Кіріспе

Швейцариялық альпинист Раймонд Ламберт (18 қазан 1914 – 24 ақпан 1997) – швейцариялық таушы, ол 1952 жылғы мамыр айында швейцариялық экспедицияның құрамында шерпа Тензинг Норгаймен бірге Эверест тауының 8611 метр биіктігіне (шаңырақтан 237 метрдей ғана қашықтықта) жеткен. Ол кезде бұл таушының жеткен ең жоғары нүктесі болатын. 1952 жылдың күзінде тағы бір швейцариялық экспедиция ұйымдастырылды, бірақ Ламберт және Тензингті қоса алған топ сәл төменгі биіктікте кері қайтуға мәжбүр болды. Келесі жылы Тензинг Эдмунд Хилларимен бірге 1953 жылғы 29 мамырда таудың шаңырағына шықты.

Алғашқы альпинизм

Ол Женевада Раймонд Жюль Эжен Ламберт ретінде дүниеге келді және өмір бойы сонда тұрып өтті. Ламберт Женеваның элиталық альпинистер тобының мүшесі болды. Осы топпен Ламберт француз, неміс және итальяндық бәсекелестеріне қарсы өнерін сынап, Монблан жотасындағы ең қиын жаңа бағыттарды бірінші болып ашты. Grandes Jorasses және Drus тауының солтүстік бетіндегі Croz Spur-ге екінші рет шағылысуы (онда оның есімі Ламберт жарығында мәңгі есте қалды) оны халықаралық альпинизмнің алдың қатарына шығарды; алайда, 1938 жылы Ламбертке нағыз аңыз атын берген бір бағыт болды: Aiguilles Diables-тің қысқы бағыты. Ақпан айындағы қатты дауылда альпинистер тобы Монблан дю Такул тауының шаңырағында қалып қойды. Ламберт құтқару қызметін шақыра алатын жалғыз адам еді. Үш күн бойы жарықта жасырынып жүрген Ламберттің барлық саусақтары қатты мұздап қалды. Соңынан оның барлық саусақтары кесіліп тасталды.

Эверестке

Ламберттің алғашқы әрекеті туралы толығырақ ақпарат алу үшін 1952 жылғы Швейцарияның Эверест тауына жасаған экспедициясын қараңыз. Аяғы ампутацияланғаннан кейін бір жыл өткен соң Ламберт қайтадан тауға шықты. Оның альпинистік мансабы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде де жалғасты, ал 1952 жылы Эдуард Висс Дюнанның Эверестке жасаған Женева экспедициясына ол сөзсіз таңдалып алынды. Тибет шетелдіктер үшін жабылып қалған еді, бірақ Непал енді ашылған болатын. Алдыңғы жылы Эрик Шиптонның британдық-жаңазеландиялық барлау тобы Хумбу мұздығына көтеріліп, құпиялы Батыс Циркке (Cwm) жеткен болатын. Бұл Эверестке Непалдан көтерілуге болатынын дәлелдеді. Өкінішке орай, 21 жыл бойы тауға эксклюзивті кіру құқығына ие болған британдықтар үшін, Непал үкіметі 1952 жылғы рұқсатнаманы швейцариялықтарға берді. Шиптонның тәжірибесіне сүйене отырып, женевтік экспедиция Батыс Цирктің ең жоғары нүктесіне жетіп, үлкен беткейден өрлеу арқылы Оңтүстік Колус (South Col) – желмен соққан, шөл даласына ұқсас биік платоға шықты. Үш швейцариялық альпинист және шерпа Тензинг Норгей 8400 метр биіктікте шатыр тігіп, саммитқа қарай жол тартты. Екеуі кері қайтып келді, ал Тензинг пен Ламберт, олар тығыз дос болғандықтан, саммитқа шығуға тырысты. 1952 жылы жоғары биіктіктегі альпинизм әлі де бастапқы сатысында еді. Тіпті швейцариялық ұйымдастыру және технология да бұл міндетке толыққанды дайын болмады, және Тензингтен басқа шерпалардың тәжірибесі де жеткіліксіз болды. Ең жақсы жоспарларға қарамастан, Тензинг пен Ламберт енді 8400 метр биіктікте ұйықтайтын қаптары мен пеші болмай, бір түнді өткізуге мәжбүр болды. Олар шамның үстінде қарды ерітіп, ішетін судың ағынын жасады. Оттегі баллондарының жұмыс істеуі қиын болды, ал таңертең екеуі де, іс жүзінде, оттегісіз көтеріле бастады. Олар батылдықпен күресті, кейде төрт аяғымен жүріп, бұзылған оттегі баллондарының салмағымен қиналды. Соңында 8595 метрге жуық жерде, саммитқа шамамен 250 метр жетпей тоқтады. Егер Джордж Мэллори мен Эндрю Ирвин 1924 жылы одан да жоғары көтерілмеген болса, бұл адамның жеткен ең жоғары биік болды. Ламберттің талмайтын жігері сол күзде, көктемгі экспедициядан жалғыз өзі, Эверестке екінші швейцариялық экспедицияға оралғанда тағы да расталды. Бұл жолы ол Тензингпен бірге қараша айындағы реактивтік желдің күшінен Оңтүстік Колустан кері шегінді. 1953 жылға дайындалып жатқан британдық команданың үлкен қуанышына орай, швейцариялықтар жеңіліске ұшырады.

Эверестке дейін

Ламберт 1954 жылы Непалға оралды, Гауришанкарға тау шығуға тырысып, Тибет шекарасын заңсыз кесіп өтті. Гауришанкардағы әрекет сәтсіз аяқталғаннан кейін экспедиция Чо Оюға бағытталды, бірақ шамамен 23000 фут биіктіктегі жоғары желдің салдарынан кері қайтаруға мәжбүр болды. Ламберт 1955 жылы Непалға қайта оралып, Эрик Гаушат және Клод Коганмен бірге Ганеш I (7429 м) шыңына алғашқы болып көтерілді. Келесі экспедициялар оны Пәкістан мен Оңтүстік Америкаға жеткізді. Содан кейін 1959 жылы ол толыққандай жаңа мансапты бастады, ал 1963 жылы, үйленген және екі баласы бар, ол толыққандай білікті мұздық ұшқышы болды, қашық және қол жеткізу қиын мұзды аймақтарға ұшып, 1987 жылы ұшуын тоқтатқанға дейін оған зор атақ әкелді. Он жыл өткен соң, 82 жасында Ламберт Женевадағы үйінің жанында өкпе ауруының асқынуынан қайтыс болды.