Бамбук едендері: түрлері, қасиеттері және қолданылуы

Кіріспе

Еденнің түрі

Бамбук едені – бамбук өсімдігінен жасалған еден түрі. Бүгінгі күні нарықтағы бамбук едендердің көп бөлігі Қытай мен Азияның басқа аймақтарында өндіріледі. Еденге төсеу үшін ең көп қолданылатын бамбук түрі – Мосо бамбугы.

Сипаттамалары

Бамбук, нақты қатты ағаштармен физикалық ұқсастығы болғандықтан, еден төсемесіне қолданылатын балама ретінде пайдаланылады. Бамбук еденін өндірушілер мен сатушылар оның күшіне, беріктігіне, экологиялық тазалығына және жәндіктер мен ылғалға қарсы табиғи төзімділігіне баса назар аударады. Традициялық бамбук едендерінің қаттылығы 1180 (көміртектенген көлденең) шамасында 1380-ге (табиғи) дейін, ал жаңа өндіріс технологиялары, оның ішінде жіпті бамбук едендері Янка қаттылық сынағы бойынша 3000-нан 5000-нан астамға жетеді. Басқа еден материалдарының Янка көрсеткіштері де салыстырмалы, сандық мәні жоғары болған сайын материалдың қаттылығы артады: қызыл емен (1290); ақ емен (1360); тау шатыры (1450); хиккори (1820); және бразилиялық вишня / Жатоба (2350).

Өндiру

Бамбуктан жасалған едендердің түрлі нұсқалары бар. Әрқайсысы өндіріс процесінде өзгеше, және көбінесе экономикалық тиімділік пен жергілікті қалауларға байланысты. Оңтүстік-Шығыс Азияда ең көп таралғаны – мүмкіндігінше тегіс кесілген, жұқа бамбук сабақтарынан жасалады. Олар шамамен бірдей ұзындықта кесіліп, бояуға, лакқа бояуға немесе өңделмеген күйінде қолдануға болады. Содан кейін олар ағаштан жасалған қабырғаларға немесе ірі бамбук сабақтарына шегеленеді. Мұндай конструкцияда бамбук сабақтары арасында кеңістік көбірек болады, тегістік пен тығыздыққа аса мән берілмейді. Бұл техника көбінесе үйлердің тіреуіне орнатылады, бұл әсіресе жаз айларында ауа айналымын жақсартады. Солтүстік Америка нарығында кең таралған бамбук едендері жоғары деңгейде өңделген. Бамбук едендері әдетте піскен бамбук таяқтарын немесе бамбук бұтақтарын жолақтарға кесу арқылы жасалады. Бұл бұтақтар ұзындығы бойынша кесіліп, содан кейін қажетті еніне қарай жолақтарға бөлінеді. Сыртқы қабығы мен түйіндері алынып тасталады. Крахмал мен қантты кетіру үшін бамбук жолақтары бор қышқылы немесе әктің ерітіндісінде қайнатылады. Содан кейін бамбук кептіріліп, тегістеледі. Табиғи бамбук түсі бук ағашына ұқсас. Егер еменге ұқсас қараңғы түс қаласа, бамбук бақыланатын қысым мен температурада бумен өңделеді. Көмірлендіру процесі еденнің соңғы қаттылығын көмірлендірілмеген бамбукпен салыстырғанда айтарлықтай төмендетеді, оны кейбір қарағайлардан және қарапайым қызыл еменнен жұмсақ етеді. Бамбук едендерінің көпшілігі ламинациялау кезінде мочевина-формальдегид (МФ) желімін пайдаланады. МФ смолаларының, ұшқыш органикалық қосылыстарды (ҰОҚ) бөлетіні, үй ішіндегі ауа сапасына зиян келтірсе де, бамбук едендері басқа материалдарға қарағанда салыстырмалы түрде аз мөлшерде қолданылады, мысалы, бөлшекті тақтайлар. Формальдегид қолданбайтын бамбук едендері де бар, олардың кейбіреулері GreenSpec Directory-де тізілген. Мосо бамбугы 24 сағат ішінде 50 см-ге дейін, ал 40-50 күнде толық биіктігіне жетеді. Бамбук толық пісіп жетілуіне 3-5 жыл уақыт керек. Дәстүрлі қатты ағаштар пісуіне 20-120 жылға дейін уақыт кетеді. Бамбукты қайта отырғызу қажеттілігі болмайды, себебі оны жинағанда тамыр жүйесі зақымдалмайды. Тамыр сабақтарының құрылымы топырақты эрозиядан сақтап тұруға қабілетті. Америка Құрама Штаттарында жақында қабылданған Лейси заңы ағаш өнімдерін сатып алудағы жауапкершілікті күшейтті. Алайда, оның орындалуы әлі де күмәнді. Бамбук жыл сайын қатты ағаш орманына қарағанда 70%-ға дейін көміртекті сіңіре алады. Бамбук едендерін өндіруге байланысты ауыл шаруашылығы және өндірістік мәселелерге қатысты пікір қақтығыстары бар, оның ішінде бамбук отырғызу үшін орманды жоюдың экологиялық салдары және кейбір өнімдерде ламинация үшін қолданылатын желімдерде канцерогенді химиялық заттардың, мысалы, мочевина-формальдегидтің қолданылуы. Бамбук едендері орманды жоюға себеп болды, өйткені ағаштар бамбук плантацияларымен ауыстырылды, бұл көбінесе төбелі және таулы жерлерде топырақтың эрозиясына және аймақтағы биологиялық әртүрліліктің жоғалуына әкелді, себебі басқа өсімдіктер мен жануарлар бамбук үшін жойылды. Сонымен қатар, бамбук өндірісінде пестицидтердің, арамшөптерге қарсы препараттардың және тыңайтқыштардың қолданылуы қоршаған ортаға әсер етуі мүмкін. USGBC LEED стандарты бойынша мочевина-формальдегидті құрамындағы өнімдер EQ 4.4 Төмен эмиссиялы өнімдер санатына жатпайды. Өндірушілер қазір формальдегидсіз бамбук еденін ұсынады, бірақ олар нақты дәлелдер келтірмей "қосылған мочевина-формальдегид жоқ" деп мәлімдеуге құқылы. Өндірушілер қауіпті және ластаушы жабдықтарды пайдалануы мүмкін. Кейбір өндірушілер өнімдерін Халықаралық стандарттау ұйымының (ISO) 9001 сапаны бақылау және 14001 қоршаған ортаны басқару жүйелері стандарттарына сәйкес тіркеуді талап етеді, бірақ бұл стандарттар міндетті түрде жоғары болмауы мүмкін.

