Кіріспе

Антифашистік халықтық бостандық лигасы (АФББЛ) – 1945 жылдан 1958 жылға дейін Бирмадағы үстем саяси одақ болды. Ол саяси партиялар мен бұқаралық және таптық ұйымдардан құралды. Лига 1944 жылдың тамызында жапондық оккупация кезінде Бірманың коммунистік партиясы (КПБ), Бирма ұлттық армиясы және социалистік Халықтық революциялық партиясы (ХРП) құрған антижапондық қарсылық ұйымы – Антифашистік ұйымнан (АФО) өркендеді. АФО 1945 жылдың наурыз айында АФББЛ деп қайта аталды. 1947 жылдың қаңтарында Лондонда Аун Сан басшылығымен АФББЛ делегациясы тәуелсіздік үшін келіссөздер жүргізді. 1947 жылдың сәуірінде Конституциялық Ассамблея сайлауында жеңіске жеткеннен кейін, АФББЛ жетекшілігі егеменді Бирма үшін жаңа конституция жобасын жасады. Бастапқыда оған Такин Тан Тун басқарған марксистік фракция кірді, бірақ олар 1948 жылдың қазан айында партиядан қуылды. АФББЛ 1958 жылдың маусымына дейін Бирманың тәуелсіздік алғаннан кейінгі саясатын және бағыттарын анықтады, содан кейін партия екі фракцияға – Таза АФББЛ және Тұрақты АФББЛ-ге бөлінді.

Тәуелсіздік үшін күрес

Лиганың бастауы 1944 жылғы тамыз айында Такин Сое басқарған Бірма Коммунистік партиясы (БКП), Аун Сан басқарған Бірма Ұлттық Армиясы (БҰА) және Халықтық революциялық партиясының (ХРП) үш социалисі – Кяу Ньен, Такин Чит және Ба Свэ құрған жапонға қарсы жасырын қарсылық ұйымы АФО-ға саяды. 1945 жылғы 1-3 наурызда өткен мәжілісте АФО Антифашистік Халықтық Бостандық Лигасы деп қайта аталды. Атаудың өзгеруі ұйымның мақсаты Бірманы жапондардан азат ету және тәуелсіздікке қол жеткізу екенін көрсетті. Коммунистік көшбасшылар Такин Сое және Такин Тан Тун тиісінше лиганың бірінші президенті және бас хатшысы болды. Жеке мәселелер Такин Соенің БКП-дан шеттетілуіне және осыдан кейін 1945 жылғы 16-19 тамызда Кандаугьи көліндегі Найтурайн театрында өткен АХБЛ-нің соғыстан кейінгі алғашқы конференциясына қатыспауына әкелді. Аун Сан конференцияға төрағалық етті және ақырында Такин Соенің орнын АХБЛ президенті ретінде иеленді. Лига ішінде тәуелсіздік күресі мен стратегиясы бойынша коммунистермен келіспеушіліктер мен идеологиялық қайшылықтар тез арада пайда бола бастады. Такин Сое БКП-дан бөлініп, Қызыл Ту Коммунистік партиясын құрғаннан кейін 1946 жылы көтеріліс ұйымдастырды. «Ақ Ту коммунистері» деп аталған БКП АХБЛ-мен ынтымақтастығын жалғастырса да, оның басшысы Такин Тан Тун 1946 жылғы шілдеде Аун Санмен және басқа АХБЛ көшбасшыларымен туындаған келіспеушіліктерден кейін бас хатшы лауазымынан кетіп, оның орнына социалист Кяу Ньен келді. 1946 жылғы қыркүйекте Аун Сан британдық губернатордың шақыруын қабылдап, Бірманың Атқарушы Кеңесін басқарғанда, коммунистер оны британдықтарға сатқандықтан және «жалған тәуелсіздікке» келіскендігін айыптады. Қараша айында БКП ресми түрде АХБЛ-дан шығарылды. 1947 жылғы қаңтарда Аун Сан және басқа АХБЛ көшбасшылары, мысалы, Такин Мья, Тин Тут және Кяу Ньен Лондонда Бірманың тәуелсіздігі туралы келіссөздер жүргізді. Алайда британдықтар Бірмадағы ірі этникалық азшылықтардың келісіміне тәуелсіздікті байланыстырды. Сондықтан Аун Сан және басқа АХБЛ әріптестері, соның ішінде Аун Жан Вай, Пе Кхин, Бо Хму Аунг, Сэр Маунг Ги, Мёма У Тан Кьве және Сейн Мья Маунг 1947 жылғы ақпанда Панглон конференциясына қатысып, Шан, Качин, Чин және Каях өкілдерін тәуелсіздікке қолдау көрсетуге және болашақ тәуелсіз Бірма мемлекетіне қосылуға көндірді. 1947 жылғы сәуірде конституциялық ассамблеяға жалпы сайлаулар өтті, олар оппозицияның сайлауды бойкоттауы кезінде АХБЛ жеңіп, 210 орынның 173-ін алып, елуден астам сайлау округінде қарсылықсыз жарысты. Аун Сан конституциялық жиналысты басқарды және Бірманың премьер-министрі болуға дайындалды, бірақ 19 шілдеде оның кабинет мүшелерінің алтауымен бірге қаныпешене өлтірілді, бұл күн шейіттер күні ретінде атап өтіледі. У Ну Аун Санның орнын басып, АХБЛ-дің басшысы және Бірма премьер-министрі болды.

