Кіріспе

Американдық телесериал

"X-Files" – Крис Картер жасаған американдық ғылыми-фантастикалық драмалық телесериал. Бастапқы телесериал 1993 жылдың қыркүйегінен 2002 жылдың мамырына дейін Fox арнасында көрсетілді. Бастапқыда бағдарлама 9 маусымнан, 202 эпизодтан тұрды. 2016 жылдың қаңтар және ақпан айларында 6 эпизодтан тұратын қысқаша оныншы маусым шықты. Осы қайта жаңғырудың жоғары рейтингісінен кейін, "X-Files" 10 эпизодтан тұратын он бірінші маусымға оралды, ол 2018 жылдың қаңтар айынан наурыз айына дейін көрсетілді. Телевизиялық сериалдан басқа, екі көркем фильм шықты: 1998 жылғы "X-Files" және 2008 жылғы "X-Files: Мен сенгім келеді" – түпнұсқалық телесериал аяқталғаннан кейін алты жыл өткеннен кейін шыққан жеке фильм. Сериал Федералдық Тергеу Бюросының (ФБР) арнайы агенттері Фокс Малдер (Дэвид Дюховни) және Дана Скаллидің (Джиллиан Андерсон) төңірегінде айналады, олар атақты "X-Files" істерін тергейді: паранормальды құбылыстарға қатысты маргиналданған, шешілмеген жағдайлар. Малдер – тәжірибелі қылмыстық профильдеуші, табиғаттан тыс құбылыстарға шын ықылас қоятын және паранормальдының бар екеніне сенетін теорияшыл, ал Скалли – дәрігер және скептик, ол Малдердің жаңалықтарын ғылыми тұрғыдан талдауға тағайындалған. Сериалдың басында екі агент те үлкен қақтығыстың құрбанына айналады және тек бір-біріне және бірнеше таңдалған адамдарға ғана сенім артады. Агенттер сондай-ақ үкіметтің сыртқы өмірдің бар екенін жасыру мақсатын да анықтайды. Малдер мен Скаллидің бірлескен оқиғалары оларды жақын, платондық байланысқа жеткізеді, ол сериал соңында романдық қарым-қатынасқа айналады. Сериал эпизодтарының шамамен үштен бірі шетелдік басқындықтың жоспарланған әрекеттері туралы күрделі мифологиялық сюжет желісін ұстанады, ал қалған екі бөлігі – әрқайсысы жеке қылмыскерге, мутантқа немесе монстрге назар аударатын "аптаның монстры" эпизодтары болып табылады. "X-Files" бұрынғы телесериалдардан шабыттанды, оларға кернеу мен болжамды фантастика элементтері тән, соның ішінде "The Twilight Zone", "Night Gallery", "Tales from the Darkside", "Twin Peaks" және әсіресе "Kolchak: The Night Stalker". Басты кейіпкерлерді жасағанда Картер гендерлік стереотиптерді кері қайтаруға тырысты, Малдерді сенуші, ал Скаллиді күмәнді ету арқылы. Алғашқы жеті маусымда Дюховни мен Андерсон теңдей рөлдерде болды. Сегізінші және тоғызыншы маусымдарда Андерсон басымдық алды, ал Дюховни эпизодтық түрде пайда болды. Жаңа басты кейіпкерлер енгізілді: ФБР арнайы агенттері Джон Доггет (Роберт Патрик) және Моника Рейес (Аннабет Гиш). Малдер мен Скаллидің басшысы, көмекші директоры Уолтер Скиннер (Митч Пилегги) де басты кейіпкерге айналды. "X-Files" сериалдың алғашқы бес маусымы Ванкуверде түсіріліп, өндірілді, кейін өндіріс Дюховниге ыңғайлы болу үшін Лос-Анджелеске көшірілді. Кейіннен сериал "X-Files: Мен сенгім келеді" фильмін түсіру үшін, сондай-ақ оныншы және он бірінші маусымдарды түсіру үшін Ванкуверге оралды. "X-Files" Fox арнасы үшін сәтті болды және көбінесе оң пікірлер алды, бірақ оның ұзақ мерзімді сюжеттік желісі соңына жақын сынға ұшырады. Бастапқыда культтық сериал деп есептелген ол үкіметтер мен ірі институттарға деген сенімсіздікті қоздырған, қастандық теорияларын және руханилықты қабылдаған поп-мәдениеттің белгілі бір символына айналды. Сериалдың өзі де, Дюховни мен Андерсонның басты рөлдерін сомдаған актерлері де көптеген марапаттар мен номинацияларды алды, ал оның аяқталуымен шоу АҚШ теледидары тарихындағы ең ұзаққа созылған ғылыми-фантастикалық сериал атанды. Сериал сонымен қатар "Millennium" және "The Lone Gunmen" спин-оффтарын, екі кинофильмді және оларға ілеспе тауарларды қамтитын франшизаны құрды.

