Кіріспе

2004 жылы Израиль қорғаныс күштерінің қолынан қаза тапқан палестиналық қыз Иман Дарвиш әл Хамс (араб. ايمان درويش الهمص ʾĪmān Darwīsh al Hamṣ; сондай-ақ Айман) (1991 – 5 қазан 2004) – 13 жасар палестиналық қыз, Израиль қорғаныс күштерінің (IDF) 2004 жылғы 5 қазанда Рафах, Газа секторындағы атысынан қаза тапты. Оны атып өлтірген IDF сарбаздарының командирі өз әріптестері мен палестиналық куәгерлер тарапынан автоматты оқтарды қолданып, оны қасақана бірнеше рет атқан деп айыпталды, бұл мәселе тергеуге алынды. Сот процесінде ол өзінің іс-әрекеттеріне өкініш білдірмеді және қыз 3 жаста болған жағдайда да дәл осылай істегенін айтты. Оның адвокаттары күдікті атып өлтіргеннен кейін "өлтіруді растау" террористік қауіптерді жою мақсатындағы стандартты израильдік әскери тәжірибе екенін мәлімдеді.

Оқиғаның жалпы сипаттамасы

Әскерлер қызға оқ ашуға себепті, бастапқыда оның бомба қойып жатқандай болғанын ойлады. Оқ тигеннен кейін, солдаттар бөлім командирі оған жақындап, олардың тоқтатуға шақыруларына қарамастан, оқ атуын тоқтатпады деді. Қыздың денесінен жарылғыш заттар немесе қару табылмады. Оның сөмкесін тексеру кезінде ішінде оқулықтар ғана бар екені анықталды.

Палестиналық куәгерлер

25 жасар Омар Әбу Халифаның айтуынша, "Израиль сарбаздары аумаққа басып кірді, қыз сөмкесін тастап қашуға тырысты. Оқтар қыздың сөмкесіне тиді, содан кейін сарбаздар қызға оқ атты". Палестиналық куәгерлердің мәліметінше, Израиль әскері жедел жәрдемге мәйітті эвакуациялауға бір сағаттан астам рұқсат бермеді. Палестиналық аурухана қызметкерлері қыздың денесінен кем дегенде он бес оқ тапты. Баланың денесін қараған дәрігер Мохаммед әл-Хамс The Guardian газетіне былай деді: "Оның денесінің әртүрлі бөліктерінде, көкірек, қол, қару, аяқтарында кем дегенде 17 оқ бар. Оқтар үлкен болған және жақыннан атылған. Ең ауыр жарақаттары басына тиген. Басына үш оқ тиген". Аудиожазбаға сәйкес, Гивати бригадасының сарбаздары құрбандықты "шамамен 10 жастағы қыз бала" деп анықтаған, оның "өлімнен қорқып қалғандай" көрінетінін айтқан. 2004 жылдың 13 қазанында CBS телеарнасы армия тергеу барысында офицерді қызметтен шеттетуге қатысты хабарлады. Армия мәлімдемесінен үзінді: "Тергеу компанияның немесе компания командирінің әрекеттерінде этикалық бұзушылықтар жоқ екенін анықтады. Тергеу нәтижесінде компания командирінің этикалық тұрғыдан лауазымынан алынуы қажет емес деген қорытындыға келді".

Екінші ішкі тексеру

2004 жылғы 18 қарашада Израиль әскері Хэмстің денесін эксгумациялауға отбасынан рұқсат сұрады. Бұрынғы сарбаздардың өздерінің командирлеріне "өлтіргенін тексеру" сияқты заңсыз әрекет жасады деген айыптаулары қайтадан күш алды. Сотқа ұсынған айыптамада алғашқы тергеуді жасыруға тырысқандығы айтылды. Сот 2005 жылғы ақпан айында бұл өтінішті қабылдамады. Офицер, қыздың денесіне жеткенде, кемінде бір шақырым қашықтықта палестиналық милитанттардан атыс естігенін және олардың атысын тоқтату үшін жерге атқандарын мәлімдеді. Лейтенант Р. "өлтіргенін тексеру" үшін қыздың денесіне жақыннан екі рет атып жібергенін мойындаса да, кейін атуды жоққа шығарды. Үкімді естіген соң капитан Р. жылап, көрермендерге бұрылып: "Мен кінәсіз екенімді айтқанмын ғой" деді. Әскери полиция басшысы, бригадир-генерал Рони Бенни, тергеу кезіндегі әскери полицияның әрекеттерін тексеру үшін тағайындаған екі резервтік офицер тергеушілердің кәсіби емес және салғырт әрекет еткенін анықтады. 2006 жылғы наурыз айында ол қорғаныс шығындары мен түрмеде өткізген уақыты үшін 82 000 жаңа Израиль шекелі (шамамен 17 000 доллар) алды. Капитан Р. сондай-ақ Илана Даян мен "Телад" компаниясына қарсы артық айыптау шарасын қолданды. Аудандық сот шағымын қабылдап, оған 300 000 шекел өтемақы төледі. Жоғарғы сот бұл шешімді ішінара жоққа шығарды, "Телад" компаниясы тек 100 000 төлеуі керек деп шешті. Сот Даянның капитан Р.-дің балаға шабуыл жасағанын білмегенін анықтады, сондықтан ол жаңалықтар баяндамасы үшін жауапты емес деп шешті.

Қосымша сот іс-әрекеттері

2010 жылы Иерусалим аудандық соты Илана Даянның 2-арнадағы "Факт" телешоуында "Капитан Р" Аль-Хамсты оның өлімін "нақтылау" үшін бірнеше рет атқан деген мәлімдемесін артық көрінетін жала жапқан деп таныды және түзету эфирге шығаруды, сондай-ақ Telad өндіріс компаниясының 300 000 шекель төлеуін қажет етті. 2012 жылы Израиль Жоғарғы Сотының шешімі Даянды кінәсіз деп таныды және өтемақыны 100 000 шекельге дейін төмендетті, өйткені мәлімдемелер "хабарланған кезде дұрыс" екені, адал ниетке, расталған фактілерге және сенімді дереккөздерге негізделгені анықталды. Сот "Капитан Р" 13 жастағы қыздың өлімін тексеруге асыққанда оның кім екенін білмегенін, ал Илана Даянның мұндай ақпараттан хабарсыз болғанын анықтады.