Кіріспе

Адриен Моннье (26 сәуір 1892 – 19 маусым 1955) – француз кітапханашысы, жазушы және баспагер, 1920-1930 жылдары Париждегі модернистік әдебиет ортасының ықпалды тұлғасы.

қалыптасу жылдары

Монье 1892 жылғы 26 сәуірде Парижде дүниеге келген. Оның әкесі Кловис Монье (1859–1944) – пошта жұмыскері (постир-амбулант), түнгі пойздарда транзиттік поштаны сұрыптаумен айналысқан. Оның анасы, Филиберт (құрметті аты Соллье, 1873–1944), әдебиет пен өнерге қызығушылық танытқан, көңілді мінезді әйел болған. Адриеннің кіші қарындасы Мари (1894–1976) – шебер кестеші және иллюстратор ретінде танымал болды. Анасы қыздарын кішкентай кезінен көп оқуға ынталандырды және оларды жиі театрға, операға және балетке алып жүретін. 1909 жылы 17 жасында Монье мұғалімдік біліктілік (brevet supérieur) дипломымен орта мектепті бітірді. Бірнеше айдан кейін, қыркүйекте, ол ресми түрде ағылшын тілін жақсарту үшін Лондонға көшті, бірақ шын мәнінде сыныптасы Сюзанн Бонньерге жақын болу үшін, оған "қатты ғашық болды". Монье үш ай бойы ау-пар болып жұмыс істеді, содан кейін алты ай бойы Истборн қаласында француз тілін оқытты. Кейіннен ол өзінің ағылшын тәжірибесі туралы «Лондонның естеліктері» («Souvenirs de Londres») деген кітап жазды. Францияға оралғаннан кейін Монье қысқа уақыт жеке мектепте сабақ берді, содан кейін стенография және машинка курсына жазылды. Осы біліммен қаруланған ол 1912 жылы әдеби және мәдени туындыларға маманданған «Университет де Анналь» (Université des Annales) баспасында хатшы болып жұмысқа орналасты. Монье жұмысын ұнатып жүргенімен, ол богемдік Сол жағалау мен оның авангардты әдеби ортасын артық көретін жазушылар мен журналистермен көп араласпады. 1913 жылдың қараша айында Моньедің әкесі Кловис жұмыста кезінде пойыз апатынан ауыр жарақат алды; ол өмір бойы ақсап жүрді. Ақы төленгеннен кейін, ол барлық ақшаны – 10 000 франкты – Моньеге кітап сату бизнесін ашуға көмектесу үшін берді.

Кітап достарының үйі

1915 жылы 15 қарашада Моннье Париждің VI округінде, 7 rue de l'Odéon мекенжайында "La Maison des Amis des Livres" атты кітап дүкені мен кітапханасын ашты. Ол Францияда өз кітап дүкенін ашқан алғашқы әйелдердің бірі болды. Әйелдер кейде отбасылық кітап дүкендерінде көмектесетін, ал жесірлер күйеулерінің кітап сату немесе баспа ісін жалғастыратын, бірақ француз әйелінің тәуелсіз түрде кітап сатушы ретінде жұмыс істеуі сирек кездесетін жағдай еді. Дегенмен, бұрын мұғалім және әдеби хатшы болып жұмыс істеген Моннье әдебиет әлемін өте жақсы көріп, кітап сатуды өзінің кәсібі етіп қалыптастыруға бекінді. Ол шектеулі қаржымен, көптеген кітап сатушылар жұмыстарын тастап, әскерге кеткен кезде жаңа кітап дүкеніне шын қажеттілік болған кезде дүкенін ашты. Оның абыройы артқан сайын, Монньеден оның жолын қуп, кітап сатушы болуды армандаған басқа әйелдер де кеңес сұрады.

Одеония

Монни 1919 жылы Сильвия Бич ағылшын тілінде "Шекспир және компания" деп аталатын кітап дүкенін ашқанда, оған кеңес беріп, қолдау көрсетті. 1920 жылдары Бич пен Монниге тиесілі дүкендер Латын кварталының ортасында, Одеон көшесінде бір-бірінің қарамағысында орналасқан. Екі кітап дүкені де француз, британдық және американдық жазушылардың бас қосатын жеріне айналды. Оқылымдар ұйымдастырып, авторлар мен оқырмандар арасындағы еркін әңгімелесуді ынталандыру арқылы екі әйел кітап сату ісіне достық қарым-қатынас пен мәдени алмасуға көмектесетін үй атмосферасы мен қонақжайлылықты әкелді.

