Кіріспе

Винсент ван Гогтың картинасы

«Картоп жеушілер» (De Aardappeleters) – голланд суретшісі Винсент ван Гогтың 1885 жылғы сәуірде Нидерландының Нуэнен қаласында салған майлы картинасы. Ол Амстердамдағы Ван Гог мұражайында сақталады. Алғашқы майлы эскизі Оттерлодағы Кроллер-Мюллер мұражайында, ал картинаның литографиясы Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайының коллекцияларында бар. Бұл картина Ван Гогтың шедеврлерінің бірі деп есептеледі.

Құрамы

1885 жылдың наурыз айы мен сәуір айының басында Ван Гог картинаға эскиздер жасады және ағасы Теомен хат алмасты. Теоның оның қазіргі жұмысы да, Ван Гогтың Париждегі эскиздері де оны әсерге түсірмеді. Ол «Картошка жеушілер» картинасын Нюэненде, ата-анасымен бірге тұрып жұмыс істей бастады. Нюэнен – шаруалардың, жұмысшылардың және тоқымашылардың көп тұратын ауылдық қалашық болатын. Ол 13 сәуірден мамыр айының басына дейін картинаны жасады, кішкентай қылқаламмен кейбір ұсақ өзгерістер енгізгенге дейін жұмыс көбінесе аяқталған болатын. Ван Гог шаруаларды нағыз өміріндегідей бейнелегісі келді. Ол әдейі жалпақ және келбетсіз үлгілерді таңдады, олардың аяқталған жұмысында табиғи және таза болатынына сенді. Екі жылдан кейін Париждегі әпкесі Виллеминаға жазған хатында Ван Гог «Картошка жеушілер» картинасын өзінің ең сәтті туындысы деп есептеді: «Мен өзімнің жұмысым туралы ойласам, Нюэненде салған картоп жеп отырған шаруалардың картинасы – мен жасаған ең жақсы нәрсе». Дегенмен, картина аяқталғаннан кейін көп ұзамай оның досы Антон ван Раппард оны сынады. Бұл Ван Гогтың өнердегі жаңа қадамдарына деген сенімін қырқып жіберді, ол досына «Сіздің менің жұмысымды осылай айыптауға құқығыңыз жоқ» (1885 жылдың шілдесі) деп жазды, ал кейін «Мен әрқашан оны қалай істеу керектігін білу үшін әлі істей алмайтын нәрсені істеп жатырмын» (1885 жылдың тамызы) деп жазды. Винсент Ван Гог бельгиялық суретші Шарль де Груды, әсіресе оның «Тамақтан бұрын дұға» атты туындысын өте бағалаған. Де Грудың картинасы – кешкі астан бұрын дұға оқып отырған шаруа отбасының салтанатты бейнесі. Бұл картина Соңғы тоқсан туралы христиандық бейнелеулермен тығыз байланысты. Ван Гогтың «Картошка жеушілер» картинасы де Грудың осы туындысынан шабыттанды, және Ван Гогтың жұмысында да осыған ұқсас діни мағыналар бар.

Литограф

Ван Гог "Картошка жеушілер" композициясының картинасын салуға кіріспес бұрын, оның литографиясын жасады. Ол ағасына көшірмелер жіберіп, досына жазған хатында литографияны бір күн ішінде жадынан салғанын айтты. Ван Гог 1882 жылы Гаагада литографиямен алғаш рет тәжірибе жасаған. Ол кішкентай көлемдегі графикалық жұмыстарды бағалап, ағылшын гравюраларын құлшыныспен жинаса да, графикалық техникаларда салыстырмалы түрде аз жұмыс істеді. 1882 жылғы 3 желтоқсанға жуық жазған хатында ол былай деп жазады:

Ұрлық

1988 жылдың желтоқсан айында Кроллер-Мюллер мұражайынан «Картошка жеушілер» суретінің алғашқы нұсқасы, «Тігушінің ішкі көрінісі» және «Құрғатылған күнбағыстар» ұрланды. 1989 жылдың сәуірінде ұрылар 2,5 миллион доллар көлемінде сыйақы алу үшін «Тігушінің ішкі көрінісін» қайтарды. Полиция қалған екеуін 1989 жылдың 14 шілдесінде тапты; сыйақы төленбеді. 1991 жылдың 14 сәуірінде Винсент ван Гог ұлттық мұражайынан «Картошка жеушілер» суретінің соңғы нұсқасы бар, жиырма маңызды картина ұрланды. Бірақ, қашқан көліктің дөңгелегі жарылып, ұрылар суреттерді тастап қашуға мәжбүр болды. Ұрылықтан кейін 35 минут өткен соң суреттер табылды.