Жалпы

"Х-файлдар" ФБР арнайы агенттері Фокс Малдер (Дэвид Дучони) мен Дана Скаллидің (Джилиан Андерсон) мансабы мен жеке өмірін баяндайды. Арнайы агент Малдер – дарынды психолог, құпия теориялардың жақтасы және мистикалық нәрселерге шын ынталы адам. Ол сондай-ақ Жерден тыс интеллектуалды өмір бар екеніне және олардың Жерде болуына сенімді. Осы сенімдерінің арқасында ол "Жынды Малдер" деген лақап атқа ие болып, шешілмейтін істермен айналысатын, көпке танылмаған Х-файлдар бөліміне тағайындалады. Оның паранормальдық құбылыстарға сенуі 12 жасында оның қарындасы Саманта Малдерді шетелдіктердің ұрлап кеткенінен басталады. Оның қарындасының ұрлануы Малдерді сериалдың көп бөлігінде жетелейді. Осы себепті, сондай-ақ адамдар жасырып отырған шындықты ашуға және әділдік табуға деген құштарлығынан, Малдер тергеулерінде объективтілікті сақтауға күш түгетеді. Арнайы агент Скалли осы тұрғыда Малдерге қарама-қарсы. Медицина ғылымдарының докторы және табиғи күмәнданушы ретінде Скалли жағдайларға толық бейтараптықпен қарастырады, тіпті Малдердің мол тәжірибесіне қарамастан, ол объективтілігінен айырылған кезде де. Ол бастапқыда Малдермен серіктес болып, оның дәстүрден тыйылатын теорияларын жоққа шығару үшін жұмыс істейді, көбінесе жағдайдың түсініксіз құбылыстарына логикалық, ғылыми түсіндірмелер береді. Ол Малдердің қорытындыларына ғылыми балама ұсынуға қабілетті болса да, оларды толығымен жоққа шығара алмайды. Сериал барысында ол өзінің жағдайларға ғылыми тұрғыдан қарау қабілетіне көбірек күмәндана бастайды. Мулдерді жетінші маусымның финалында "Реквием" атты эпизодта шетелдіктер ұрлағаннан кейін, Скалли "мәжбүр болған сенушіге" айналады, ол паранормальдық құбылыстарды ғылым арқылы түсіндіре алады. Әртүрлі эпизодтар Малдер мен Скалли арасындағы қарым-қатынасты да қамтиды, бастапқыда платондық болған, бірақ кейіннен романтикалық қарым-қатынасқа дамуы.

Мифология

Шоу дами келе, "Митарк" деп аталатын маңызды эпизодтар, сериал канонының "мифологиясы" ретінде танылды; бұл эпизодтар сериал бойында дамыған ғарыштық/құпиялық сюжет желісін ұсынады. "Аптаның монстры" (жиі "MOTW" немесе "MoW" деп қысқартылады) – "X-Files" эпизодтарының қалған бөлігін білдіреді. Сериалдың көп бөлігін құрайтын осы эпизодтар, паранормальды құбылыстарды, оның ішінде: криптидтерді, мутанттарды, ғылыми-фантастикалық технологияларды, қорқынышты монстрларды және діни құбылыстарды қамтиды. Кейбір "Аптаның монстры" эпизодтарында сатиралық элементтер мен комедиялық сюжеттер де кездеседі. Басты сюжеттік желіде агенттердің, шетелдіктердің бар екенін және олардың сол үкіметпен жасаған зұлым әріптестігін жасыратын үкіметтік қастандықты ашуға жасаған тыраныстары көрсетіледі. "Синдикат" деп аталатын, АҚШ үкіметінің ішіндегі көлеңкелі топ құратын құпия адамдар, сериалдың басты жаулары болып табылады; сериалдың соңында Синдикаттың адамзат пен адамзатты жоюды көздеген шетелдіктер тобы арасындағы жалғыз байланыс екені белгілі болады. Олар көбінесе Сигарет шегетін адам (Уильям Б. Дэвис) бейнесінде көрінеді, ол – аяусыз кісі өлтіруші, шебер саясаткер, келіссөзші, сәтсіз жазушы және сериалдың басты қарсыласы. Сериал дами келе, Малдер мен Скалли шетелдіктердің басып кіруінің дәлелдерін бірте-бірте біледі. Шетелдіктердің "Қара май" (сондай-ақ "Тазалық" деп те аталады) деп белгілі, саналы вирусты пайдаланып, адамзатты жұқтырып, әлем халқын құлдарға айналдыруды жоспарлап отырғаны анықталады. Синдикат шетелдіктермен келісім жасағандықтан, олар қара майдың әсеріне төтеп бере алатын, шетелдік-адам гибридтерін жасау үшін жұмыс істейді. Сондай-ақ, топ қара майды жеңуге арналған вакцинаны жасаумен айналысады; бұл вакцина бесінші маусымның соңғы эпизодтарында, сондай-ақ 1998 жылғы фильмде ашылады. Шетелдіктердің отарлауына қарсы, бетсіз бүлікшілердің тағы бір тобы, шетелдік отарлауды тоқтату үшін жұмыс істейді. Ақырында, алтыншы маусымның "Екі әке"/"Бір ұл" эпизодтарында бүлікшілер Синдикатты жоя алады. Адамдармен байланысы үзілген отарлаушылар "Супер әскерлерді" жібереді: сырттан қарағанда адамдарға ұқсайтын, бірақ биологиялық жағынан шетелдіктер. Сегізінші маусымның соңғы бөліктерінде және тоғызыншы маусымның барлық эпизодтарында Супер әскерлер үкіметтегі маңызды тұлғаларды алмастырып, Малдер мен Скаллиді жасырынуға мәжбүр етеді.

