Кіріспе

Австралиялық кәсіподақ. Сауда, тарату және орасан салаларының қызметкерлер қауымдастығы (SDA) – Австралиядағы жеке сектордағы ең ірі кәсіподақ, бөлшек сауда, жылдам тағам және қойма жұмыскерлерін өкілдік етеді және барлық штаттар мен аумақтарда филиалдары бар. Оның мүшелерінің көп бөлігі бөлшек сауда және жылдам тағам салаларында уақытша және тұрақсыз жұмыспен қамтылған. Кәсіподақ сонымен қатар түрлі мәдениеттер мен тілдерден келген жұмысшылардың көптеген мүшелерін өкілдік етеді. SDA өкілдік ететін жұмысшылардың негізгі санаттары – бөлшек сауда, жылдам тағам және қойма жұмыскерлері, бірақ SDA резервтік және артқы док қызметкерлері, дәріханалар, аяқ киім жөндеу, модельдер және шаштараздық/сұлулық салаларын да қамтиды. SDA басқа кәсіподақтармен және олардың өкілеттік аймақтарымен, мысалы, Австралиялық ет өнеркәсібі қызметкерлерінің кәсіподағымен (бөлшек саудадағы ет жұмыскерлері үшін) және Біріккен жұмысшылар одағымен (қойма жұмыскерлері мен нан пісірушілер үшін) байланысты. SDA Австралия бойынша филиалдарға ие. Оларға Виктория филиалы, Жаңа Оңтүстік Уэльс және АКТ филиалы, Ньюкасл және Солтүстік филиалы, Квинсленд филиалы, Оңтүстік Австралия/Солтүстік территория және Брокен Хилл филиалы, Батыс Австралия филиалы және Тасмания филиалы жатады. SDA бірнеше ұйымға мүше, соның ішінде Австралияның Еңбек партиясы (АЕП), Австралияның кәсіподақ кеңесі және UNI Global Union халықаралық кәсіподақ федерациясы. АЕП-қа мүше болу арқылы кәсіподақ белсенді саяси қатысуын сақтап келеді.

Ерте тарих

1890-шы жылдар мен 1900-шы жылдардың басында SDA-ның алғашқы ұйымдары көбінесе дүкендердің жұмыс уақытын шектеуге бағытталған «Ерте жабылу қауымдастықтары» арқылы құрылды. Бұл қауымдастықтар 1844 жылдан бастап жұмыс уақытын күніне 14 сағаттан 12 сағатқа дейін қысқарту үшін үгіт-насихат жүргізе бастады. 1908 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд, Виктория және Оңтүстік Австралиядағы бөлшек сауда және қойма жұмыскерлерін білдіретін кәсіподақтар Австралияның дүкен қызметкерлері мен қойма жұмыскерлері федерациясын құрды. Ол 1904 жылғы Ұлттық келісім және төрелік туралы заңға сәйкес тіркелді. Уақыт өте келе Тасмания, Ньюкасл, Брокен Хилл және Батыс Австралиядағы кәсіподақтар ұлттық кәсіподақтың құрамына кірді. 1972 жылы кәсіподақ өзінің атауын «Дүкен, тарату және оған қатысты қызметкерлер қауымдастығы» деп өзгертті. 1940-шы және 50-ші жылдары кәсіподақ Австралия Еңбек партиясының (АЭП) өндірістік топтарының құрамында болды, бұл топтар кәсіподақтардағы коммунистерге қарсы ұйымдастырылды. Бұл кәсіподақтар 1955 жылы АЭП-ның бөлінуі кезінде Викториялық АЭП-дан бөлінді. SDA 1980-ші жылдары Еңбек партиясының жетекшісі Боб Хоук басшылығымен Австралия Еңбек партиясына қайта қосылды және қазіргі уақытта партияның Еңбек оңшыл фракциясының мүшесі болып табылады. 2010 жылы SDA мүшелерінің 65%-дан астамы әйелдерден тұрды. Кәсіподақ 1945 жылы аптасына 44 сағаттық жұмыс уақытын, ал 1984 жылы 38 сағаттық жұмыс уақытын енгізуде маңызды рөл атқарды. Басқа жетістіктерге 1986 жылы жұмыстан босату төлемақы, 1974 жылы төрт апталық жылдық еңкору демалысы және 1979 жылы 12 айлық декреттік демалыс кіреді. SDA кең ауқымды кәсіподақтық қозғалыста үгіт-насихат жүргізу тарихына ие. Ол 1998 жылғы Австралиядағы портовый дауға және Джон Ховардтың WorkChoices заңдарын күштен шығаруға ықпал еткен «Жұмыстағы құқықтарыңыз» науқанына кәсіподақтарға ең көп қаржылық көмек көрсетті. Ол бүгін де ACTU-ның Change The Rules науқанына үлес қосу арқылы осы дәстүрді жалғастыруда, бұл науқан 2019 жылғы федералды сайлау алдында Австралияның еңбек құқығын реформалауға бағытталған. SDA 1978 жылдан 2014 жылға дейін 36 жыл бойы Ұлттық хатшы Джо де Брюйн басқарды. Де Брюйн бұрын Австралия кәсіподақ кеңесінің (ACTU) аға вице-президенті болған және 2010 жылдан 2014 жылға дейін UNI Global Union әлемдік кәсіподақ федерациясының президенті болды. Ол 2014 жылы қайта сайлануға түспеді, ал NSW филиалының бұрынғы хатшысы Джерард Дуайер SDA Ұлттық кеңесінің Ұлттық хатшысы болып сайланды. Де Брюйн 2018 жылға дейін Виктория филиалының хатшысы Майкл Донован ауыстырғанға дейін SDA-ның құрметті Ұлттық президенті болып қалды. 1980-ші жылдары де Брюйннің басшылығымен SDA поляк еркін кәсіподақ қозғалысы «Солидарлықты» белсенді түрде қолдады. SDA «Солидарлықты» Польшаның репрессивті коммунистік үкіметіне қысым көрсету және Польшаның коммунизмнен өтуіне көмектесетін қайырымдылық ұйымдарын қаржылық тұрғыдан қолдау үшін Австралияға гастрольдік сапарға шақырды. 2015 жылы ABC-дің Four Corners бағдарламасы 7 Eleven франчайзинг дүкендеріндегі жалақы ұрлығы және жұмыспен қамтудың нашар жағдайы туралы хабарлады. Осыған жауап ретінде SDA жұмысшыларға жоғалған жалақыларын қайтаруға көмектесу үшін жедел желі және арнайы өндірістік қызметкерлер тобын құрды. Кәсіподақ франчайзингтің мінез-құлық кодексін реформалауды талап ететін көптеген ұсыныстар енгізді. 2017 жылы Австралияда Amazon іске қосылғаннан кейін SDA және Транспорттық жұмысшылар одағы Онлайн бөлшек сауда және жеткізу жұмысшылары альянсын құрды. Бұл альянс UNI Global Union және оның еншілес ұйымдары бастаған Amazon-ның логистикалық орталықтарындағы жұмысшыларды ұйымдастыруға бағытталған жаһандық қозғалыстың бір бөлігі болып табылады.

