Кіріспе
«X Files» телесериалының көркем кейіпкері, доктор Дана Кэтрин Скалли, - «Ғылыми фантастикадағы» Fox телесериалының табиғаттан тыс құбылыстарды зерттейтін «X Files» сериалындағы екі басты кейіпкердің бірі, оны Гиллиан Андерсон сомдайды. Скалли – Федералдық тергеу бюросының (ФБР) арнайы агенті және медицина ғылымдарының докторы (MD). Ол 1-7 маусымдарда және 10-11 маусымдарда арнайы агент Фокс Малдермен, ал 8-9 маусымдарда Джон Доггетпен бірге жұмыс істейді. Телесериалда олар Вашингтондағы ФБР штаб-пәтеріндегі тар жер төле кеңсесінен «X файлдар» деп аталатын шешілмеген істерді тергеу үшін жұмыс істейді. 2002 жылы Скалли мемлекеттік қызметтен кетіп, 2008 жылы жеке католик ауруханасы – «Our Lady of Sorrows» клиникасында хирург болып жұмыс істей бастады, ол ФБР-ге қайта оралуға дейін жеті жыл бойы жұмыс істеді. Малдердің «сенуші» кейіпкеріне қарасыңдар, Скалли алғашқы жеті маусымда күмәнданушы болып қалады, өзінің сенімін ғылым дәлелдей алатын нәрселерге негіздеуді жөн көреді. Кейіннен ол жетінші маусымның соңында Малдердің ұрлануынан кейін «сенушіге» айналады. Скалли «X Files» сериалының бес эпизодынан басқа барлық эпизодтарында түскен, сондай-ақ 1998 жылы шыққан 20th Century Fox фильмдерінде – «X Files» және 10 жылдан кейін шыққан «X Files: I Want to Believe» фильмдерінде ойнады. Ол түспеген эпизодтар: «3», «Zero Sum», «Unusual Suspects», «Travelers» және «The Gift» (архивтік кадрларды есептемегенде). 11-ші маусым Андерсонның осы кейіпкерді сомдаған соңғы реті болды.
Dr. Dana Katherine Scully, MD, is a fictional character and one of the two protagonists in the Fox science fiction, supernatural television series The X Files, played by Gillian Anderson. Scully is a Federal Bureau of Investigation (FBI) Special Agent and a medical doctor (MD), partnered with fellow Special Agent Fox Mulder for seasons one to seven and seasons 10 and 11, and with John Doggett in the eighth and ninth seasons. In the television series, they work out of a cramped basement office at FBI headquarters in Washington, DC to investigate unsolved cases labeled "X Files." In 2002, Scully left government employment, and in 2008, she began working as a surgeon in Our Lady of Sorrows, a private Catholic hospital – where she stayed for seven years, until rejoining the FBI. In contrast to Mulder's credulous "believer" character, Scully is the skeptic for the first seven seasons, choosing to base her beliefs on what science can prove. She later on becomes a "believer" after Mulder's abduction at the end of season seven. Scully has appeared in all but five episodes of The X Files, and in the 20th Century Fox films The X Files, released in 1998, and The X Files: I Want to Believe, released 10 years later. The episodes in which she does not appear are "3," "Zero Sum," "Unusual Suspects," "Travelers" and "The Gift" (excluding archive footage). The 11th season marked Anderson's final time portraying the character.