Актерлік

Фокс Малдерді Дэвид Дюховни сомдайды: Малдер – Оксфордта білім алған ФБР арнайы агенті, конспирологиялық теориялардың жақтаушысы, дарынды қылмыстық профильдеуші және сыртқы күштердің бар екеніне және олар туралы шындықты жасыру үшін үкіметтік құпия жоспарларға сенетін жақтас. Ол X-файлдар кеңсесінде жұмыс істейді, ол шешілмейтін істермен айналысады; көбінесе олар табиғаттан тыс немесе түсініксіз жағдайларды қамтиды. Малдер X-файлдарды өте маңызды деп санайды, сондықтан оларды зерттеуді өмірінің басты мақсаты етіп қойған. Жетінші маусымның соңында оны шетелдіктер ұрлағаннан кейін, шоудағы рөлі азаяды және оның көп бөлігін арнайы агент Джон Доггет атқарады. Дана Скаллиді Джиллиан Андерсон сомдайды: Скалли – ФБР арнайы агенті, дәрігер және Малдердің серіктесі ғалым. Малдердің сенімділігіне қарамастан, Скалли ғылыми түсіндірмелерге негізделген күмәнділ. Алайда, оның басқаша қатал күмәнділігіне қарамастан, ол католик және оның сенімі бірнеше эпизодтарда маңызды рөл атқарады. Сериал дамыған сайын ол паранормальды құбылыстар мүмкіндігіне көбірек ашылады. Сегізінші маусымның соңында оның X-файлдар кеңсесіндегі орнын арнайы агент Моника Рейес иеленеді, ал Скалли Куантикоға ФБР-дің жаңа арнайы агенттерін оқыту үшін көшеді. Ол «X-файлдар» фильмдерінің екеуінде де ойнайды. Джон Доггетті Роберт Патрик (8-9 маусымдар) сомдайды: Доггет – сегізінші маусымның «Ішінде» атты эпизодында алғаш рет пайда болатын ФБР арнайы агенті. Доггет 1970-1980 жылдары АҚШ Теңіз жаяу әскері қатарында қызмет еткен. Кейін ол Нью-Йорк қалалық полициясында детектив шеніне дейін жетіп, жұмыс істей бастады. Ұлының қайтысынан кейін ол ФБР-дің Қылмыстық тергеу бөліміне қосылды. 2000 жылы Элвин Керш оны Мулдерді табуға жасалған сәтсіз операциядан кейін Скаллидің серіктесі ретінде X-файлдар бөліміне тағайындады. Ол Браун университетінде фольклор мен мифология мамандығын бітірген және дінтану бойынша магистр дәрежесін алған. Оның ФБР-дегі алғашқы тапсырмасы – сатанистік ритуалдарды тергейтін арнайы топта жұмыс істеу болды. Ол Доггеттің көп жылдық досы және Скалли кеткеннен кейін оның серіктесіне айналады. Скиннер бастапқыда Малдер мен Скаллидің тікелей жетекшісі. Кейін ол Доггет пен Рейес үшін де сол лауазымда қызмет етеді.

Сондай-ақ, басты рөлді

Cigarette Smoking Man ролін Уильям Б. Дэвис ойнайды (4–7, 9 маусымдар; 1–3, 10–11 маусымдарда қайта ойнайды): Cigarette Smoking Man – сериалдың басты жауласы. Тоғызыншы маусымның "Уильям" және "Ақиқат" атты эпизодтарында ол Малдердің биологиялық әкесі болуы мүмкін екені айтылады. Ол сондай-ақ 1998 жылғы толық метражды фильмде де пайда болады. Алекс Крайчекті Николас Лия сомдайды (5–9 маусымдар; 2–3 маусымдарда қайта ойнайды; 4 маусымда қонақ ретінде): Крайчек – орыс-американдық, Суық соғыс кезінде көшіп келгендердің ұлы. Алғаш рет ол ФБР арнайы агенті ретінде, Фокс Малдерге уақытша серік ретінде таныстырылады. Крайчек Малдермен жұмыс істей бастайды және оның сенімін жеңіп алуға тырысады. Бірақ кейіннен Крайчек Cigarette Smoking Man үшін жұмыс істейтін жасырын агент екені белгілі болады. Крайчек Малдер мен Скаллиге зиян келтіретін бірнеше оқиғада маңызды рөл атқарады. Джеффри Спендерді Крис Оуэнс бейнелейді (6 маусым; 5 маусымда қайта ойнайды; 9, 11 маусымдарда қонақ ретінде): Спендер – скептик, Фокс Малдердің міндетті түрде кеткеннен кейін "X-Files" бөліміне тағайындалады, сондай-ақ ол Малдердің жартылай бауыры болуы мүмкін. Алвин Керштің рөлін Джеймс Пикенс-күллі сомдайды (9 маусым; 6, 8 маусымдарда қайта ойнайды; 11 маусымда қонақ ретінде): Директордың көмекшісі (кейіннен директордың орынбасары) ретінде, ол Фокс Малдер мен Дана Скаллиге X-Files бөлімінен алысқанда уақытша жетекші болады. Осы уақыт ішінде Cigarette Smoking Man оның кеңсесіне жиі келіп тұрады. Керш Малдер мен Скаллиді көбінесе қарапайым жұмыстарға тағайындайды, мысалы, террористер туралы мәліметтерді жинау және федералдық тексерулер жүргізу. Керш көбінесе Малдер мен Скаллиге қарсы болады, бірақ "Ақиқат" эпизодында Малдерге өлім жазасынан құтылуға көмектесу арқылы өзін ақталады.

