Кіріспе

Панаманың ұлттық қауіпсіздік күштері – Панаманың қоғамдық күштері (lang es) Панаманың ұлттық қауіпсіздік күштері болып табылады. Панама Латын Америкасында тұрақты армиясын таратуға қол жеткізген екінші ел (біріншісі – Коста-Рика), сонымен бірге Панамада шағын жартылай әскери қауіпсіздік күштері сақталды. Бұл 1968 жылдан 1989 жылға дейін Панаманы билеген әскери диктатураны құлату үшін жасалған АҚШ-тың басып кіруінің нәтижесінде болды. Соңғы әскери диктатор Мануэль Нориега АҚШ-қа қарсы белсенділік танытты, бұл АҚШ теңіз жаяу әскерінің лейтенантын өлтіруге және АҚШ президенті Джордж Буштің бұйрығымен АҚШ-тың басып кіруіне әкеп соқты. Панама қарулы полиция, ішкі қауіпсіздік күштерін, сондай-ақ шағын әуе және теңіз күштерін ұстап тұрады. Олардың міндеті – заңды сақтау және шектеулі әскери операцияларды жүргізу. 2010 жылдан бері олар Қоғамдық қауіпсіздік министрлігінің бағынысында.

Ұлттық армия

Панаманың алғашқы армиясы 1903 жылы Колумбия армиясының бригада командирі Панаманың Колумбиядан бөліну күресі кезінде бөлінушілер тарапына өткен кезде құрылды. Оның бригадасы Панама армиясына айналды. 1904 жылы армия үкіметті құлатуға тырысты, бірақ одан нәтиже шықпады. АҚШ Панаманы тұрақты армия Панама каналы аймағының қауіпсіздігіне қауіп келтіруі мүмкін екеніне көндірді. Оның орнына елде "Ұлттық полиция" құрылды. 48 жыл бойы бұл Панамадағы жалғыз қарулы күш болды. Дегенмен, 1930 жылдардың соңынан бастап Ұлттық полиция Латын Америкасының басқа елдеріндегі әскери академияларды бітірген бірнеше жаңа кадрларды тартты. Полицияға қаржы жұмсаудың артуымен бірге, әскерилендіру процесі басталды. Бұл процесс 1947 жылы полицияның бастығы (командирі) болған Хосе Ремон басшылығымен күшейді. Ол өзі Мексиканың әскери академиясын бітірген. Ол қатардағы әскерилерді офицерлік шенге көтеруді азайтты, бұл полицияға көбірек әскери сипат берді.

Ұлттық гвардия

Екі президентті құлатуға қатысқаннан кейін, Ремон қызметтен кетіп, 1952 жылы сайлауда жеңіске жеткен коалициядан президенттікке кандидат болды. Президенттікке келген соң жасаған алғашқы қадамдарының бірі – Ұлттық полицияны әскери үлгіде қайта ұйымдастырып, Guardia Nacional de Panamá (Панама Ұлттық гвардиясы) деген жаңа атау беру болды. Жаңа құрылым полиция функцияларын да сақтап қалды. Атауы жаңарып, американдық қаржыландыру да артты. 1968 жылы Гвардия майор Борис Мартинес және басқалар, соның ішінде майор Омар Торрихос басшылығымен төңкеріл жасап, президент Арнульфо Ариасты құлатты. Ариас жаңадан сайланғаннан кейін жоғары шенді офицерлерді президенттік жарлықпен зейнетке шығаруға немесе алыс облыстарға жіберуге мәжбүр еткен. Олар Гвардияны толыққанды әскерге айналдыру процесін аяқтады. Осы процесте өздерін толыққанды полковниктерге дейін жеткізді. 1969 жылы Торрихос Мартинесті ығыстырып, өзін бригадир-генералға көтерді және 1981 жылы ұшақ апатында қаза болғанға дейін елдің де-факто билеушісі болды. (Панама Әуе күштерінің FAP 205 апатына қараңыз)

