Кипр саяхаткері: Қыпрос Хризостомидис (1942-2022)

Кіріспе

Кипр саясаткері (1942–2022)

Кипрос Хрисостомид (грекше: Κύπρος Χρυσοστομίδης; 5 шілде 1942 – 1 желтоқсан 2022) – кипрлік саясаткер және Кипр Парламентінің мүшесі, Пафос қаласындағы Катикас ауылында туған.

Ерте өмір және білім

Хризостомид Пафос гимназиясын бітірген. Ол Грекия үкіметінің стипендиясы бойынша Афина университетінде заң мамандығын оқыды. Оқуын ол Люксембург заң мектебінде, тағы да стипендия алып, жалғастырды, онда салыстырмалы құқықты зерттеді. Германия үкіметінің тағы бір стипендиясымен ол Бонн университетінде аспирантураны аяқтады және заң ғылымдарының докторы (Ph.D.) дәрежесін алды. Оның мамандану саласы – бизнес құқығы. Содан кейін ол Бонн университетіндегі халықаралық жеке құқық профессорының ғылыми көмекшісі болып жұмыс істеді және Англияда оқуын жалғастырды.

Мансап

Төрт жыл бойы (1969–1973) Кипрос Хризостомид Франциядағы Страсбургте Еуропа Кеңесінің Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық комиссиясында жұмыс істеді. 1973 жылы Кипрге оралып, 1974 жылы Түркияның басқыншылығы мен төңкерістен аз уақыт бұрын Никосияда заңгерлік қызметпен айналыса бастады. 1973 жылы ол UNIDROIT жеке құқықтарды біріктіру жөніндегі халықаралық институттың корреспондент-қосымша ынтымақтас ететіні болып тағайындалды. 1999 жылы Кипр UNIDROIT-тің толыққанды мүшесі болды. 1981 жылдан бастап 2003 жылы үкімет өкілі болып тағайындалғанға дейін ол Никосиядағы жеке заң фирмасында заңгер болып жұмыс істеді. 2003 жылдан бастап, Тассос Пападопулос Кипрдің президенті болғаннан кейін, ол 2006 жылға дейін үкімет өкілі болды. Хрисостомид 2006 жылы парламент сайлауына қатысу үшін осы лауазымнан кетті, нәтижесінде ол Өкілдер палатасының мүшесі болды (Кипр), онда ол 2008 жылдың наурызына дейін қызмет етті, содан кейін ол Әділет және қоғамдық тәртіп министрі болып тағайындалды. Ол 2008 жылдың желтоқсанында Кипр орталық түрмесінен сотталған адам қашып кеткеннен кейін қызметінен кетті. Бұл оқиғаға Крисостомидтің өзі кінәлі емес, ол қашуға әкелген оқиғалар туралы ешқандай білімі немесе бақылауы болмады. Оның отставкасы министрлік жауапкершіліктің қағидасын қабылдады: министр өз ведомствосында бір нәрсе дұрыс болмаған жағдайда, тіпті ол өзінің кінәсі болмаса да, оны білмесе де жауапкершілікті мойнына алады. Сол кезде оның отставкасы қадір-қасиеттілік пен саяси жауапкершілікті сирек қабылдаудың үлгісі ретінде кеңінен мақтауға ие болды. Бұл оқиға Кипр қоғамдық өміріндегі ерекше жағдай ретінде әлі күнге дейін құрметпен еске алынуда. Хрисостомид өзіне тиесілі мемлекеттік зейнетақыны алудан бас тартты, оның орнына ақшаны Үкіметтік қорға салуды жөн көрді. 1998 жылы ол "Epalxis Anasiggrotisis Kentrou" ("Επαλξη Ανασυγκρότησης Κέντρου") қозғалысын құрды: Орталықты қайта құру жөніндегі саяси топтастыру. 2006 жылы ол 2006 жылғы Кипр парламент сайлауында АКЕЛ "Жаңа солшыл күштермен" ынтымақтастық жасады. Бұл сайлауда ол Кипрдің Өкілдер палатасына АКЕЛ "Жаңа солшыл күштер" мүшесі болып сайланды. Хрисостомид әрқашан қоғамдық мәселелерге қызығушылық танытып, прогрессивті және демократиялық орталықта саяси белсенділік танытты. Ол сонымен қатар Кипрдің ғылыми және әлеуметтік өміріне де қатысты. Ол 1998 жылы құрылған Орталықты қайта құру жөніндегі саяси топтың төрағасы болды. Хрисостомид Тұтынушылар қауымдастығының негізін қалаушы мүшесі, Ғылымдар қауымдастығының, Грек өркениеті қауымдастығының және Тарихи зерттеулер қауымдастығының мүшесі болды. Ол Грекияның және басқа елдердің түрлі ғылыми мекемелерімен тығыз ынтымақтастық орнатып отырған Кипрдің Саяси зерттеулер және Еуропалық істер институтының президенті болды. Ол сондай-ақ Халықаралық құқық халықаралық қауымдастығының, Халықаралық құқық грек институтының, Халықаралық құқық қауымдастығының және басқа да халықаралық ұйымдардың мүшесі болды. Хрисостомид 2018 жылдың маусымына дейін екі мерзімге қатарынан Халықаралық сауда палатасының Халықаралық төрелік сотының (ICC) мүшесі болды. Ол екінші мерзімінде Халықаралық соттың Төрелік және дауларды баламалы шешу жөніндегі комиссиясының мүшесі болды.