Тұжырымдама

Калифорниялық тумасы Крис Картерге 1990 жылдардың басында Fox телеарнасы үшін жаңа шоулар өндіру мүмкіндігі берілді. Картер Walt Disney Pictures үшін жұмыс істеген комедиялардан жалықты. 3,7 миллион америкалықтың өзінің шетелдіктер тарапынан ұрлануы мүмкін екені туралы хабарлама, Уотергейт жанжалы және 1970 жылдардағы "Колчак: Түнгі аңшы" сериалы – бәрі "Х-файлдар" идеясын тудыруға ықпал етті. Ол 1992 жылы пилоттық эпизодты жазды. Картердің "Х-файлдар" үшін жасаған алғашқы ұсынысын Fox компаниясының басшылары қабылдамады. Ол жобаны кеңейтіп, бірнеше аптадан кейін қайта ұсынды, содан кейін пилотқа рұқсат берілді. Картер NYPD Blue продюсері Дэниел Сакхайммен бірге пилотты дамыту үшін жұмыс істеді, 1988 жылғы "The Thin Blue Line" деректі фильмінен және "Prime Suspect" британдық телесериалынан стильдік шабыт алды. Шабыт Картердің "Твайлайт аймағы" естеліктерінен де, сондай-ақ "Қойлардың үндемеуі" фильмінен де келді, ол ФБР агенттері туралы сериал жасауға түрткі болды, бұл кейіпкерлерге Колчакқа қарағанда әр оқиғаға қатысуының сенімді себебін беру үшін қажет болды. Картер екі басты кейіпкер арасындағы қарым-қатынасты қатаң түрде достық деп сақтауға бекінді, олардың өзара әрекеттерін "Агрессорлар" сериалындағы Эмма Пил мен Джон Стид кейіпкерлеріне негізделген. 1990 жылдардың басындағы "Твин Пикс" сериалы шоудың қараңғы атмосферасына және драма мен иронияның көбінесе сюрреалистік үйлесіміне үлкен әсер етті. Духовни "Твин Пикс" сериалында трансгендерлік DEA агенті рөлінде ойнаған, ал Малдер кейіпкері сол шоудың ФБР агенті Дейл Куперге ұқсас деп есептелді. Продюсерлер мен сценаристтер "All the President's Men", "Three Days of the Condor", "Close Encounters of the Third Kind", "Raiders of the Lost Ark", "Rashomon", "The Thing", "The Boys from Brazil", "The Silence of the Lambs" және "JFK" фильмдерін де әсер еткен фильмдер ретінде атады. Сонымен қатар, Дарен Морган жазған эпизодтар көбінесе басқа фильмдерге сілтеме жасады немесе олар туралы айтты.

Кастинг

Духовный «Х-файлдар» фильмінен бұрын үш жыл Лос-Анджелесте жұмыс істеген; бастапқыда ол көркем фильмдерге ден қоюды қалаған. 1993 жылы оның менеджері Мелани Грин оған «Х-файлдар» сериалының пилоттық эпизодының сценарийін берді. Грин мен Дюховни екеуі де бұл жақсы сценарий екеніне көз жеткізді, сондықтан ол басты рөлге кастингке түсті. Дюховнидің кастинги «тамаша» болды, бірақ ол сөйлегенде бірқатар асыға алмады. Шоудың кастинг директоры оған өте жағымды пікір білдірсе, Картер оны аса зиялы деп ойлаған жоқ. Ол Дюховниден «келешектегі» эпизодтарда өзін ФБР агенті ретінде көзге елестете алатынын сұрады. Бірақ Дюховни Картер таныған ең көп оқыған адамдардың бірі болып шықты. Андерсон 1993 жылы Скалли рөліне кастингке қатысты. «Мен сценарийді қолыма қоймай іштім», - деп есіне алды ол. Картер Андерсонның рөлге қажетті «әдепсіз адалдыққа» ие екенін айтты. Скалли рөлін сомдағаны үшін Андерсон көптеген маңызды наградаларға ие болды: 1996 және 1997 жылдары «Экран актерлерінің гильдиясы» сыйлығы, 1997 жылы «Эмми» сыйлығы және 1997 жылы «Алтын глобус» сыйлығы. Жетінші маусым эфирге түсу алдында Дюховни 20th Century Fox-қа қарсы сотқа жүгінді, ол Fox өзінің филиалдарына құқықтарды арзан бағамен сатты деп, осының салдарынан ол көп ақша жоғалтты. Ақырында сот ісі бітіп, Дюховниге шамамен 20 миллион доллар төленді, бірақ сот процесі Дюховнидің кәсіби қарым-қатынастарына кері әсер етті. Картер де, Дюховни де жетінші маусымнан кейін сериалда жұмыс істеуге келісімге келмеді; алайда, Fox сол маусымның соңында оларды сегізінші маусымға қайтару үшін келіссөздер жүргізді. Келісімшарттық дауды шешкеннен кейін, Дюховни жетінші маусымнан кейін шоуға толық уақытпен қатысудан бас тартты. Бұл сегізінші маусымның болатынына қатысты белгісіздік тудырды. Картер мен көптеген жанкүйерлер шоу Дюховнидің кеткенімен табиғи аяқталды деп ойлады, бірақ Малдер жетінші маусымның соңында құрықталатыны және келесі жылы 12 эпизодта қайта оралатыны шешілді. Содан кейін продюсерлер Малдердің рөлін жаңа кейіпкер Джон Доггет атқаратынын жариялады. Доггет рөліне 100-ден астам актер кастингке түсті, бірақ тек онға жуығы ғана назарға алынды. Лу Даймонд Филлипс, Харт Бохнер және Брюс Кэмпбелл осы он актердің қатарында болды. Продюсерлер Роберт Патрикті таңдады. Сегізінші маусымның «Бұл орын алмайды» атты эпизоды Моника Рейестің алғашқы пайда болуын көрсетті, оны Гиш сомдады, ол тоғызыншы маусымда басты кейіпкерге айналды. Оның кейіпкері Андерсонның сегізінші маусымның соңында кететініне байланысты жасалды және таныстырылды. Андерсон соңына дейін қалып қойды, бірақ Гиш тұрақты актер құрамына кірді.