Жастар еңбекақысы

Австралияда 21 жасқа дейінгі жұмысшыларға олардың жұмысы үшін ересектердің жалақысының белгілі бір пайызын төлеу заңмен рұқсат етілген жастар жалақысы жүйесі қолданылады. SDA ондаған жылдар бойы жастар жалақысын жою үшін үгіт жүргізіп келеді. 2013 жылы SDA 18 жасқа толған жұмысшылар мен бөлшек сауда саласындағы жастар жалақысын тоқтату мақсатында ұлттық науқан бастады. Бұл әділ еңбек комиссиясында бөлшек сауда саласындағы жалақы ережесінде 20 жастағыларға арналған 90 пайыздық төлемді жою туралы іс қозғаумен басталды. 2014 жылы Әділ еңбек комиссиясы SDA-ның өтінімін қабылдады және 2015 жылдан бастап бөлшек сауда саласындағы 20 жастағыларға арналған төлем кезең-кезеңмен тоқтатыла бастады.

Клиенттердің зорлық-зомбылығы мен қорлауы

2017 жылы SDA «Ешкімге зорлық көрсетуге болмайды» атты ұлттық қоғамдық хабардар ету науқанын бастады. Бұл науқанды одақ клиенттер тарапынан сауда қызметкерлеріне қатысты зорлық-зомбылық пен қатыгездіктің өсіп келе жатқан мәселесін тоқтату мақсатында іске қосты. Одақ жүргізген 6000 сауда және жылдам тамақ қызметкері арасындағы сауалнама көрсеткендей, 85 пайыздан астамы клиенттерден зорлық көрген. Сауалнамаға қатысушылардың үштен екісінен астамы (74%) әйелдер болды, ал 65 пайызы кассирлер және тіркелімдер сияқты клиенттермен тікелей байланысатын қызметтерде жұмыс істейді. Қатысушылардың жартысынан көбі (51%) оқиға туралы хабарлағаннан кейін ешқандай шара қолданылмағанын айтты. 2018 жылы SDA кейбір штаттарда тегін бір рет қолданылатын пластикалық қаптарға тыйым салуға жауап ретінде «Бөлшек сауда қызметкерлеріне қап салмау» науқанын іске қосты.