For four years (1969–1973) Kypros Chrysostomides worked with the European Commission of Human Rights of the Council of Europe in Strasbourg, France. He returned to Cyprus in 1973 and began practicing law in Nicosia, shortly before the Coup d'état and the Turkish Invasion in 1974. In 1973, he was appointed a Corresponding Collaborator at the International Institute for the Unification of Private Law UNIDROIT. In 1999 Cyprus became a full member of UNIDROIT. From 1981 until his appointment as government spokesman in 2003, he practised law from his own law firm in Nicosia. From 2003, when Tassos Papadopoulos became President of Cyprus, he was the government spokesman until 2006. Chrysostomides left this post in 2006 in order to take part in the parliamentary elections of 2006 as a result of which he became a member of the House of Representatives (Cyprus) where he served until March 2008, when he was appointed Minister of Justice and Public Order. He resigned from his post in December 2008, following the escape of a convict from the Cyprus Central Prison. Chrysostomides was not personally to blame for this event, and had no knowledge or control over events that led to the escape. His resignation was an assumption of the idea of ministerial responsibility: the doctrine that a minister takes the blame if something goes wrong in his department, even if it is not his fault and he has no knowledge of it. At the time his resignation was widely acclaimed as an act of dignity and a rare acceptance of political responsibility. It continues to this day to be praised as an unusual act of nobility and a high water mark in Cypriot public life. Chrysostomides declined to receive the government pension to which he was entitled, opting instead for the money to be placed in a Government fund. In 1998 he established the movement "Epalxis Anasiggrotisis Kentrou" ('Επαλξη Ανασυγκρότησης Κέντρου): Political Grouping for the Restructure of the Centre. In 2006, he cooperated with AKEL Left New Powers for the 2006 Cypriot legislative election. During those elections he was elected AKEL Left New Powers member in the House of Representatives of Cyprus. Chrysostomides always maintained an avid interest in public affairs and became politically active in the progressive and democratic centre. He has also been involved in the scientific and social life in Cyprus. He was the president of the Political Grouping for the Restructure of the Centre, which was established in 1998. Chrysostomides was a founding member of the Consumers' Association, a member of the Association of Sciences, of the Greek Civilization Association and of the Historic Studies Association. He was the president of the Cyprus Institute of Political Research and European Affairs, which closely cooperates with various scientific institutions of Greece and elsewhere. He was also a member of the International Association of International Law, the Greek Institute of International Law, the International Law Association as well as other International Organizations. Chrysostomides was a member of the International Chamber of Commerce International Court of Arbitration (ICC) for two consecutive terms, until June 2018. He was a member of the ICC Commission on Arbitration and Alternative Dispute Resolution (ADR), serving his second term.

Жеке өмір

Хрисостомид 1974 жылы адвокат Елени Г. Поливиуге үйленді. Олардың Дафна мен Джорджия есімді екі қызы болды. Хрисостомид 2022 жылдың 1 желтоқсанында 80 жасында дүние салды.