Өмірбаян
Д-р Дана Кэтрин Скалли 1964 жылғы 23 ақпанда Мэриленд штатының Аннаполис қаласында Уильям (Дон С. Дэвис) мен Маргарет Скаллидің (Шейла Ларкен) отбасында, тығыз байланысты католик дініндегі, ирланд тегінен таралған отбасында дүниеге келді. Оның үлкен ағасы Билл-младший, үлкен әпкесі Мелисса және кіші інісі Чарльз бар, ол шоуда тек естелік сахналарда ғана көрінеді. IDW Publishing баспасынан шыққан 2016 жылғы комикс сериясының "Исмаил" атты екі бөлімінде Скаллидің Там Мин Нгуен есімді әкесінен туған ағасы бар екені белгілі болды. Дана Скалли Мэриленд штатының Аннаполис қаласында және кейін Калифорния штатының Сан-Диего қаласында өсті. Бала кезінде Скаллидің сүйікті кітабы "Моби Дик" болды, ол кітаптан әкесіне "Ахаб" деп лақап берді, ал ол оны "Старбэк" деп атады. Осы себепті ол өзінің итіне Квикег деп ат қойды. Скалли Мэриленд университетінде оқыды және 1986 жылы физика ғылымдарының бакалавры дәрежесін алды. Оның бакалавриат диссертациясы "Эйнштейннің егіздер парадоксы: жаңа түсіндіру" деп аталды. Стэнфорд университетінің медициналық факультетін бітіргеннен кейін ФБР оны жұмысқа шақырды; ол агенттіктің жұмысқа қабылдану ұсынысын қабылдады, өйткені өзін сол жерде ерекшелей алатынына сенді. Бюрода екі жыл қызмет еткеннен кейін бөлім бастығы Скотт Блевинс оны агент Фокс Малдермен жұмыс істеуге тағайындады.
Сюжеттік желілер
Малдермен серіктес болғаннан кейін, Скалли медициналық біліктілігін сот-медициналық патологоанатом ретінде жұмыс істеу арқылы сақтап, X-файлдар істері бойынша құрбандардың мәйіттерін қарауға жиі қатысты немесе консультация берді. Екінші маусымда Скаллиді бұрынғы ФБР агенті, психикалық аурумен ауырған Дуэйн Барри ұрлап кетті, кейін оны шетелдік заговоршылармен байланысы бар әскери құпия операциясынан құтқарып алды, бірақ одан кейін қайта тапсырды. Ол аурудың соңғы сатысына жеткеннен кейін ауруханаға жатты. Малдер Қорғаныс министрлігіне басып кіріп, оның мойнына тағы бір чип орнатқаннан кейін ол құтқарылды. Сол кезде Скалли да тәжірибелік ем алуда болып, дініне қайта оралып, сенімі жандана бастады. Бесінші маусымда Скаллидің бала көтере алмайтыны анықталды. Бесінші маусымның "Эмили" эпизодында Скалли өзінің екінші маусымда ұрланған кезде білмей қыз бала туғанын біледі. Оның қызы Эмилиді басқа отбасы асырап алды. Эмили көп ұзамай қайтыс болды, ал оның мәйіті жоғалып кеткендіктен одан әрі тергеу жүргізу мүмкін болмады. Жетінші маусымның "Реквием" финалында Скалли күтпеген жерден жүкті болды. Бала, өзінің және Малдердің әкесінің құрметіне Уильям деп аталды, сегізінші маусымның соңында дүниеге келді. Шоуда бастапқыда Скаллидің жүктілігінің себебі ашылмады, бірақ кейінгі эпизодтар мен фильмдерде Малдер мен Скалли Уильямды "біздің ұлымыз" деп атады; олар экстракорпоралды ұрықтандыру арқылы бала табуға тырысқан, бірақ сәтті болмады. Осы уақытта Малдерді ФБР-ден директордың орынбасары Элвин Керш жұмыстан шығарды, ал Скалли Квантикода сот-медицина ғылымын оқыту үшін кетті. Скалли Уильямды тоғызыншы маусымның соңында асырап беруге мәжбүр болды, өйткені ол оған қажетті қауіпсіздікті қамтамасыз ете алмайтынын сезінді. Уильям шетелдік заговоршылар үшін маңызды "ғажайып бала" болды. Ол телекинез сияқты ерекше қабілеттерді көрсетті. "X-файлдар: Мен сенгім келеді" фильмінде ол Вирджиниядағы жеке католик ауруханасы - Our Lady of Sorrows-те дәрігер болып жұмыс істейді. Фильмнің басында Скаллиға ФБР хабарласып, жоғалған ФБР агентінің ісін тергеуге көмектесу үшін Фокс Малдерді іздеуді сұрайды. Оның көмегіне жауап ретінде оған қарсы айыптар алынып тасталады. Мөлдерден айырмашылығы, Скаллиді ФБР қашқын деп санамады. Алайда ол американдық үкіметтен қашып жүрген алты жыл бойы Малдермен романтикалық қарым-қатынасын жалғастырды. Фильмде олар оңаша үйде бірге тұрғаны көрсетіледі. 