Кіріспе

"Гаджет жасаушы" - Максвелл Гриффиттің 1954 жылы жарық көрген романы. Ол көбінесе сирек суреттелетін ортаны – 1940 жылдардағы МТИ-дегі студенттік өмірді ерекше көркемдікпен бейнелеуімен көзге түседі. Бұдан өзге, ол Батыс жағалауындағы әуе-ғарыш компаниясындағы басқарылатын зымырандарды әзірлеу процесіне инженерлік тұрғыдан назар аударады, бұл суық соғыстың басындағы оқиға. "Нью-Йорк Таймс" газеті "Гаджет жасаушыны" "білімді дамытуға бойын берген, жаңылысқан фанаттың тарихы" деп сипаттап, оны "Массачусетс технология институтының түлегі болған автордың стильдік жеңілдікпен және ағымдылықпен жазған, технологиялық мәселені анық баяндайтын тартымды повесть" деп атады.

Қысқаша мазмұны

Роман Стэнли Брактың өмірін баяндайды, бала кезінен ұшақ үлгілеріне ғашы болған. Ол MIT-ге түседі, және есте қаларлық бір көріністе, Аэротехника мектебінің меңгерушісі, әйгілі неміс аэродинамигі онымен сұхбаттасады. Профессордың басты уайымы күтпеген нәрсе болады. "Шашыңыз бен жалпы түсінен", - деді ол баяу, "сіздің еврей болуыңыз мүмкін деп ойладым". Брак оған өзінің де, ата-анасының да баптист екенін және шотланд-ирландтық тегінен екенін айтады. "Біз сақтық танытуымыз керек", - деп сендіреді профессор; "Әуе кемелерін жасау өнеркәсібі - олар әлі қолға алмаған санаулы салалардың бірі", - деп Стенлиді курсқа қабылдағаны үшін құттықтайды. Бұл оқиға Брактың наразылық білдіруге тырыспай, жағдайға бейімделіп өмір сүруге дайын екенін көрсетеді. Бітіргеннен кейін ол Лос-Анджелестегі Amcraft компаниясына жұмысқа орналасады. Бұл компания ұшақ құрауыштарын шығарады және алғашқы толыққанды ұшағын – көліктің прототипін ұсынуға дайындалып жатыр. Компанияны жеке басқарады Дейв Хумблер, "президент, компанияның негізін қалаушы, бас инженер – бірінші тұлға. Дэйв өте жақсы жігіт", - дейді әріптесі. (Бұл компанияның Douglas Aircraft Company-ға ұқсас екенін байқауға болады.) Брак компанияда жоғарылайды және оның өсімімен бірге дамиды. Соғыстан кейін Amcraft Гюнтер Рауштің қызметін пайдаланады, ол "соғыс олжасы" және Пенемундеден келген ракета сарапшысы. Оның қатысуы компанияға ракета жасауға қатысуға мүмкіндік береді. Рауш өте талантты, бірақ мақтанқор, және Брак оны жек көреді. Дегенмен, кітаптың кульминациялық сатысында ол онымен бірлесіп басқарылатын ракетаны жетілдіруге тырысады. Брак жобаның жетекшісі, ал жоба қиындыққа тап болып, жоспардан қалып қояды. Ол досы мен әріптесіне Раушпен бірге қауіпті ракеталық сынақтар жүргізуге қысым жасайды. Рауш ширылдап, шаршаңқы көрінеді және әріптестеріне осындай сынақтарды жүргізуде тәжірибесіз екенін жасыруға тырысады. Жарылыс болады, және Брактың досы Сим ауыр жарақат алады: денесі мен химиялық күйіктер, сондай-ақ өкпесі зақымданады, оның өміріне қауіп туады. Брактың никесіндегі әйелі, куәгер болып, Бракқа Рауштың сынақ кезінде үрейленгенін және "ол тоқтамайтын болған, ол қосқыштармен ойнаған, машинасы іске қосылмайтын, бірақ ол тұрақты түрде тұтану кілтін бұра беретін адам сияқты", - дейді. Ол Рауш жарылысқа себеп болуы мүмкін деп санайды (бірақ бұл алаңдау негізсіз болып шығады). Брак Раушпен қызу дауласады, содан кейін жобаның болашағы және кім басшылық етуі керек деген мәселелер бойынша жоғары лауазымдағы басшысымен пікір алысады. Брак жоғары лауазымдағы басшысын жобаны басқаруды жалғастыруға көндіреді. Талқылау аяқталғанда, басшысы: "Жарайды, бәрі шешілді" дейді. Бірақ ол "Бір нәрсе бар – мен осы қызды жұмыстан шығарамын" деп қосады. Брактың наразылығы тамағына тікелей келеді: "ұялып, аяғына қарады, содан кейін мақұлдап иесін иді". Кітап Брак пен Рауштың қолдары ұстасып, сәтті ракеталық сынақтың аяқталуын бақылап тұрғанымен аяқталады. "Көріп қалдың ба, Гюнтер?" дейді Брак. "Иә", - деді Рауш тынышалап, "жұлдыз сияқты. Құлайтын жұлдыз". "Біз оны жасадық", - дейді Брак мақтанышпен, осылайша әңгіме аяқталады. The New York Times-тың рецензенты былай дейді: "Бракты кез келген және барлық кедергілерге қарамастан, өз тағдырына ерлікпен ұмтылатын идеалдық адам ретінде қарастыру керек пе? Әлде ол өзінің амбициялары үшін этикалық принциптерден бас тартатын, жағымсыз тұлға ма?" Газет "керемет повесть" деп сипаттаса да, қазіргі оқырман үшін қызығушылықтың көп бөлігі кең сюжеттік желіде емес, сонымен қатар басқа жерде жақсы құжатталмаған уақытты, жерді және жағдайларды жандандыратын ондаған ұсақ-түйектер мен ерекшеліктерде жатыр.

Цитаталар

Түнде өнермен жасырылған бұталардан нұр шашылып, негізгі ғимаратты ақ жарықпен жабады, қара жиекті үш қабатты терезелерді ерекшелеп көрсетеді. Терезелер үзіліссіз, көзді жоғары көтеретін тік сызықтармен көтеріліп, ежелгі Римнің классикалық құрылыстарынан алынған әсем, қатаң күмбезге ұласады. Әр қабаттың қабырғасында, түсіндіруді қажет етпейтін сенімнің жариялануындай, Дарвин, Ньютон, Аристотель және кіші әріптермен химиялық элементтерді ашқан, теңдеулерді дамытқан немесе табиғаттың негіздерін тапқан Лавуазье, Эйлер және Фарадейлердің есімдері қашалған. Шындығында, бұл – техниктер мен инженерлердің дамып өсетін ошағы, үлкен, жолақты бағаналардың үстінде тасқа жазылғандай, МАССАЧУСЕТС ТЕХНОЛОГИЯ ИНСТИТУТЫ. "Менен не күтесің, ғажайыптарды қой!" – ашуланып сұрады Рауш. "Менен қозғалтқыш жасауды күтесің бе?" – ол саусақтарын щық еткізіп айтты. "Мен ғалыммын, емеспін колдовник! Жаңа қозғалтқыш жасау үшін сынақ стендтерін бірінен кейін бірі тәжірибелік қозғалтқыштармен қамтамасыз ететін ұйым керек. Қозғалтқышты жасап, бұзып, қайта жасау керексің, жұмыс істейтінін тапқанша."