Кіші қайталанатын таңбалар

Глен Морган мен Джеймс Вонгтың "The X Files" мифологиясына ерте әсері олардың басқа авторлар жазған эпизодтарда жылдар бойы сақталған танымал екіншілік кейіпкерлерді енгізуіне алып келді: Скаллидің әкесі Уильям (Дон С. Дэвис); анасы Маргарет (Шейла Ларкен); және әпкесі Мелисса (Мелинда МакГроу). Қастандыққа шабыттанған "The Lone Gunmen" үштігі де екінші қатарлы кейіпкерлер еді. Олар бірінші маусымның "E. B. E." эпизодында Малдердің сенімділігін арттыру мақсатымен таныстырылды. Бастапқыда олар тек сол эпизодта ғана болуы керек еді, бірақ олардың танымалдылығының арқасында екінші маусымның "Қан" эпизодында қайта оралды және тұрақты кейіпкерлерге айналды. Уильям Б. Дэвис сомдаған "Сигарет шегуші адам" бастапқыда пилоттық эпизодта эпизодтық рольде ойнаған. Дегенмен, оның кейіпкері басты қарсыласқа айналды.

Түсірілім

Өндірістің алғашқы кезеңдерінде Картер Ten Thirteen Productions компаниясын құрып, пилотты Лос-Анджелесте түсіруді жоспарлай бастады. Бірақ көптеген көріністерге қолайлы орындар таба алмағандықтан, ол «жақсы ормандар бар жерге» баруға шешім қабылдады және өндірісті Ванкуверге көшірді. Көп ұзамай, өндіріс тобы бірінші маусымның көп бөлігін студияларда емес, нақты орындарда түсіру қажет екенін түсінді, сондықтан екінші орындық менеджер қажет болды. Шоу алғашқы бес маусымды Ванкуверде өткізді, содан кейін өндіріс алтыншы маусымнан бастап Лос-Анджелеске көшті. Духовный әйелі Теа Леониден географиялық жағынан алыс болуына байланысты наразы болды, бірақ оның наразылығы көбінесе Ванкувердің аяусыз жаңбырына байланысты деп есептелді. Андерсон да АҚШ-қа қайта оралуды қалады, және Картер бесінші маусымнан кейін ол тілегіне көнді. Маусым 1998 жылдың мамырында «The End» атты эпизодпен аяқталды, бұл Ванкуверде түсірілген соңғы эпизод және режиссер және продюсер Р. В. Гудвин мен оның әйелі Шила Ларкен сияқты бастапқы топ мүшелерінің көптеген қатысуымен түсірілген соңғы эпизод болды, Шила Ларкен Маргарет Скалли рөлін ойнады және кейін қысқа мерзімге қайта оралды. Лос-Анджелеске көшкеннен кейін, көптеген өзгерістер болды, өйткені бастапқы «X-файлдар» тобының көп бөлігі кетіп қалды. Жаңа өндіріс дизайнері Кори Каплан, монтажшы Линн Уиллингхэм, сценарист Дэвид Аманн және режиссер және продюсер Майкл Уоткинс қосылып, бірнеше жыл жұмыс істеді. Билл Ро шоудың жаңа операторы болды, ал эпизодтардың көрінісі Калифорнияның күнді климатының арқасында Ванкувердің жаңбырымен, тұманымен және қоңыржай ормандарымен салыстырғанда құрғақ және жарқын болды. Алтыншы маусымның басында продюсерлер жаңа орынды пайдаланып, шоуды елдің жаңа аймақтарында өткізді. Мысалы, Винс Гиллиганның «Drive» атты эпизоды, түсіндіріле алмайтын ауруға шалдыққан адам туралы, «X-файлдар» үшін ерекше болды, себебі ол Неваданың шөл далаларында өтті. Алтыншы мен тоғызыншы маусымдар Лос-Анджелесте түсірілгенімен, серияның екінші фильмі «The X Files: I Want to Believe» (2008) Ванкуверде түсірілді. Спотництің сөзіне сәйкес, фильмнің сценарийі қала мен айналасындағы аймақтар үшін жазылған.

Музыка

Музыканы Марк Сноу жазды, ол «X-Files» жобасына атқарушы продюсер Гудвинмен достығы арқылы қатысты. Бастапқыда Картерде кандидаттар болмады. Шамамен оннан астам адам қарастырылды, бірақ Гудвин Сноуді қолдауын жалғастырды, ол үш шамасында сынақтан өтті, бірақ оны қалағандары туралы өндіріс тобынан ешқандай белгі болған жоқ. Бірақ бір күні Сноудың агенті оған «пилоттық эпизод» туралы айтып, жұмысқа алынғанын жеткізді. «The X Files» тақырыбы көптеген драмалық туындылардан гөрі көбірек аспаптық бөлімдерді қамтыды. Екінші эпизод, «Deep Throat», Сноудың толық эпизод үшін жеке композитор ретіндегі дебютін белгіледі. Өндіріс тобы алғашқы эпизодтарда музыканы шектеуге ниеттенді. Сол сияқты, тақырып әнінің өзі алғаш рет «Deep Throat» эпизодында пайда болды. Сноу «X-Files» фильмдерінің екеуіне де музыка жазуға шақырылды. Фильмдерде алғаш рет нақты оркестрлік аспаптар пайда болды, ал бұрынғы музыка Сноудың цифрлық үлгіде алынған аспап дыбыстарын пайдалану арқылы жасалған. Сноудың бірінші фильмге арналған саундтрегі, «The X Files: Original Motion Picture Score», 1998 жылы шықты. Екінші фильм үшін Сноу 2008 жылдың мамыр айында 20th Century Fox студиясының Ньюман саздық сахнасында Голливуд студиялық симфониясымен бірге жазды. UNKLE соңғы титрлер үшін тақырыптық музыканың жаңа нұсқасын жазды. Кейбір ерекше дыбыстар фортепиано ішектеріне тығылған ақымақ пластилин мен тиындардың әртүрлі түрлері арқылы жасалды. Сноу кейбір тректердегі жылдам перкуссия «There Will Be Blood» саундтрегінен «Prospectors Quartet» трегінен шабыттанғанын айтты. Саундтрек, «The X Files: I Want to Believe», 2008 жылы жарық көрді.