Different forms of bamboo flooring exist. Each varies in its manufacturing process and differs largely based on economic viability and local preferences. The most common form, particularly in southeast Asia, uses thin bamboo stems that are cut as flat as possible. They are cut to similar lengths and can be stained, varnished, or simply used as is. They are then nailed down to wooden beams or bigger pieces of bamboo stems. This form results in more space between each bamboo stem; flatness and tightness is not emphasized. This technique is usually used on stilted houses, resulting in better air circulation especially during the warmer summer months. The manufactured bamboo flooring commonly found in North American markets is very highly processed. A Bamboo flooring is typically made by slicing mature bamboo poles or culms into strips. These culms are crosscut to length and then sliced into strips depending on the width desired. The outer skin and nodes are removed. To remove starch and sugars the strips of bamboo are boiled in a solution of boric acid or lime. The bamboo is then dried and planed. Natural bamboo color is similar to beech wood. If a darker color similar to oak is desired, the bamboo goes through a carbonizing process of steaming under controlled pressure and heat. The carbonizing process can reduce the floor's final hardness significantly compared to non carbonized bamboo, rendering it softer than some pines and softer than more common red oak. Most bamboo flooring uses a urea formaldehyde (UF) adhesive in the lamination process. Though the use of UF resins, which emit volatile organic compounds (VOCs), is harmful to indoor air quality, bamboo flooring uses a relatively small amount compared with other materials, such as particleboards. Bamboo flooring products that avoid formaldehyde use are available, including some listed in the GreenSpec Directory. Moso bamboo can grow up to in 24 hours and high in 40 to 50 days. It takes about 3–5 years for bamboo to reach full maturity. Traditional hard woods can take 20–120 years to mature. Bamboo can be harvested without the need to replant because the root system is left intact when it is harvested. The rhizome root structure has the ability to hold the soil in place preventing erosion. In the United States of America, The Lacey Act recently strengthened the accountability in the sourcing of timber products. However enforcement is still in question. Bamboo can sequester up to 70% more carbon per year than a hardwood forest. Controversy exists over agricultural and manufacturing issues related to the production of bamboo floors, including the environmental effects of deforestation in order to plant bamboo and the use of carcinogenic chemicals such as urea formaldehyde in the glues used for lamination in some products. Bamboo flooring has led to deforestation, as existing trees are cut down to be replaced with bamboo plantations; this results in soil erosion in the often hilly and mountainous areas occupied by forestland, along with a loss of biodiversity in the region as other flora and fauna are cleared for bamboo. Additionally, the use of pesticides, weed killers and fertilizers in bamboo production can have an effect on the environment. According to the USGBC's LEED standard products with Urea formaldehyde do not qualify for the EQ 4.4 Low Emitting Products category. Manufacturers are now offering formaldehyde free bamboo flooring, but they can claim that they have "no added urea formaldehyde" without providing substantial proof. Manufacturers may make use of equipment that may in itself be dangerous and polluting. Some manufacturers may require their products to be registered under International Organization for Standardization (ISO) standards 9001 for quality control and 14001 for environmental management systems EMS, although these standards are not necessarily very high.

Сақтау

Көптеген қатты ағаш едендердей, бамбук едендерін де абайлап күту керек. Еденді сүрткен кезде, шаң мен кірді кетіру үшін шаң сүрткіш қолдану жақсы. Едендегі қиыстардағы жабысқан кірді кетіру үшін қатты қылшықты щетканы пайдалануға болады. Бамбук еденге ылғал шүберектерді қолданудан аулақ болу керек. Егер еденді сүрту қажет болса, еденге артық су тамшыламауы үшін шүберекті жақсырақ сығып алыңыз. Тазалау құралдарын жуғыш суға қосу алдында, олардың қатты ағаш еденге зиян келтірмейтінін тексеріп алыңыз. Көптеген жуғыш заттардың құрамында еденнің түсін солғындатып, бетінде жұқа пленка қалдыратын балауыз заттары болады.