Жарияланымдар

Хризостомид көптеген халықаралық конференцияларға қатысып, баяндамашы және спикер болды, оның көптеген мақалалары грек және шетелдік баспасөзде жарияланды. Ол халықаралық және конституциялық құқық, адам құқықтары және жергілікті басқару мәселелеріне қатты қызығушылық танытты, осы салаларда халықаралық деңгейде танылды. Профессор Кристофер Гринвудтың «Кипр Республикасы. Халықаралық құқық бойынша зерттеу» кітабында доктор Хризостомидтің Кипрді қалай зерттейтіні сипатталған. Хризостомидтің «Кипр: құқықтық және саяси ойлар» кітабы Кипрдегі халықаралық құқық пен этиканы қолдануды терең және жан-жақты талдағаны үшін жоғары бағаланды. Stelios Perrakis «Cyprus Review» журналында жариялаған мақаласында оны «Кипр және оның егемен, тәуелсіз және бөлінбеген Республика ретіндегі болашағы туралы жаһандық ой-пікірдің негізі болатын ақпарат пен аргументтердің қызықты көзі» деп сипаттады. Хризостомидтің халықаралық құқыққа арналған соңғы кітабы «Διεθνές Δίκαιο: Παραβίαση και Παρακμή: Το κράτος Ανδρείκελο στην κατεχόμενη Κύπρο» («Халықаралық құқық: бұзушылық және құлдырау. Кипрдің оккупацияланған бөлігіндегі марионеттік мемлекет») (қараша, 2022, Rizes Publications) жағымды пікірлерге ие болды. Мұндай пікірлердің бірін 2023 жылғы көктемгі нөмірінде «The Cyprus Review» журналынан оқуға болады. Толық пікір мына сілтемеде қолжетімді. Хризостомид сонымен қатар екі балалар әңгімесінің авторы – «Ο Αρλεκίνος της Φεγγαρόπολης» (2013) және «Στο μικρό τους σπίτι στο μικρό τους χωριό» (2021). Екі туынды да сыншылардың жоғары бағасын алды және Кипрдің мемлекеттік бастауыш мектептерінің оқу бағдарламасына енгізілді. Кітап Білім және мәдениет министрлігінің 2022 жылғы 2 ақпандағы ресми хатымен бекітілді.

Адам құқықтары

1969–1973 жылдар аралығында Кипрос Хризостомид Франциядағы Страсбургте Еуропа Кеңесінің Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық комиссиясында жұмыс істеді. Еуропалық комиссиядағы қызметі барысында ол Грекия әскери хунтасының адам құқықтарын бұзу фактілері бойынша жүргізілген тергеуге қатысты. Еуропалық комиссияның заңдық хатшылығының мүшесі ретінде Афинаға сапар шегіп, грек хунтасына қатысты айыптаулар бойынша куәгерлерді тексерген доктор Хризостомид тергеуді ұйымдастырған профессор Джеймс Фосеттің командасында жұмыс істеді. Доктор Хризостомид үй қамауындағы саясаткерлер және хунта полициясының қолынан азаптау мен қадір-қасиетін төмендетуге ұшыраған басқа да азаматтарды сұраққа тартып, жазбалар алды. Команда түрлі орындарға барып, азаптаулар жасады деген күдікпен полиция қызметкерлерін тексерді. Тыңдаулар Евгенидейон қорының ғимаратында өтті. Хризостомид Страсбургтегі Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотта түрік басқыншылығының құрбандары мен босқындардың ісін қорғаған алғашқы адвокаттардың бірі болды. Оның клиенттерінің бірі – 2023 жылы Кипр архиепискобы болған архимандрит Георгиос Папахрисостому. Аталған сот процесінде Папахрисостому түрік әскерінің тарапынан ұшыраған қадір-қасиетін төмендетуші және қорлаушылық әрекеттер үшін материалдық өтемақы алды (№ 15300/89, 1993 жылғы 8 шілдеде қабылданған).

