Кіріспе

Жоғары Альп аймағын зерттеу және картаға түсіру Альп тауларының жоғары бөлігі ұзақ уақыт бойы көршілес аңғарлардағы тұрғындардың ғана назарында болды, тіпті альпілік саяхатшылар (альпінистерден ерекшеленеді) осы аңғарларға келе бастаған кезде де. 1600 жылға дейін шамамен 20 мұздық өткел анық белгілі болған, 1700 жылға дейін тағы 25, ал 1800 жылға дейін тағы 20 мұздық өткелдер белгілі болды. Аоста герцогтігінің шенеунігі П.А. Арнодтың 1689 жылы Col du Ceant-ті "қайта ашу" талпынысы жергілікті емес адам жасаған болып есептелсе де, тарихи жазбаларда 18-ші ғасырдың соңғы тоқсанына дейін басқа мұндай әрекеттер көрсетілмеген. Биік шыңдармен де жағдай осылай болды, бірақ екі ең алғашқы тіркелген шағылысу жергілікті емес адамдарға байланысты: 1358 жылы Рокциамелонға серт орындау үшін, ал 1492 жылы Монт-Айгильге Франция королі VIII Карлдың бұйрығымен, оның қол жетпестігі туралы үлкен даңқты жою мақсатымен. 1555 жылы Конрад Геснер Пилатустың өзіне емес, тек Гнепфштайннің шөбі бар төбесіне, жеті шыңның ең төменгі және батыс бөлігіне көтерілді.

XIX ғасырдың басында

Мұз бен қар аймақтарын жүйелі түрде зерттеген алғашқы адамдар Гораций Бенедикт де Соссюр (1740–1799) – Пенин Альпына қатысты, ал Дисентистің бенедиктиндік монахы Плацид а Спеша (1752–1833) – Рейн өзенінің бастауларындағы аңғарларда болды. 19 ғасырдың басында Арау қаласынан шыққан Мейер отбасы жеке өзі Юнгфрау (1811) шыңына көтерілді, ал Финстераархорнға (1812) – өкілдері арқылы, сонымен қатар бірнеше мұздық өткелдерін ашты. Олардың күші Берн Оберлендімен ғана шектелді. Олардың пионерлік жұмысын сол ауданда және басқа да аймақтарда швейцариялықтардың көптеген өкілдері жалғастырды, олардың ішінде Берннің Готтлиб Самуэль Студері (1804–1890) және Нойшательдің Эдуард Дезор (1811–1882) ерекше көзге түсті. Альптағы алғашқы белгілі ағылшын альпинисі – полковник Марк Бофой (1764–1827) болды, ол 1787 жылы Монбланға (төртінші рет) көтерілді. Бұл тауға оның отандастары ұзақ уақыт бойы толығымен өзінің күштерін жұмсады, алайда Дж. Д. Форбс (1809–1868), А. Т. Малкин (1803–1888), Джон Болл (1818–1889) және сэр Альфред Уиллс (1828–1912) сияқты ерекше жағдайлар да болды. Шығыс Альптағы жүйелі зерттеулер 1800 жылы Гурк архиепискобы Франц Ксавер Салм Райферсхайд бастамасымен Гросглокнерге алғашқы көтерілумен басталды. Монте-Роза маңында Винсент отбасы, Йозеф Цумштейн (1783–1861) және Джованни Гнифетти (1801–1867) 1778 мен 1842 жылдар аралығындағы жарты ғасыр ішінде үлкен жұмыс жасады, ал Шығыс Альпта Архиегер Иоанн (1782–1850), Зальцбург архиепискобы, Принц Ф. Дж. К. фон Шварценберг (1809–1885), Валентин Станиг (1774–1847), Адольф Шаубах (1800–1850), ең бастысы, П. Й. Турвизер (1789–1865) 19 ғасырдың бірінші жартысында пионерлер ретінде еске алуға лайық.

XIX ғасырдың аяғы

XIX ғасырдың 50-жылдарының басында альпинизмге деген қызығушылық күрт өсті, себебі оған түрлі альпинисттік клубтардың құрылуы үлкен серпін берді. Әрбір клуб өз елінде тұратын альпинистерді біріктірді. Алғашқысы – Англия Альпий клубы (1857-1858 жылдардың қысында құрылған), одан кейін 1862 жылы Австрия Альпий клубы (1873 жылы 1869 жылы құрылған Германия Альпий клубымен бірігіп, Германия мен Австрия Альпий клубы болып қайта құрылды), 1863 жылы Италия және Швейцария Альпий клубы, ал 1874 жылы Франция Альпий клубы құрылды. Бұдан басқа, жергілікті сипаттағы көптеген шағын қоғамдар да болды. Осы клубтар мен қоғамдардың мүшелері Жоғарғы Альп тауларын жан-жақты зерттеді, сондай-ақ клуб үйлерін салу, нұсқаушыларды ұйымдастыру және оқыту сияқты көптеген жұмыстар атқарды. Бұл клубтар шығарған мерзімді басылымдарда жарияланған толық ақпараттан кейінгі келушілердің пайдасына аспан жолды тегістеу үшін жасалды.

Негізгі шыңдарға алғашқы көтерілу

Келесі екі тізім үлкен шыңдарға алғашқы қарқынмен шығудың күндерін көрсетеді. 1358 және 1402 жылдары (жоғарыда көрсетілгендей) шығылған екі таудан басқа.