10-шы маусымның "Менің күресім" (2016) эпизодында Скалли әлі де Our Lady of Sorrows ауруханасында дәрігер болып жұмыс істейді, қазір ауыр туа біткен кемшіліктері бар балаларға операция жасап жатыр. Оның денесінде шетелдік ДНК бар екені, ол өзіне жасаған тестіде расталады. ФБР Х-файлдарды 14 жыл жабық тұрғаннан кейін қайта ашқаннан кейін ол бюроға қайта оралады. "Мулдер мен Скалли жабайы жындымен кездеседі" эпизодында Скалли "Титон" эпизодында алған өлімсіздігінің арқасында қауіпті жағдайларға көбінесе жалғыз кіретінін әзілдеп айтады. "Мулдер мен Скалли жабайы аңмен танысады" эпизодының соңында Скалли жануарларды бақылау орталығынан Даггу деген итті ұрлап алады, ол Моби Дик романының тағы бір кейіпкерінің атымен аталады. "Үйге қайта оралу" эпизодында Дананың анасы Маргарет Скалли жүрек талмасынан қайтыс болады. Шоудың 10-шы маусымның финалында "Менің күресім II" Скалли адамзатты құтқару үшін уақытпен жарысып, өзінің шетелдік ДНК-сынан вакцина жасайды.
Қасиеттері
Сериал бойында Скаллидің католик діні оның паранормальдық құбылыстарға деген қатаң күмәніне қарамастан, маңызды тірегі болды. Ол ғылым мен медицинадағы мансабының арқасында католик дінінен алыстады, бірақ діни сенімдерінде белгілі бір деңгейде сақтап қалды. Скалли көбінесе алтын крест әшекейін тағады. Скалли алқаны қалай алғаны туралы екі әңгіме бар. Екінші маусымда Скаллиді ұрлағаннан кейін, Скаллидің анасы Фокс Малдерге, ол Скаллиге 15 жасқа толған күні сыйлық ретінде алқа бергенін айтты. Дюан Барри оны ұрлағанда, ол өзін шетелдіктер ұрлап кеткенін мәлімдеген, ол ұрлаудан кейін алқаны қайтарып берді. Пфастер бес жылдан кейін түрмеден қашып, оны қайтадан үйінде өлтіруге тырысқаннан кейін психологиялық қайта құрбандықтау жалғасты, бірақ ол оны өлтіргеннен кейін ғана аяқталды. Ол Пфастерді өлтіруге не итермелегенін ойлап, оны өлтіруге Құдай мәжбүрлеген бе, әлде "басқа нәрсе" ме деп күмәнданды. Қатерлі ісіктен айыққаннан кейін Скалли қайтадан шіркеуге баруды бастады. Әке МакКьюдің өтініші бойынша Скалли екі қолын созып, көздері күйген күйде тізе бүгіп жатқан параличпен ауыратын қыздың ісіне араласты. Скалли қыздың төрт туысқан екенін және тағы екеуі өлтірілгенін білгеннен кейін, әке МакКью оған серафимдер мен нефилимдер туралы айтты, Скалли бұл оқиғаны қыздардың деформациясы мен өліміне қатысты мүмкін түсіндірме деп қабылдады. Скалли Эмилидің көріністерін көруін жалғастырды, ал соңғы қыз қайтыс болғанда, ол қызды Құдайға қайтарып беріп отырғанына сенді. Вашингтонға оралғаннан кейін, ол Емилидің өлімі үшін кешірім сұрап, жан тыныштығын табу үшін дінге мойынсұнуға барды. Діни мойынсұнуда ол қызды жібергеніне өкінді. Бұл Скаллидің дініне күмәнданып жүргенін көрсетеді. Алтыншы маусымның "Милагро" эпизодында агент Скаллидің осалдығы ашық көрінеді. Бұл эпизодта кісі өлтіруші құрбанның жүрегін алып тастайды. Жазушы Филип Паджет Скаллиге ерекше қызығушылық танытып, оның сұлулығы мен мінез-құлқына ғашы болады. Ол шіркеуге барып, суретті қараса, жазушы сол жерде болып, оған Исаның қасиетті жүрегі туралы айтады. Әңгіме барысында ол әйелдің шіркеуге өнерді ұнататындықтан келетінін, бірақ оны құдайға табыну орны ретінде емес екенін айтады. Скалли бұған қарсылық білдірмейді, кейін агент Малдерге жазушы өзінің өмір тарихын айтқанын айтады. Мұның бәрі Скаллинің құлшынып дінге сенуші католик емес екенін көрсетеді, бірақ ол "Аян" эпизодындағы ерекше жағдайды және төртінші маусымда өмірге қауіп төндіретін қатерлі ісіктен айыққаннан кейін, жас кезінде берілген католик дініне қайта оралуға тырысты.
