Кіріспе

Локомотивтердің дөңгелектерінің орналасуы

Уайт жүйесі бойынша бу локомотивтерін жіктеуде, 4-2-0 көрсеткіші екі осьте орналасқан төрт жетекші дөңгелек, бір осьте екі күш беруші дөңгелек және артқы дөңгелектердің болмауын білдіреді. Бұл типтегі локомотивтер көбінесе бастапқы конструкторының атымен аталған Джервис типі деп танылады.

Шолу

4-2-0 дөңгелек орналымының түрі 1830-шы жылдардан 1850-ші жылдарға дейін АҚШ теміржолдарында кең таралған. 1832 жылы Мохок және Гудзон теміржолы үшін салынған алғашқы 4-2-0 – «Эксперимент» локомотиві болды, кейін «Brother Jonathan» деп аталды. Оны Джон Б. Джервис жасаған жоба бойынша Вест-Пойнт құю зауыты салды. Басқа деректердің жетіспеуіне байланысты, өндірушілер қазандығы мен клапандық механизмдерін ағылшын Роберт Стивенсонның локомотивтерінің үлгісімен жасады. Америкада Стивенсон локомотивтерінің бірнеше мысалы қолданыста болғандықтан, инженерлерге бастапқы идеяларын алу үшін алыс сапарға шығудың қажеті болмады. Англияда 4-2-0 локомотиві 1840 жылдары Стивенсонның алғашқы Ұзын қазандық локомотивінің 2-2-2 дизайнынан дамытылды. Ол тұрақтылықты арттыру үшін алдыңғы жағына екі жұп дөңгелек пен олардың арасына сыртқы цилиндрлер орнатылып, өзгертілді. АҚШ-та бұл модель сол кезде кеңінен қолданылған 0-4-0 локомотивінің модификациясы болды. 0-4-0 локомотиві сол кездегі теміржолдар үшін тым қатаң болып шықты және американдық теміржолдардың тар бұрылыстарында және биіктіктің күрт өзгерулерінде жиі рельстен шығып қалатын. 4-2-0 локомотиві үшін Джервис локомотивтің түтін қорабының астына төрт дөңгелекті жетекші шасси орнатты. Ол ағылшын 4-2-0 локомотивтерінен айырмашылығы, локомотивтің негізгі рамасынан тәуелсіз айналды. Поршеньдер локомотивтің артқы жағындағы, оттықтан кейінгі бір жетекші осьті қоздырды. Бұл конструкция 0-4-0 локомотивіне қарағанда әлдеқайда тұрақты локомотив жасады, ол қисықтарға өздігінен оңай бағытталатын. Бұл модель американдық теміржолдарда өте тиімді болды, сондықтан көптеген ертедегі 0-4-0 локомотивтері 4-2-0 локомотивтеріне қайта жаңартылды. 4-2-0 локомотиві жолдан шықпай қалу қабілетімен ерекшеленді, әсіресе оттықтың артында бір жетекші осьтері бар локомотивтер, олардың басты артықшылығы – тұрақтылық. Алайда, оттықтың артында бір ғана жетекші ось болғандықтан, локомотивтің салмағы аз ғана қозғалмалы дөңгелектерге таралып, оның жабысу салмағы едәуір төмендеді. 4-2-0 локомотивтерінде жетекші ось оттықтың алдында орналасқанда, жабысу салмағы артты. Бұл жоспар локомотивтің салмағын көбірек жетекші оське жүктесе, ал жетекші шассидің салмағын азайтып, оны рельстен шығуға бейім етті.

Оңтүстік Африка

1923 жылы Оңтүстік Африка темір жолдары бензин-парафинмен жұмыс істейтін жол-темір жол тракторының прототипін сынақтан өткізді және 1924 жылы Трансвальдағы Набумспруйт пен Синглвуд арасындағы жаңа тар теміржол желісінде кем дегенде екі Даттон булы жол-темір жол тракторын пайдалануға берді. Бензин-парафин прототипі және олардан бірі 4-2-0 дөңгелек конфигурациясына ие болды. Прототип – бұл өзгертілген «Деннис» тракторы, ол алдыңғы дөңгелектері арасына қойылатын жылжымалы богимен жабдықталған, олардың жерге тиіп қалмауы үшін жеткілікті биіктікке көтерілуін қамтамасыз етеді. Богидегі шарлы тіреуіш алдыңғы осьтегі ұяға бекітілген, ал тракторды екі пандус арқылы жоғары көтеріп, богиді оңай алып тастауға немесе орнатуға болады. Сериялық модель – бұл өзгертілген «Йоркшир» булы тракторы, алдыңғы жағында алдыңғы осьтің астына богиді жылжытуға және рельстерге бағыттауға мүмкіндік беретін тіреуіштермен жабдықталған. Богисіз, көлік құралы әдеттегі жолдарда да жүре алады, сонымен қатар, оның артықшылығы – поездді айналып өту үшін арнайы тікелей бұрылыстар қажет болмайды. Тракторды рельсте кері жүргізу үшін, мысалы, маневр жасау кезінде, артқы дөңгелектер басқарылатын етіп өзгертілді.

Америка Құрама Штаттары

Чикаго қаласында жұмыс істеген алғашқы теміржол локомотиві – 1837 жылы Нью-Йорктегі «Утика және Шенектади» темір жолы үшін «Болдуин локомотивтер зауытында» салынған «Пионер» 4-2-0 локомотиві болды. Кейіннен Уильям Б. Огден оны сатып алып, «Чикаго және Солтүстік-Батыс темір жолының» ең көне алдыңғысы – «Галена және Чикаго Юнион» темір жолы үшін пайдаланды. Локомотив 1848 жылдың 10 қазанында шхунамен Чикагоға жетті және он бес күннен кейін, 1848 жылдың 25 қазанында қаладан батысқа қарай алғашқы пойызды жүргізді.