Панама қорғаныс күштері

Торрихостың өлімінен және саяси ықпалы аз екі командирден кейін, бұл лауазымды ақырында Мануэль Нориега иеленді. Ол өзінің басшылығындағы Ұлттық гвардияның барлық әскери және полиция күштерін Панама қорғаныс күштері (Fuerzas de Defensa de Panamá) деп қайта құрылымдады. Нориега ПДФ-ты ұйымдасқан күшке айналдырып, саяси билігін одан әрі нығайтты. Нориеганың тұсында ПДФ ұлттық қорғаныс пен құқық тәртібін сақтауға бағытталған күш емес, саяси бақылау құралы болды. Әскери күштерді және шығындарды арттыру арқылы билігін нығайтумен қатар, Нориега бұрын басшылық еткен ПДФ Әскери барлау бөлімінің (G 2 – стандартты әскери тағайындамасы) билігі мен ықпалын күшейтті. Бұл бөлім ПДФ қатарында қорқыныш тудырған құпия полицияға айналды. Ол сондай-ақ бірнеше адал әскери бөлімшелерге сүйенді, мысалы, 7-ші жұмыс істейтін компания "Macho de Monte" (агрессивті жабайы шошқаның атымен аталған таулы партизандық соғыс бөлімі), 1-ші қоғамдық тәртіп компаниясы "Доберман" (қанаушылық полиция күштері), UESAT (Израильде оқытылған терроризмге қарсы күрес тобы). Осылайша ол күнделікті саяси мәселелерді темірдей бақылауға алып, бірнеше төңкеріс әрекеттерінен аман қалды. "Доберман" компаниясы таратылып, орнына Нориегаға қарсы соңғы төңкеріс әрекетінде маңызды рөл атқарған "Сентурион" 2-ші қоғамдық тәртіп компаниясы құрылды. 1980-жылдардың соңындағы саяси жағдайдың шиеленісуіне байланысты ол тұрақты жақтастардан құралған "Құрмет батальондары" деп аталатын азаматтық жарымәскери бөлімді және мемлекеттік мекемелердегі мемлекеттік қызметкерлерден құралған CODEPADI сияқты ұқсас топты құрды. Екеуі де шетелдік әскери шабуыл кезінде қолданылатын күштерді арттыру мақсатымен құрылды, бірақ негізінен саяси репрессия актілерінде соққы жасақтары ретінде пайдаланылды. Бұрын айтқанымыздай, ПДФ-тің халықты қорқыту, мәжбүрлеу және тіпті тікелей агрессия арқылы саяси бақылау құралы ретіндегі негізгі рөлі, ұлттық қорғаныстағы қарулы күштердің заңды рөлінен айырмашылығы, 1989 жылы АҚШ күштері Панамаға басып кірген кезде және Нориеганы құлатып алғанда жауынгерлік күш ретінде тиімсіз екені дәлелденді. Тек кейбір адамдар (режимге қарсы болғанына қарамастан, шетелдік күштерге қарсы күресуді өздерінің борышы деп есептеген соңғы сәттегі азаматтық еріктілер), шағын бөлімшелер және кейбір жағдайларда "Құрмет батальондары" ғана күшті қарсылық көрсетті.