"Ақ күміс кемесі"

1925 жылдың маусым айында Моннье, Бичтің моральдық және әдеби қолдауымен, француз тіліндегі "Le Navire d'Argent" ("Күміс кеме") журналын жариялады, оның әдеби редакторы Жан Превост болды. Аты Париж қаласының гербінде бейнеленген күміс желкенді кемеден алынған журналдың бір саны 5 франк тұрады, ал он екі айлық жазылымға 50 франк төленді. Қаржылық тұрғыдан сәтті болмаса да, ол 1920-ші жылдардағы әдеби өмірдің маңызды бөлігі болды және бірнеше жазушының мансабын бастауға көмектескен "үлкен еуропалық шам" болды. Әдетте, әр саны жүз беттен тұратын журнал "тілі французша, бірақ рухы халықаралық" болды және оның дүкеніне жиі келетін жазушылар тобына көп сіңді. Бірінші санында Т. С. Элиоттың "Ж. Альфред Пруфрокқа арналған махаббат әні" (1925 жылдың мамыр айы) поэмасының француз тіліндегі аудармасы (Моннье мен Бич бірлесіп дайындаған) жарияланды. Басқа да сандарда Джеймс Джойстің "Финнеганс Уэйк" романының бір бөлігінің алғашқы нұсқасы (1925 жылдың қазаны); Антуан де Сент-Экзюперидің "Авиатор" повесінің қысқартылған нұсқасы (1926 жылдың сәуірі, соңғы сандардың бірі) жарық көрді. Бір саны (1926 жылдың наурызы) американдық жазушыларға (Уолт Уитман, Уильям Карлос Уильямс және Э. Э. Каммингс сияқты) арналды. Сондай-ақ ол француз тіліндегі аудиторияға Эрнест Хемингуэйді алғаш рет аударма арқылы таныстырды. Моннье өзі анасының бойжеткен кезіндегі тегі бойынша J M Sollier псевдонімімен жазды. Он екі саннан кейін Моннье "Navire d’Argent" журналын тоқтатты, себебі бұл жұмыс пен шығындар оның күшіне жетпеді. Шығындарын өтеу үшін Моннье 400 кітаптан тұратын жеке кітапханасын аукционға сатты, олардың көпшілігі авторларының өзі қол қойған кітаптар еді. Он жылдан кейін Моннье "Gazette des Amis des Livres" журналын жариялады, ол 1938 жылдың қаңтарынан 1940 жылдың мамырына дейін жарық көрді.

Кейінгі жылдар

Бич өзінің дүкенін неміс оккупациясы кезінде жапса да, Моннье дүкені ашық болып қалды және париждік оқырмандарға кітаптармен және рухани қолдаумен қамтамасыз етуді жалғастырды. Соғыстан кейін он жыл бойы Моннье эссеші, аудармашы және кітап сатушы ретінде жұмыс істеді. Денсаулығы нашарлаған Монньеге 1954 жылдың қыркүйегінде Мениер ауруы диагнозы қойылды, бұл ішкі құлақтың бұзылысы, ол тепе-теңдік пен есту қабілетіне әсер етеді. Ол сонымен қатар, сандыраққа да шалдықты. 1955 жылдың 19 маусымында ол ұйқы таблеткаларын көп мөлшерде ішіп, өз өмірін өз қолымен аяқтады.

Шығармалары

"Газеттер", Галимар, Париж, 1960 жыл. "Ла Фигюр", Рене Жульярд, Париж, 1923 жыл. "Ле Вертю", Рене Жульярд, Париж, 1926 жыл. "Фаблео", Рене Жульярд, Париж, 1932 жыл. "Лондон әңгімелері", Меркюр де Франс, Париж, 1957 жыл. "Одеон көшесі", Альбин Мишель, Париж, 1960 жыл.