Индустриялық тәсіл

SDA-ның қамтылуы нәтижесінде кәсіподақ еңбек қатынастарына қатысудағы тәсілінің шартты және жауапты екенін мәлімдейді. Академиктер Робин А. Прайс, Дженнис Бейли және Аманда Пайман "нашарлатылған түрде 'бизнес-одақ' деп аталғанымен", кәсіподақтың "өсу және мөлшері, сондай-ақ заңдық минималды талаптармен салыстырғанда жалақының өсуі сияқты бірқатар көрсеткіштер бойынша ұйым ретінде едәуір табысқа жеткенін" айтты. Ernst & Young жүргізген зерттеулер көрсеткендей, Австралия 12 елдің ішінде сауда саласындағы орташа айлық жалақыны сатып алу қабілеті паритеті (СҚП) бойынша салыстырғанда екінші орында (Дания бірінші орында) тұр.

Сындар

Hart v Coles Supermarkets Australia Pty Ltd және Bi Lo Pty Ltd [2016] FWCFB 2887 (2016 жылғы 31 мамыр) ісінде Fair Work Commission (FWC) толық құрамы Coles Supermarkets ұсынған кәсіпорындық келісімді «жалпы алғанда жақсырақ тесттен» (BOOT) өтпегендігіне байланысты бекітуден бас тартты. FWC-нің бұл шешімі 1980 жылдан бері көптеген кәсіподақтар қолданып келген және 1992 жылғы Daimaru ісінде ACTU қолдаған тәжірибені күштен шығарды. Бұл шешімнен кейін, кейбір бұқаралық ақпарат құралдары кәсіподақты жұмыс орындарындағы келіссөздердің нәтижесіздігі үшін сынады, себебі кәсіподақ салалық талаптар бойынша келіссөздер жүргізіп, мүшелері үшін ең төменгі жалақыдан да аз төлемдерге қол жеткізді. Жаңадан қолданылған тест, жылдық үстеме сыйақыны қоса алғанда, заңмен белгіленген жалақыдан жоғары төлемдерді ескермеді. «Сидней Морнинг Геральд» газеті бірнеше ірі жұмыс берушілерде жұмыс істейтін ширек миллион жұмысшының кәсіподақ келіссөздері нәтижесінде жалақысының толық төленбегенін хабарлады және бұл жағдайды «жалпыұлттық жалақы дауы» деп сипаттады. Кейбір келісімдерде түнгі және демалыс күндері жұмыс істегені үшін қосымша төлемдер алынып тасталды, бірегей барлық уақыттағы базалық ставкалар көтерілді. Кәсіподақ жұмыс берушілермен тығыз байланыста болғаны үшін де сынға ұшырады, ал «Сидней Морнинг Геральд» газеті бұл қарым-қатынасты «ұзақ жылдар бойы сақталған және ыңғайлы серіктестік» деп атады.

Саяси қызмет

SDA Австралияның Еңбек партиясымен байланысты және Австралияның Еңбек партиясының Еңбек оңшыл фракциясындағы ең күшті кәсіби одақтардың бірі. Одақ Медициналық сақтандыру, Міндетті зейнетақы төлемі және Джон Говардтың WorkChoices заңдарын жою сияқты көптеген маңызды Еңбек партиясы реформаларын белсенді түрде қолдады. Викториядағы SDA филиалы 2013–14 жылдары Виктория Еңбек партиясына 315 667 доллар бөлген ең ірі жеке донор болды. SDA хатшысы Джерард Дуайер қазіргі уақытта Австралия Еңбек партиясының Ұлттық атқару комитетінің сайланған мүшесі. Австралия парламентінің Еңбек партиясының қазіргі федералдық мүшелері, SDA-мен тығыз байланыста болғандардың ішінде Өкілдер палатасының мүшелері Тони Берк, Ник Чемпион және Аманда Ришворт, ал сенаторлар Катрина Билик, Рафф Чикконе, Дон Фаррелл, Дебора О’Нилл және Хелен Полли бар. Бұл, әсіресе аборт, экстракорпоральды тыңдану (ЭКО) және Австралиядағы бір жынысты некелерге қатысты мәселелерде айқын байқалды. 2016 жылы SDA бір жынысты неке мәселесі бойынша бейтараптық жариялады, ал SDA Ұлттық атқару комитеті ALP мүшелерінің осы мәселеде өз саналарының қалауынша әрекет ету құқығын қолдау саясатын қабылдады. Бұрын Кейт Эллис, Аманда Ришворт және Ник Чемпион сияқты SDA-мен байланысты Еңбек партиясының бірнеше депутаттары SDA басшылығына қарсылық білдіріп, бір жынысты некеге қолдау көрсеткен болатын.