Құрметтер

1991 жылы Франсуа Миттеран президенттігі кезінде француз үкіметі оны «Chevalier de l'Ordre National du Merite» (Ordre National du Merite) медалімен, ал 2004 жылы Жак Ширак үкіметі «Officier de l'Ordre National du Merite» медалімен марапаттады. Сонымен қатар, ол Грекияның үшінші республикасының президенті Костис Стефанопулос тарапынан «Феникс орденінің Ұлы кресті» («Μεγαλόσταυρος του Τάγματος του Φοίνικα») құрметіне ие болды. 2020 жылы Кипр сауда-өнеркәсіп палатасы оған Кипрдің үздік бизнес-лидері сыйлығын табыс етті. 2022 жылдың қараша айында Никосия университетінде Кипр шолуының жылдық кітап сыйлығы (CRABA 2022) аясында «Өмірлік жетістіктер» сыйлығымен марапатталды, бұл оның жарияланған еңбектерінің, әсіресе Кипр мәселесінің халықаралық аспектілеріне жасаған маңызды үлесінің танылуы болды. 2023 жылы ол Кипр тұтынушылар қауымдастығынан (оның негізін қалаушы мүшесі болған) өмір бойы тұтынушылар мен тұтынушылық қозғалысқа қосқан үлесі үшін марапатталды. 2023 жылы Кипрос Хрисостомидтің есімін арнап, оның Кипр құқықтық, саяси және академиялық саласына қосқан зор үлесін құрметтеу мақсатында бірнеше заңдық және академиялық конференциялар мен іс-шаралар өткізілді. Атап айтқанда, 2023 жылдың наурыз айында Кипр адвокаттар алқасы Фредерик университетінде «Кипр мәселесі: Quo vadis» тақырыбында конференция ұйымдастырып өткізді. Конференцияда Кипр мен Грекияның көрнекті ғалымдары мен тәжірибелі мамандары баяндама жасап, Кипр мәселесіне қатысты қазіргі ішкі және халықаралық құқық мәселелерін қамтитын тақырыптар ұсынды, бұл Хрисостомидтің академиялық қызығушылығының басты саласы болды. 2023 жылдың желтоқсан айында Кипр университетінің құқық факультеті оның есімін арнап ғылыми конференция өткізді, оның аясында төрт маңызды ғалым Еуропалық, коммерциялық және халықаралық құқық саласындағы қазіргі заңнамалық өзгерістер туралы ойларымен бөлісті. Конференция барысында Кипрос Хрисостомидтің «Халықаралық құқық: Заңсыздық және құлдырау: оккупацияланған Кипрдегі марионеттік мемлекет» атты соңғы кітабы таныстырылды.

In 1991 during the presidency of François Mitterrand, he was honoured by the French government with the medal of the "Chevalier de l'Ordre National du Merite" (Ordre National du Merite) and then by the Government of Jacques Chirac in 2004 with the medal of "Officier de l'Ordre National du Merite". He was also honoured with the "Grand Cross of the Order of Phoenix" («Μεγαλόσταυρος του Τάγματος του Φοίνικα») by the then President of the Third Republic of Greece, Kostis Stephanopoulos. In 2020, he was awarded the Cyprus Business Leader Award by the Cyprus Chamber of Commerce and Industry. In November 2022, he was honoured with the "Lifetime Achievement Award" in the Cyprus Review Annual Book Awards (CRABA 2022) at the University of Nicosia, in recognition of his significant body of published work, especially on the international aspects of the Cyprus Question. In 2023, he posthumously received an award from the Cyprus Consumers Association (of which he was a founding member) in recognition of his life long contribution to consumers and the consumer cause. Several legal and academic conferences and events have taken place in 2023 in memory of Kypros Chrysostomides and as a tribute to the wealth of his contribution to the Cyprus legal, political and academic scene. Notably, in March 2023, the Cyprus Bar Association organised and held at Frederick University a conference entitled "The Cyprus Problem: Quo vadis", paying tribute to Kypros Chrysostomides. A significant number of leading Cypriot and Greek academics and practitioners delivered speeches and presented topics that touch upon current domestic and international law issues pertinent to the Cyprus problem, which was Chrysostomides' prime field of academic interest. In December 2023, the Department of Law of the University of Cyprus held a scientific conference in his memory, during which four significant academic speakers shared views and ideas on current legal developments in the fields of European, Commercial and International law. During this conference, Kypros Chrysostomides' latest book entitled ‘’International Law: Illegality and Decadence: The puppet state in occupied Cyprus’’ was presented.

Жалпы сілтемелер

Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның 1972 жылғы жылнамасы (Грекия ісі, 1969), Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық комиссиясы. Мартинус Нижхоф, Гаага, 1972.

Түрікше

Кипр Онумүздiкi Жол, CIPREA Publications, Никосия 2006.