Кіріспе

Ливан азаматтық соғысының бөлігі ретінде Израильдің Ливанның оңтүстігіне басып кіруі. 1977 жылдың қараша айында Израиль-Ливан шекарасында болған атыс-шабыс екі тараптан да бірнеше адамның қаза болуына әкеп соқты, содан кейін Израиль Ливанның оңтүстігіндегі нысаналарды бомбалады, нәтижесінде 70 адам, көбінесе ливандықтар қаза талды. Израильдің басып кіруіне тікелей себеп 1978 жылдың 11 наурызында Тель-Авив маңында болған Жағалау жолындағы қырғын болды. Сол күні 18 жасар әйел-жауынгер Далал Муграби басқаратын 11 палестиналық ФАТХ мүшесі Ливаннан Израильге өтіп, Хайфа маңындағы Жағалау жолында автобус ұрлағаннан бұрын жағажайда американдық туристі өлтірді; топ кейін Тель-Авивке бағытталған тағы бір автобусты ұрлады. Ұзақ қуып жете беру мен атыс-шабыстан кейін 38 израильдік азамат, оның ішінде 13 бала қаза тауып, 76 адам жарақат алды.

Жауынгерлік бағыт

1978 жылғы 14 наурызда Израиль «Литани» операциясын бастады, бұл Жол бойындағы қырғыннан кейін болды. Оның негізгі мақсаттары – Палестиналық жауынгерлік топтарды, әсіресе Азаттық Палестина Ұйымын (АПО) Израильдің шекарасынан ығыстыру, сондай-ақ Ливандық христиандар мен еврейлерге жасалған шабуылдар мен Солтүстік Израильге үздіксіз артиллериялық оқ жаудыру салдарынан Израильдің сол кездегі одақтасы – Оңтүстік Ливан Армиясын нығайту еді. Бір апталық шабуыл барысында Тирден басқа Литани өзенінің оңтүстігіндегі аймақ басылып алынып, оккупацияланды. Операция әуе шабуылы, артиллериялық және теңіз бомбалауымен басталды, содан кейін шамамен 25 000 сарбаздан тұратын Израиль Қорғаныс Күштерінің (ИҚК) жаяу әскері мен бронетехникасы Оңтүстік Ливанға енді. Израильдіктер Ливан мен Израильдің шекарасындағы АПО позицияларына жер шабуылын жүргізіп, алдымен шамамен 10 километр тереңдіктегі жер участасын басып алды. Жер күштеріне екі дивизия командирлері жетекшілік етті және бүкіл майдан бойында бір уақытта шабуылдады. Парашютшілер Литани өзеніндегі барлық көпірлерді басып алу үшін тікұшақтардан түсірілді, бұл АПО-ның шегіну мүмкіндігін жойды, кейін Литани өзеніне қарай солтүстікке қарай кеңейді. ИҚК үлкен АПО күштерімен қақтығысуға қол жеткізе алмады, олар солтүстікке шегінді. Бостон университетінің халықаралық қатынастар профессоры Огастус Ричард Нортонның сөзіне сүйенсек, ИҚК-ның әскери операциясы шамамен 1100 адамның өміне қиындық тудырды, олардың көп бөлігі палестиналықтар мен ливандықтар еді. ИҚК есебінде және ішкі тергеуде кем дегенде 550 қаза тапқандардың АПО жауынгерлері екені, олар майдан желісін ұстап тұрған және ИҚК жер операциясы кезінде қаза тапқандығы көрсетілген. Басқа деректерге сәйкес, 2000-ға жуық ливандықтар мен палестиналықтар қаза тапты. Әскери операциялар салдарынан көшірілген адамдардың саны кем дегенде 100 000-нан 250 000-ға дейін бағаланады. Израиль сонымен қатар Саад Хаддадтың Ливандық жасағына американдық қару-жарақтарын жеткізді, бұл американдық заңнаманы бұзу болып табылады. БҰҰ-ның Ливан күштері (UNIFIL) 1978 жылғы 23 наурызда Ливанға келді және Накурада штаб-пәтерін құрды. 425-ші қарар қақтығыстарды дереу тоқтатуға әкелмеді. Израильдіктер қаруды тоқтату туралы бұйрық бергенге дейін тағы 2 күн әскери операцияларын жалғастырды. Ливан азаматтық соғысының күшеюіне байланысты оңтүстіктегі шайқастардың күшеюімен жаулық әрекеттер жалғасты. Ливандық АПО-ның Израильге жасаған шабуылдары 1982 жылы екінші Израильдің басып кіруіне әкелді, бұл келесі он жыл бойы жалғасқан жағдайды тудырды.

Израиль әскерін шығару

2000 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Израильдің Ливаннан 425-қарарға сәйкес күштерін 2000 жылдың 16 маусымынан бастап шығарып алғанын қорытындылады. Ливан 2002 жылғы 1391-қарарымен және 2002 жылғы 1496-қарарымен оңтүстік Ливанға бақылау орнатуға шақырылған болатын, бірақ бұл шақыру орындалмады. Израиль Ливанның іс-әрекеттеріне қатысты бірнеше рет шағымданып келді. Хезболланың Израиль толықтай күштерін шығарған жоқ деген талабы (Шеба фермаларына қараңыз) БҰҰ Бас хатшысының 1583-қарарға әкелген есебінде нақты түрде жоққа шығарылды. Ливанды Сирияның оккупациялауы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1559-қарарына себеп болды, онда қалған 14 000 (бастапқыда 50 000 болған) сириялық әскердің шығарылуы және «Хезболла» мен палестиналық жасақтарының таратылуы талап етілді. 2005 жылдың 26 сәуірінде Ливан аумағындағы 29 жылдық сириялық әскери қатысудан кейін, Сирия әскерлерінің соңғысы осы қарарға сәйкес шығарылды.