард Корлис Духовнидің рөліне «осылай тез» енгені үшін мақтады және кейіпкерді «жайсыз ізденуші» деп сипаттады. Жетінші маусымнан кейін Духовнидің орнына басты рөлге келген актер Роберт Патрик Духовный мен Джиллиан Андерсонның арасындағы химия «өмір бойы бір рет кездесетін» нәрсе екенін мәлімдеді. «TV Guide» журналы Fox Mulderді «50 ең ұлы ғылыми-фантастикалық аңыздар» тізімінде 7-орынға қойды.