Қарым-қатынастар
Медициналық мектепте оқып жүрген кезінде Скэлли өзінің үйленген оқытушысы, доктор Дэниел Уотерстонмен қарым-қатынас жасады, ол "No1 сенім" мақаласында айтылған "колледж жігіті" болуы мүмкін. Шоуда қарым-қатынас жыныстық қатынасқа айналды ма, жоқ па, бұл ешқашан көрсетілмейді. Андерсонның эпизодтың аудио-комментаріне сәйкес, Скалли үйленген Уотерстонмен қарым-қатынас жасауға жақын болды, бірақ ол оның некесін бұзуға мүмкіндік берместен бұрын кетті. Уотерстонмен қарым-қатынасы оның ФБР-ге бару туралы шешімінен кейін аяқталды. ФБР Академиясына Квантикоға түскеннен кейін, Скалли өзінің Академиялық нұсқаушысы Джек Уиллиспен бір жылдық қарым-қатынас бастады, ол онымен туған күнін бөлісті. Алтыншы маусымның соңында Малдер мен Скалли бейсбол ойнау, ФБР қаражатын кино премьерасы кезінде "түнімен" пайдалану және Малдердің пәтерінде фильм көру сияқты бірге көңіл көтеруді көбейтіп жаттықты. "Барлық нәрселер" деген жетінші маусымдағы эпизодта Скалли Малдердің ванна бөлмесінде киініп жатқанын, ал Малдер, әрине, жатын бөлмеде жалаңаш ұйықтап жатқанын көрсетеді. Бұл адам Скаллидің ақыр соңында Малдермен жыныстық қатынас бастағанын айтты, өйткені ол Малдерді "оның төсегіне" шақырғанда қатты таңғалды. Сериалдың финалының соңғы сахнасында Малдер мен Скалли бір-бірін төсекте ұстап, махаббатпен бірге белгісіз болашаққа бетпе-бет келеді. "X-файлдар: Мен сенгім келеді" фильмінде оқиға 6 жылдан кейін өтеді, Малдер мен Скалли әлі де қарым-қатынаста. Скэлли Малдердің белгісіз нәрселерді іздеуінің олардың қарым-қатынасына әсер ететініне алаңдаушылық білдірді және егер ол "қараңғылықтан құтыла алмаса", олар бірге бола алмайды. Алайда фильм жұптың құмарлықпен өбісуімен аяқталады, ал кредиттердің көпшілігінен кейінгі "құпия аяқта" Малдермен бірге суға жүзуге арналған шағын қайықта бақытты күлімдеген Скалли көрінеді. Джон Доггет те Вин Скаллидің ұзақ уақыт бойы хабар тарату серіктесі Джерри Доггеттің есімімен аталған. Скэлли кейіпкері Джоди Фостердің "Қойлардың үндемеуі" фильміндегі Кларис Старлингтің рөлін ойнауына да сүйенді. Скэллидің роліне Кастинг Картер мен Fox желісі арасында қақтығысқа әкелді. Картер 24 жасар Джиллиан Андерсонды таңдады, ол Картердің ойынша, рөлге өте жақсы. Алайда, Fox басшылары рөл үшін көбірек ғажайып "бомба" қалаған (Андерсон 2008 жылғы сұхбатында Памела Андерсон желідегі алғашқы таңдау болды деп мәлімдеді), бұл сериалға романтикалық элемент кіргізеді деп үміттенді. Бұл Картерді Малдер мен Скаллидің рөлдері романтикаға араласпауын қаламайтынын батыл айтты. Картер Скалли қалыптасқан стереотиптерге қарсы ойнауға күмәнданатынын шешті; әдетте теледидарда бұл сапа еркекке тиесілі болды. Скэлли сериалдың 11 маусымның барлық эпизодтарында "3,", "Zero Sum", "Unusual Suspects" және "Travelers" сериалдарын қоспағанда, пайда болады. Ол Х-файлдардан