Фильмдер

Бірнеше сәтті маусымнан кейін Картер сериалдың тарихын кеңірек ауқымда көрсетуді қалады, ол нәтижесінде толықметражды фильмге айналды. Кейін ол басты мәселе – көрерменнің телесериалды білуін қажет етпейтін оқиға жасау болғанын түсіндірді. Фильм шоудың төртінші және бесінші маусымдары арасындағы үзілісте түсірілді, ал қосымша түсірілімдер шоудың бесінші маусымын түсіріп бітіргеннен кейін жүргізілді. Актерлердің кестесіне байланысты, бесінші маусымның кейбір эпизодтары екі басты кейіпкердің біреуіне ғана арналды. 1998 жылдың 19 маусымында «The X Files» атты, сондай-ақ «The X Files: Fight the Future» деп белгілі фильм шықты. Төртінші маусымның соңғы эпизоды «The End» фильмінің жалғасы ретінде қарастырылған, бірақ ол жеке тұруға да тиіс болды. Алтыншы маусымның премьерасы «The Beginning» фильмінің соңында қалған жерден басталды. Фильмнің сценарийін Картер мен Спотниц жазды, ал режиссерлік жұмысын сериалда жиі жұмыс істейтін Роб Боуман жасады. Мулдер, Скалли, Скиннер және Сигарет шегуші адамнан басқа, фильмде Мартин Ландау, Армин Мюллер Шталь және Блайт Даннер сияқты қонақ рольдерде де пайда болды, олар тек фильмде ғана көрінді. Джон Невиллдің «Жақсы күтіммен жасалған адам» рөліндегі соңғы пайда болуы да осы фильмде болды. Бесінші маусымның соңғы эпизодында таныстырылған және/немесе телесериалдың маңызды бөлігі болған Джеффри Спендер, Диана Фаули, Алекс Крайчек және Гибсон Прейз фильмде көрінбейді. Фильм отандық прокатта жақсы бастама жасағанымен және сыншылардан көбінесе оң пікірлер алғанымен, бірінші демалыс күндерінен кейін көрермендер саны күрт төмендеді. Театрларда көрсетілген кезде пайда таппағанымен, «X-Files» фильмі халықаралық деңгейде сәтті болды. Ақырында, әлемдік кинотеатрлардың кассалық түсімі 189 миллион долларға жетті. Фильмнің өндіріс және жарнамалық бюджеттері шамамен 66 миллион долларға жуық болды. Сериалдан айырмашылығы, Андерсон мен Духовный фильмге бірдей төлем алды. 2002 жылдың сәуірінде Картер өзінің және студияның жалғастыру фильмін жасауға деген ниеттерін қайталады. Ол жаз бойы сценарий жазуды жоспарлап, 2004 жылы шығатын фильмді 2003 жылдың көктемінде немесе жазында түсіруді бастады. Картер фильмді сериалдан тәуелсіз деп сипаттап, «Біз фильмдерді жеке туындылар деп қарастырамыз. Олар міндетті түрде мифологиямен айналысуы керек емес» деді. Бұрын «X-Files» сериалдың әртүрлі эпизодтарын және 1998 жылғы фильмді режиссерлік еткен Боуман жалғасқа қызығушылық білдірді, бірақ Картер осы жұмысты өз мойнына алды. Спотниц сценарийді Картермен бірге жазды. «The X Files: I Want to Believe» 1998 жылғы «The X Files: Fight the Future» фильмінен кейін сериалға негізделген екінші фильм болды. Фильм түсірілімі 2007 жылдың желтоқсан айында Ванкуверде басталды және 2008 жылдың 11 наурызында аяқталды. Фильм АҚШ-та 2008 жылдың 25 шілдесінде шықты. Entertainment Weekly журналына берген сұхбатында Картер егер «I Want to Believe» сәтті болса, ол үшінші фильмді ұсынатынын айтты. Бұл фильм телесериалдың мифологиясына оралып, сериалда болжағандай, 2012 жылдың желтоқсан айында болатын шетелдік басып алуға баса назар аударады. Фильм АҚШ-тағы премьера күні 4 миллион доллар табалдырысын басып өтті. Ол АҚШ-тың демалыс күндері кассалық тізімінде 10,2 миллион доллар жинап, төртінші орынға шықты. Театрларда көрсетілген кезеңнің соңында ол отандық нарықта 20 982 478 доллар, халықаралық нарықта 47 373 805 доллар табалдырысын басып өтті, бұл әлем бойынша жалпы сомасы 68 369 434 долларға жетті. 2008 жылғы отандық шығарылымдар арасында ол 114-ші орынды иеленді. Фильмнің жұлдыздары фильмнің шығуының уақыты, өте танымал «Бэтмен: Қараңғы рыцарь» фильмінен бір апта өткеннен кейін, оның табысына кері әсер еткенін мәлімдеді. Фильмге аралас және жағымсыз пікірлер айтылды. Metacritic, негізгі кино сыншыларының 100 шолуынан рейтинг беретін, «аралас немесе орташа» пікірлерді хабарлады, 33 шолу негізінде орташа балл 47 болды. Rotten Tomatoes сайтында көрсетілген 160 кино сыншысының 32% фильмге оң баға берді, орташа бағасы 10-нан 4,9 баллды құрады. Сайт сыншылардың пікірлері туралы былай деп жазды: «Дэвид Дюховни мен Джиллиан Андерсон арасындағы химия «X-Files» теледидар мұрасына сай келеді, бірақ сюжеттің өрнегі және жайсыздық біз нені сенуіміз керек екенін анықтауды қиындатады».