Панаманың қоғамдық күштері

1990 жылдың 10 ақпанында сол кездегі президент Гиллермо Эндара үкіметі Панаманың әскерін таратып, Панаманың қоғамдық күштерін құру арқылы қауіпсіздік аппаратын реформалады. 1994 жылдың қазан айында Панаманың Заң шығарушы Ассамблеясы тұрақты әскери күш құруға тыйым салатын, бірақ «сыртқы агрессия» актілеріне қарсы тұру үшін арнайы уақытша әскери күш құруға рұқсат беретін конституциялық түзетуді бекітті. PDF Панаманың қоғамдық күштерімен алмастырылды. Ол кезде PPF құрамына Ұлттық полиция, Ұлттық теңіз қызметі, Ұлттық әуе қызметі, тергеу жұмыстары үшін Сот және техникалық полиция (PTJ) және негізінен Президенттік күзеттен тұратын қарулы институционалдық қорғау қызметі (SPI) кірді. PPF сондай-ақ шектеулі әскери міндеттерді орындауға қабілетті. Бұрынғы PDF-тен өзгеше, Панаманың қоғамдық күштері (сайланған) үкімет бақылауында және ашық түрде тіркелген. 2007 жылы Сот және техникалық полиция (PTJ) Сот тергеу департаменті (DIJ) болып бөлінді, ол Ұлттық полицияға қайта біріктірілді, ал Бас прокурордың бақылауында қалатын шағын техникалық қызметтер тобы қалды. 2008 жылдың қарашасында Servicio Aéreo Nacional (Ұлттық әуе қызметі) өзінің теңіз әріптесі Servicio Maritimo Nacional (Ұлттық теңіз қызметі)мен бірігіп Servicio Nacional Aeronaval (Ұлттық аэронавигациялық қызмет) құрды, сондай-ақ жаңа Servicio Nacional de Fronteras (Ұлттық шекара қызметі, сол кезде Ұлттық полицияның арнайы бөлімі) ұлттық шекараларды қорғау үшін Ұлттық полициядан тәуелсіз күш ретінде құрылды. Келесі үш жыл Панаманың қоғамдық күштері үшін даму кезеңі болды. Бұл мекемелер Панама үкіметінің стратегиясы мен мақсаттарындағы өз рөлдерін түсінуге тырысқанда, қаржыландыру, кадрлар және Панаманың өсіп келе жатқан қауіп-қатерлеріне қарсы тұру үшін оқыту мәселелерімен күресті. Панаманың қоғамдық күштеріндегі жеке қызметтер үкімет тарапынан әртүрлі деңгейде қолдау алғанымен, күштер жалпы адам құқықтарын сақтады.

Жаңа қызмет

2010 жылдың ақпан айында президент Рикардо Мартинелли басқаратын жаңа әкімшілік Үкімет және Әділет министрлігін екі жаңа министрлікке бөлуді ұсынды: Қоғамдық қауіпсіздік министрлігі (қауіпсіздік саясаты және істері, сондай-ақ қауіпсіздік күштері мен барлау агенттіктерін бақылау, оның ішінде Ұлттық полиция, Ұлттық шекара қызметі, Ұлттық аэронавигациялық қызмет және Ұлттық иммиграциялық қызмет) және Үкімет министрлігі (жария басқару және ішкі қауіпсіздік мәселелерімен айналысатын атқарушы билік тармағы). Қоғамдық қауіпсіздік министрлігі сол жылдың 14 сәуірінде №15 заңның қабылдануымен ресми түрде құрылды. Тек Институционалдық қорғау қызметі ғана Президенттік әкімдікке тікелей бағынады.

Иммиграциялық, кедендік және паспорттық қызмет

2012 жылы Ұлттық кеден басқармасы, Ұлттық иммиграциялық қызмет (SNM) және Ұлттық паспорт қызметі, Америка Құрама Штаттары үкіметінің ұсынысы бойынша бірігіп, Панама Республикасының басқа да қауіпсіздік секторының автономды құрылымдарына немесе ұйымдарына айналуы тиіс болды. Үкіметтік атқарушы орган 2012 жылғы 14 қарашада 871 нөміріндегі Жарлықты шығарды, ол кеден және иммиграциялық қызметтердің бірігуіне қатысты құрылымдық, координациялық және техникалық процестерді алғашқы кезекте жүзеге асыру үшін ведомствоаралық комиссия құруды көздейді, содан кейін паспорттарды біріктіру жоспарланды. Бірігуге қатысты тиісті қаулы 2012 жылғы 16 қарашадағы 27165 нөміріндегі «Ресми газетте» жарияланды, бұл осы мақсатқа жетуге жасалған алғашқы қадам болды. Алайда, бұл процесс іске аспады және барлық мекемелерге бұрынғысынша өздерінің жолын жалғастыруға рұқсат берілді. Жаңа Ұлттық иммиграциялық қызмет Мемлекеттік күштердің құрамына кірмесе де, тікелей Қоғамдық қауіпсіздік министрлігіне бағынышты және де-факто 5-ші бөлімше ретінде қарастырылады.