тыс көптеген жағдайларда пайда болды, ең танымал - Миллениум (осылай-ақ Крис Картер жасаған) эпизоды "Жүктеме", онда басты кейіпкер Фрэнк Блэк Вирджиния штатының Квантико қаласындағы ФБР академиясына барады, ал Малдер мен Скалли қысқаша баспалдақтан төмен түсіп барады. Шын мәнінде, олар Духовный мен Андерсонның алмастырушылары. Андерсонның дауыс беруімен таныстырылған Скаллидің анимациялық нұсқасы Симпсондардың сегізінші маусымында "Спрингфилд файлдары" эпизодында, сондай-ақ Канаданың Eek! "Кешек" "Ек Space 9" сериясында. Анимациялық телесериалдар ReBoot "Біреуге сенбе" эпизодында факс модем және Data Nully кейіпкерлері, Малдер мен Скаллидің айқын пародиялары болды. Андерсон эпизод үшін өз дауысын ұсынды, бірақ оның серіктесі Духовни бас тартты.
Қабылдау
Әйелдер маған келіп, өздерінің және қыздарының өміріне оң әсер ететінімді айтқанда, қатты қуанамын. Бұл – керемет сезім. Джиллиан Андерсон Дана Скаллиге жанкүйерлердің реакциясы туралы айтады. Андерсон «Х-файлдар» сериалының он маусымында Арнайы агент Скэлли рөлін сомдағаны үшін көптеген марапаттар алды, соның ішінде 1997 жылы драмалық сериалдағы үздік басты әйел рөлі үшін «Эмми» сыйлығы, 1997 жылы теледрамалық сериалдағы үздік әйел рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығы, 1996 және 1997 жылдары драмалық сериалдағы әйел актердің үздік рөлі үшін екі «SAG» сыйлығы және 1997 жылы теледидардағы үздік әйел рөлі үшін «Сатурн» сыйлығы. Барлығында Андерсон рөлі үшін төрт «Эмми» номинациясы, төрт «Алтын глобус» номинациясы, тоғыз «SAG» номинациясы және сегіз «Сатурн» номинациясын алды. Radio Times Лора Пледжер оны күшті теле әйел деп атады, оны бірінші орынға қойды. Salon.com-ның Ребекка Трейстер Скаллидің Мөлдерге қарағанда жақсы кейіпкерлік арқасы бар екенін айтты. Ол былай деп жазды: «Оның кейіпкерін сату осы қиын болғандықтан, оның табиғаттан тыс құбылыстармен кездесуі одан да күшті болды. Мөлдердің сенуге құштарлығы соншалықты кең, оның сенімі соншалықты икемді болды, ол ешқашан одан айырылмауы мүмкін. Бірақ Скаллидің сенімділігі берік, тұрақты, қатал еді; ол ешқашан көрмейтін нәрсені көрген сайын, оның жарылып, ұшқындар шашырағанын көрдік. Ол өзін-өзі сұрақтап, өсуге және өзгеруге мәжбүр болды». Ол оны серігіне қарағанда «ақылға қонымды, төзімді және жетілген» екені үшін және олардың ересек қарым-қатынасы үшін мақтады. Скалли кейіпкері өзінің интеллектуалдығы мен төзімділігінің арқасында ғылыми фантастиканың ірі кейіпкеріне айналды, ол маңызды әйел ғылыми фантастика кейіпкерлерінің тізімдерінде жиі кездеседі, мысалы, Total Sci-Fi Online тізіміндегі Sci-Fi-ды шайқалтқан 25 әйелдің тізімінде төртінші орынды иеленді. TV Squad оны теледидардағы он үшінші ең керемет әйел деп атады, ал сайт оны ең есте қаларлық әйел ғылыми фантастика телекейіпкерлерінің қатарына қосты. Ол көбінесе секси