Жаңғыру

Картер бірнеше сұхбатта «Х-файлдар: Мен сенгім келеді» фильмі кассада табысты болған жағдайда, үшінші бөлім телесериалдың мифологиясына оралып, тоғызыншы маусымның финалында болжағандай, Жерге шетелдіктердің шабуылы мен отарлауына ерекше назар аударатынын айтты, бұл 2012 жылдың 22 желтоқсанында орын алуға тиіс болған. 2009 жылдың қазан айындағы сұхбатында Дэвид Дюховни да 2012 жылы «Х-файлдар» фильмін түсіргісі келетінін, бірақ оған мүмкіндік болатынын білмейтінін айтты. Андерсон 2012 жылдың тамызында үшінші «Х-файлдар» фильмі «көрнекті болып тұрғанын» мәлімдеді. 2013 жылдың шілдесіне қарай Fox фильмді мақұлдаған жоқ, бірақ Картер, Спотниц, Дюховни және Андерсон қызығушылық танытты. 2013 жылдың қазан айында Нью-Йоркте өткен Comic Con-да Дюховни мен Андерсон үшінші фильмді түсіруге Картердің де қызығушылық танытқанын растады, сондай-ақ Андерсон: «Егер Fox-ты қызықтыру үшін жанкүйерлердің ынталандыруы қажет болса, онда солай болар» деді. 2015 жылдың 17 қаңтарында Fox «Х-файлдарды» фильм түрінде емес, шектеулі телесезон ретінде қайтару мүмкіндігін қарастырып жатқанын растады. Fox төрағасы Дана Уолден журналистерге «әзірге әңгімелер тек логистикалық мәселелерге қатысты және өте ерте кезеңде» екенін, ал сериал Картер, Андерсон және Дюховнидің барлығының келісімімен ғана жүзеге асатынын, олардың барлық кестелері бос болуын қамтамасыз ету қажет екенін айтты. 2015 жылдың 24 наурызында сериал авторы Крис Картер және басты рөлдерді сомдаған Дэвид Дюховни мен Джиллиан Андерсоннің қатысуымен сериал қайта оралатындығы расталды. Премьерасы 2016 жылдың 24 қаңтарында өтті. Бір жыл өткен соң, 2017 жылдың 20 сәуірінде Fox ресми түрде «Х-файлдардың» он сериядан тұратын он бірінші маусымға оралатындығын жариялады, ол 2018 жылдың 3 қаңтарында көрсетілді.

Болашақ

2018 жылдың қаңтар айында Джиллиан Андерсон 11-ші маусымның «Х-файлдар» сериалының соңғы маусымы болатынын растады. Келесі айда Картер сұхбатында шоу Андерсонсыз жалғасатынын айтты. 2018 жылдың мамыр айында Fox компаниясының бас директоры Гари Ньюман «қазіргі уақытта тағы бір маусым жасау жоспары жоқ» деп мәлімдеді. 2020 жылдың қазан айында Крис Картер: «Мен әрқашан «Х-файлдар» сериалдарының көбірек болатынын ойладым». Ол сериалды осы уақытта Духовный мен Андерсонмен жалғастыру мүмкін емес екенін мойындады, бірақ франшизаны алдағы анимациялық спин-оффпен жалғастыруды жоспарлап отыр. «Джиллиан мансабын жалғастыруға бел буғанынан кейін, біз «Молдер мен Скаллиді» қайтадан жасай алмаймыз. Бірақ бұл «Х-файлдар» сериалдарын басқаша жасауға болмайды деген сөз емес. Сондықтан болашақ әлі жазылмаған деп ойлаймын». Қазіргі уақытта құқықтар Disney-ге тиесілі.

