Кіріспе

Шотландияның ерте тайпалары қойған ескерткіштер. Пикт тасы – символдармен немесе суреттермен қашалған немесе ойылған монументалды стеланың бір түрі. Аз ғана тастарда огам жазулары кездеседі. Шотландияда, көбінесе Клайд-Форт сызығының солтүстігінде және елдің шығыс жағында орналасқан бұл тастар пикттердің қалған ең айқын дәлелі болып саналады және 6-9 ғасырларға, пикттердің христиан дінін қабылдаған кезеңіне жатады деп есептеледі. Ерте замандағы тастардың Британ аралдарының басқа бөліктерінде теңдесі жоқ, бірақ кейінгі формалары – биік кресттер сияқты монументалды тастардың кең аралдық дәстүріндегі өзгерістер. Пикт тастары деп жіктелетін шамамен 350 нысан сақталған, олардың ең ерте мысалдары ұзақ жылдар бойы ғалымдарды қызықтырған құпия символдардың ең көп сақталған үлгілерін қамтиды.

Жіктеу

Шотландияның ертедегі христиан ескерткіштерінде (1903) J Ромилли Аллен мен Джозеф Андерсон алғаш рет пиктілік тастарды үш топқа жіктеді. Сыншылар бұл жүйенің әлсіз тұстарын атап өтті, бірақ ол кеңінен танымал және әлі де қолданылуда. Әсіресе, жіктелу көптеген толық емес тастар үшін шатастырушы болуы мүмкін. Аллен мен Андерсон өздерінің топтарын кезекті түрде әртүрлі кезеңдерден шыққан деп санайды, бірақ қазір I және II топтағы тастар бір уақытта жасалғаны анық. I топ – тек белгілер бар, өңделмеген тастар. Екі жағында да крест жоқ. I топтағы тастар 6, 7 және 8-ғасырларға жатады. II топ – бір немесе екі жағында үлкен крест пен белгілер бар, көбінесе тікбұрышты пішінді тастар. Белгілер, сондай-ақ христиандық мотивтер рельефте бейнеленген, ал крестің айналасы ою-өрнектермен толтырылған. II топтағы тастар 8-9 ғасырларға жатады. III топ – бұл тастарда ешқандай пиктілік белгілер жоқ. Тастар крест тақталары, қабір тастары, тұрған кресттер және композициялық тас ғибадатханалар болуы мүмкін. Олар 8-9 ғасырларда жасалған. Historic Scotland бұл топты "тынышсыздық тудыратын" деп сипаттап, "қазіргі уақытта бұл пайдалы санат емес. Сақталған фрагмент христиандық бейнелері бар ескерткіштің бөлігі болуы мүмкін" дейді, немесе Historic Scotland мәліметінше, "шамамен қырық" тас. Кейбіреулері – "көзқанақ пен тарақ" сияқты күнделікті заттардың бейнелері, оларды жоғары мәртебелі пиктілер қолданған болуы мүмкін. Белгілер көбінесе жұптармен немесе жұптар жиынтығымен орналасқан, көбінесе айна мен тарақ сияқты нысандардың астында, ал жануарлар әдетте абстрактілі белгілермен бірге келеді. Сондай-ақ Уайтключ тізбегі де бар. Белгілер басқа жылжымалы заттарда да кездеседі, мысалы, кішкентай тас дискілер мен сүйектер, көбінесе Солтүстік аралдардан табылған. Белгілердің қарапайым немесе ерте формалары Шығыс Уэмисс (Файф) және Ковезеа (Морей) жағалауындағы үңгірлердің қабырғаларына салынған. Сондықтан олар киім мен татуировкалар сияқты бұзылуға жатқызылатын басқа формаларда да болған болуы мүмкін деп есептеледі, бірақ археологиялық жазбаларда сақталмаған. Кейбір белгілер тастардың барлық географиялық аймағында кездеседі, ал мысалы, Бургед бекінісінде табылған бұқаның бір белгісі бар алты тас, басқа мысалдарға қарамастан, бұл жердің өзін немесе оның иелерін көрсетеді. Эксетер сарапшыларының тұжырымын лингвистер Марк Либерман мен Ричард Спроат сынға алды, олар белгілердің біркелкі емес таралуы – жазудың дәлелі ретінде қарастырылады – тілдік емес біркелкі емес таралымдардан (мысалы, ойын сүйектерін лақтыру) көп айырмашылығы жоқ екенін және Эксетер тобы лингвистер қолданатын жазудың тым кең анықтамасын қолданады. Бүгінгі күнге дейін, тіпті осы математикалық тәсілмен символдарды "жазу" деп қарастыруды ұсынатындар да оны түсіндіруге тырысқан жоқ. Контексттік тәсілге негізделген бұрынғы зерттеулер, "Архер Гвардиясының христиандық-кельт культі" деп аталатын жалған діннің сәйкестендіруін ұсынса да, символдар жұптарының ықтимал мағыналарын ұсынды.

Символдар галереясы

Пикт суреттерінің таңдамасы, жеке-жеке мысалдар арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Көптеген зерттеушілер әрбір топты жеке тип ретінде жіктейді. Мұнда геометриялық және заттар типтері ғана келтірілген, жануарлар тобы жоқ.

Тарату және орналасу орындары

Тек бірнеше тас ғана бастапқы орналасқан жерлерінде қалды; көпшілігі мұражайларға немесе басқа қорғалған орындарға көшірілді. Ерекше жеке мысалдар мен жинақтардың кейбіреулері төменде тізілген (тізімге енгізу, кейбіреулері жеке меншікте болғандықтан, еркін қол жетімділікті қамтамасыз етпейді). Пикт суреттері салынған тастар Шотландияның барлық аймақтарында табылған, бірақ олардың бастапқы орналасқан жерлері елдің солтүстік-шығысында, пиктіктердің орталық аймағында шоғырланған. Тастар жасалған кезеңде христиан діні Шотландияға батыстан және оңтүстіктен, Ирландияның бір бөлігін қамтитын Дал Риата патшалықтары арқылы, сондай-ақ Берниция және Нортумбрия англосаксон патшалықтарының қазіргі Шотландияға таралуы арқылы келді. Strathtay, Strathmore, Angus жағалауы, Fife, Strathdee, Garioch, Moray, Strathspey, Caithness, Easter Ross, Hebrides, Orkney және Shetland сияқты аймақтарда осы тастардың көптеп табылуына кездесесіз. Шотландиядан екі пиктік I класты тас алынып кеткені белгілі. Олар – Морейдегі Бургед бекінісінен алынған, бұқа бейнесі салынған Бургед 5 тасы, қазір Британ мұражайында сақталады, және 19 ғасырда Дания короліне сыйға тартылған, бірақ қазіргі орны белгісіз Кросскирк тасы (Кейтнес).

III сынып

Камудің айқасы, Карноусти маңындағы биік айқас. Дуплин кресті, Дуннингтегі Сент-Серф шіркеуіндегі биік крест. Данблан соборы, Данблан – бұл III сыныптағы тас, соборды қайта жаңарту кезінде Данблан соборының негізінен табылған. Оны собордың ішінде көруге болады. Суэно тасы, Форрес – 6,5 метрлік биік крест тақтасы (Шотландиядағы ең биігі), 9 немесе 10 ғасырға жатады, шынымен қорғалған (Тарихи Шотландия).