телекейіпкерлердің тізіміне енгізіліп, күмәнді секс-символ ретінде танылады. Ол AfterEllen.com сайтының ең танымал 50 әйел телекейіпкерінің тізіміне енді. Мулдер/Скэлли жұбы Sleuth Channel-дің Американың ең үздік детективтері сауалнамасында 15-ші орын алды. Vulture-дан Анжелика Джейд Бастиен Скалли кейіпкерінің танымал мәдениеттегі маңыздылығын атап өтіп, оның шабыттандырған немесе әсер еткен күшті әйел кейіпкерлерін тізімге қосты, соның ішінде: «Сүйектердегі» Темперанс «Бонз» Бреннан, «Агент Картердегі» Пегги Картер, «Вероника Марстағы» Вероника Марс, «iZombie-дегі» Оливия Мур, «Риццоли және Айлстегі» доктор Маура Айлс, «Заң мен тәртіп: Ықпал» сериалындағы Оливия Бенсон, «Элементаридегі» Джоан Уотсон, «Alias-тағы» Сидни Бристоу, «Sleepy Hollow-тағы» Эбби Миллс, «Firefly-дағы» Зоэ Уошберн, Стелла Гибсон (Андерсон сомдаған тағы бір кейіпкер) «The Fall» және «Fringe-дегі» Оливия Данхэм. Джейд Бастиен былай деп жазды: «Скалли әсерімен өмір сүрген кейіпкерлердің бәрі оған сай келе ме? Әрине, жоқ. Джиллиан Андерсонның өнер көрсетуі және Дэвид Дучоньимен арасындағы химиясы қайталанатын нәрсе емес. Бірақ бұл кейіпкерлер Скалли «Х-файлдар» сериалының жүрегі ғана емес, сонымен қатар танымал мәдениетке ең үлкен әсер еткен кейіпкер екенін дәлелдейді». Indiewire-дың Лиз Шэннон Миллер Скаллиді «Х-файлдар» сериалының ең маңызды кейіпкері деп атады: «Скаллидің мұрасы көптеген жағынан маңызды, ол бізге Джиллиан Андерсонның актерлік талантын сыйлаудан бастап, жас әйелдердің бүкіл буынына STEM саласында мансап құруға шабыттандырды. Ақылды, адал, кемшіліктері бар және батыл Скалли шоудың жүрегі болды және тіпті ең қиын жылдары да құтқаратын нәрсе болды. Крис Картердің өзі айтқандай: «Бұл Скаллидің шоуы»».
"Скалли эффектісі"
Кейбіреулер бұл кейіпкердің "Скалли эффектісі" деп аталатын құбылысты бастағанын айтады, себебі кейіпкердің дәрігер және ФБР арнайы агенті рөлі көптеген жас әйелдерді ғылым, медицина, инженерия және құқық қорғау салаларында мансап қууға шабысдандырды, нәтижесінде осы салалардағы әйелдердің саны көрінетіндей артты. 2013 жылғы Сан-Диегодағы Comic Con International-да Андерсон бұл "Скалли эффектісі" туралы көптен бері білетінін мәлімдеп, былай деді: "Бізге үнемі көптеген хаттар келіп тұратын, және медицина, ғылым, ФБР немесе басқа да салаларға барып жатқан қыздар маған жиі айтатын, олар Скэлли кейіпкерінің арқасында осы мамандықтарды таңдағанын. Мен оларға: "Керемет!" - дедім." Биология профессоры және сериалдың ғылыми кеңесшісі Энн Саймон еске алады: "Сол кезде Intro Bio сабағындағы студенттердің қаншасы The X Files-тегі Скэлли кейіпкерінің ықпалымен ғылымға бағытталғанын сұрадым, ал бөлмедегі студенттердің жартысы қолдарымен жауап берді. Бұл өте маңызды! Шоу шынымен әсер еткенін көрсетеді." "Скалли эффектісі" әлі де ғылыми зерттеулердің нысаны болып табылады.