Үй медиасы

1996 жылдың 24 қыркүйегінде The X Files VHS таспаларының алғашқы "толқыны" жарық көрді. Толқын жинақтары біріншіден төртінші маусымға дейінгі кезеңді қамтыды. Әрбір "толқын" үш VHS таспасынан тұрды, әр таспада екі эпизод болды, яғни бір толқынға алты эпизод, ал бір маусымға екі толқыннан келді. Мысалы, бірінші толқынның үйге арналған видеосы бірінші маусымның бірінші жартысынан алынған эпизодтарды қамтыды: "Пилот"/"Deep Throat", "Conduit"/"Ice" және "Fallen Angel"/"Eve". Төртінші маусымның соңғы бөлігін қамтыған сегізінші толқын – соңғысы болды. Кейінгі маусымдардың DVD-де Картердің сұхбаттары жарияланбады. Көптеген толқындарда әр эпизодқа коллекциялық карточкалар қоса берілді. Тоғыз маусымның барлығы екі фильммен бірге DVD форматында шығарылды. Бүкіл сериал 2006 жылдың басында "төмендетілген" (slimmer) қаптамада қайта шығарылды. Алғашқы бес жұқа корпус нұсқасында бастапқы кеңейтілген нұсқаларда болған кейбір бонус материалдар болған жоқ. Дегенмен, алтыншы, жетінші, сегізінші және тоғызыншы маусымдардың барлығы түпнұсқа нұсқаларындағы бонус материалдарды қамтыды. Эпизодтық DVD дискілері 2-ші аймақта "Deadalive", "Existence", "Nothing Important Happened Today", "Providence" және "The Truth" сияқты эпизодтармен шығарылды. Басқа да эпизодтар DVD және VHS форматында жарық көрді. 2005 жылы The X Files сериалының негізгі сюжеттік желісін қамтитын төрт DVD жинағы шығарылды. Төрт том: 1-ші том – "Алып қашу" (Abduction), 2-ші том – "Қара май" (Black Oil), 3-ші том – "Жаулап алу" (Colonization) және 4-ші том – "Супер әскерлер" (Super Soldiers). 2007 жылы тоғыз маусымды және алғашқы фильмін қамтитын жинақ шығарылды, онда бастапқы шығарылымдардың барлық қосымша материалдары бар. Сондай-ақ, жинаққа жаңа бонус материалдары мен түрлі коллекциялық заттар кірді, олардың ішінде алғашқы фильмнің плакаты, комикс, коллекциялық карточкалар жинағы және барлық тоғыз маусым мен алғашқы фильмдегі барлық 202 эпизодқа шолу кірді. 2007 жылы шыққан жинаққа 2008 жылы жарық көрген екінші фильм кірмеді. The X Files маусымдарының Blu-ray форматында жоғары сапада қалпына келтіріліп шығарылатыны туралы әңгімелер 2013 жылдың соңында пайда болды. Неміс телеарнасы ProSieben Maxx 2014 жылдың 20 қаңтарында бірінші маусымның эпизодтарын кең экранды және жоғары сапада көрсетуді бастады. 2015 жылдың 23 сәуірінде Netflix The X Files сериалын жоғары сапада көрсетуді бастады, бұл сериалдың Солтүстік Америкада жоғары сапалы форматта алғаш рет қолжетімді болуы болды. 2015 жылдың қазан айында сериалдың толық нұсқасы Blu-ray форматында қайта шығарылатыны расталды, ал толық жинақ 2015 жылдың 8 желтоқсанында жарық көрді. Жинақ атау тізбегі үшін дұрыс емес шрифттерді қолданғаны үшін сынға ұшырады, сондай-ақ 8-ші маусымда түс балансының бұзылуы байқалды, бұл көптеген эпизодтарда суреттің қараңғырақ болуына әкелді ("қара құлату" деп аталатын мәселе). Бұл мәселелерге байланысты Fox түзетілген дисктерді ұсынды және түс балансы дұрыс жазылған жаңа жинақтарды шығарды.

Жалғыздықтағы қарушылар

The Lone Gunmen – Картер жасаған және Fox телеарнасында көрсетілген американдық ғылыми-фантастикалық телесериал. Ол "The X Files" сериалының одан да әзілге толы нұсқасы ретінде жасалған. Сериалда осы атпен танымал "Жалғыз қарулылар" ойнады және алғаш рет 2001 жылдың наурыз айында "The X Files" сериалының бір айлық үзілісі кезінде эфирге шықты. Алғашқы эпизодты 13,23 миллион көрермен тамашалағанмен, рейтингісі тұрақты түрде төмендеді. Бағдарлама он үш эпизодтан кейін жабылды. Соңғы эпизод 2001 жылдың маусымында көрсетілді және сериалдың DVD-қосымшасында шыққан "Jump the Shark" атты "The X Files" сериалының тоғызыншы маусымындағы эпизодта жартылай шешілген аяқталмаған сюжетпен аяқталды.

Комикстер

X-Files сериалы Topps Comics компаниясы шығарған комикс сериясына айналдырылды. Алғашқы комикс кітаптарын тек Стефан Петруха жазды. Петруханың айтуынша, үш түрлі оқиға болды: "кейіпкерлерге қатысты, құпия жоспарларға қатысты және аптаның монстры сияқты оқиғалар". Topps 1995-1998 жылдар аралығында "X-Files" комиксінің 41 тұрақты санын шығарды. 2010 жылы WildStorm баспасында "30 Түн" / "X-Files" графикалық романы жарық көрді. Онда Малдер мен Скалли Аляскаға барады, олар вампирлермен байланысты болуы мүмкін бірнеше кісі өлтіруді тергеп шығады. 2013 жылы "X-Files" комикс түріне "10-маусым" арқылы қайта оралатындығы туралы хабарланды, қазір IDW баспасы шығаруда. "X-Files: Мен сенгім келеді" оқиғасынан кейін Малдер мен Скаллиді жалғастыратын сериал 2013 жылдың маусым айында жарық көрді. Джо Харрис серияның сценарийін жазды, ал Майкл Уолш пен Джорди Беллаир суреттерін жасады. Кейіннен Картердің өзі сериалдың атқарушы продюсері болатыны және "жаңа оқиғаларды қалыптасқан және жалғасып жатқан канонмен сәйкес етуі үшін сценарийлер мен жоспарлар бойынша шығармашылық командаға кеңес беретіні" туралы хабарланды. "X-Files 10-маусымы" 2015 жылдың 1 шілдесінде 25 санынан кейін аяқталды. 2015 жылдың тамызында IDW баспасы да шығарған "X-Files 11-маусым" комикс кітабы жарық көрді. Сегіз саны бар сериал телешоудың жалғасы болды. Крис Картер комикс сериясының атқарушы продюсері болды, ал сандарды Джо Харрис жазды, ал Мэтью Доу Смит пен Джорди Беллаир суреттеді.

Потенциалдық тізбектер

2020 жылдың тамызында Fox компаниясы «The X Files: Albuquerque» жұмыс атауымен анимациялық комедиялық қайта түсірілім сериалы әзірленуде екенін хабарлады. 2023 жылдың наурыз айында сериал жобасынан бас тартылғаны расталды. Сол жылдың наурыз айында сериал авторы Крис Картердің мәлімдемесіне сәйкес, Райан Куглер сериалдың жаңа қайта түсірілімін жасап жатқаны белгілі болды. 2024 жылдың ақпан айында Картер оның өндірісіне қатыспайтынын растады.