Тәуелсіздік және азаматтық соғыс

Бірма 1948 жылғы қаңтарда Ұлыбританиядан тәуелсіздігін жариялады, ал КПБ келесі наурыз айында У Ну бүлікке ұлтады деген айыппен басшыларын қамауға бұйрық берген соң, жасырын күшке көшті. Көп ұзамай, басқа топтар да AFPFL-ден шығып, көтеріліске қосылды, олардың арасында Аун Сан құрған Халықтық еріктілер ұйымының (PVO) ақ ленталық тобы және өздерін Революциялық Бірма армиясы (RBA) деп атаған коммунистік командирлер басқарған Бірма мылтықтарының көп бөлігі болды. AFPFL үкіметі бірмалық көтерілісшілермен ғана емес, сонымен қатар Карен Ұлттық одағы (KNU), мон, па-о, ұлтшыл рахине және рахине мұсылмандарының муджахидтері сияқты этникалық азшылықтармен де азамат соғысына ұшырады. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы жалпы сайлаулар 1951 және 1952 жылдары бірнеше айға созылды, нәтижесінде AFPFL және оның одақтастары Депутаттар палатасындағы 250 орынның 199-ын жеңіп алды.

Парламент билігі мен бөліну

1956 жылғы сайлауда AFPFL партиясы қайтадан билікке оралғанмен, нәтижелер осыдан соңғысы болды, себебі оппозициялық солшыл коалиция, Ұлттық Біріккен Фронт (ҰБФ) деп аталатын және Аун Санның үлкен ағасы Аун Тан басқарған, сайлаушылардың 37% дауысын және 48 орынды Ұлттық Кеңесте иеленді. 1958 жылға қарай, экономикалық жағдай жақсарғанмен және У Нудың "Демократия үшін қару" ұсынысының күтпеген табысы, көптеген бүлікшілердің, әсіресе ПВО-ның тапсыруына қарамастан, AFPFL ішкі дау-дамайларға ұшырады, бұл партияның 1958 жылғы қаңтардағы съезінен кейін одан да нашарлады. 1958 жылғы шілдеде партия ресми түрде екіге бөлінді: премьер-министр У Ну басқарған топ өзін "Таза AFPFL" деп атады, ал екіншісі Кяу Нейин мен Ба Све басқарды және "Тұрақты AFPFL" деп танылды. AFPFL депутаттарының көпшілігі Тұрақты фракцияны қолдады, бірақ У Ну оппозициялық ҰБФ-тың қолдауымен парламенттік сенімсіздік дауысында бар болғаны сегіз дауыспен жеңілістен мүжілді. Әлі де "көптүрлі бүліктермен" қиындыққа тап болған әскердің консервативтілері, У Нудың ҰБФ-тан жалғастырып қолдау алу қажеттілігі арқылы коммунистердің қайтадан саясатқа оралуынан қорқып, Шан Федералдық Қозғалысының еркін федерация құру үшін лоббилеуі жағдайды ушықтырды. Бұл жағдай генерал Не Вин басшылығымен әскери уақытша үкімет құрылуына әкелді, ол 1960 жылғы жалпы сайлауды өткізді, онда У Нудың Таза AFPFL партиясы жеңіске жетті. 8888 көтерілісінен кейін көп партиялық демократияның қайта орнатылуымен, AFPFL атауын пайдалана отырып, екі жаңа партия құрылды: AFPFL (1988 жылы құрылған) және AFPFL (Түпнұсқа). Екеуі де 1990 жылғы сайлауға қатысты, бірақ сайлаушылардың 0,05% -дан аз дауысын алып, бірде-бір орын жеңе алмады.

Саясат

Лиганың әртүрлі саяси партиялары мен бұқаралық және сыныптық ұйымдары, бастапқыда Аун Санның, кейін У Нудың ортақ басшылығымен біріктірілді. Өкіметте болған кезеңінде AFPFL бірлік пен келісімге негізделген ұлттық саясатты ұстанды, парламенттік демократияны қолдады және мемлекеттік және жекеменшік кәсіпорындарды қамтитын аралас экономиканы басқарды. Тарихының көп бөлігін елдің болашағы үшін бірнеше коммунистік, социалистік және этникалық сепаратистік бүлікшіл топтармен күресте өткізді. Сонымен қатар, Қытай Коммунистік партиясынан жеңілгеннен кейін бірнеше жыл бойы елдің шалғай солтүстік аймақтарын басып алған Қытай Ұлттық партиясының (КМТ) күштеріне қарсы сәтті соғыс жүргізді. Сыртқы саясаты қатаң бейтараптық ұстанымын сақтады, 1955 жылғы Бандунг конференциясын қолдады, бір жағынан КМТ-ға америкалық қолдау көрсеткендіктен Оңтүстік-Шығыс Азия шартты ұйымынан (SEATO) бас тартты, екінші жағынан коммунистік бүліктерге қарсы тұрды.

Сайлау нәтижелері

Сайлау
Партия басшысы
Дауыс саны
%
Орындықтар
+/–
Орын
Үкімет
1947
Аун Сан
1,755,000
173
1-ші
1951–1952
U Nu
26
1-ші
1956
1,844,614
47.7%
51
1-ші